نویسنده: ادوارد هاروتونیان

سروژ استپانیان مترجم مجموعه آثار چخوف

در پانزدهمین دوره معرفی کتاب سال در دهه فجر 1376، در شماره آثار برگزیده، «نمایشنامه های چخوف»، ترجمه زنده یاد سروژ استپانیان نیز به عنوان کتاب برتر سال معرفی شد و لوح تقدیر و جایزه کتاب سال به دست آقای سید محمد خاتمی رئیس جمهوری، به خانواده مترجم اهدا گردید. شایان ذکر است که موضوع های داستانی براین نخستین بار در گزینش کتاب سال مورد توجه قرار گرفته بود.سروژ استپانیان در سال 1308 در یک خانواده ارمنی در شهر باکو به دنیا آمد. در ده سالگی با خانواده‌اش به ایران کوچ کرد و در شهر رشت اقامت گزید و دوره آموزش ابتدایی و متوسط را در همین شهر به پایان رسانید.سروژ استپانیان از معدود مترجمانی بود که از زبان روسی به فارسی ترجمه می کرد. زبان روسی را در نخستین سال های زندگی آموخته بود و در سال های بعد با خودآموزی و پشتکار به این زبان تسلط یافته بود. در سال 1340 انتشارات امیر کبیر کتاب «شطرنج و تئوری آن» اثر مایزلیس، یکی از بزرگان این فن را با ترجمه او منتشر کرد. این کتاب که نخستین کتاب جامعه شطرنج بود مورد استقبال دوستداران این فن قرار گرفت و بزودی نایاب شد. در سال‌های 1349 و 1351 چاپ های دوم و سوم آن نیز انتشار یافت.سروژ استپانیان با نشریات مختلف، بخصوص «کتاب هفته» شروع به همکاری کرد و آثاری از نویسندگان مختلف را که در ایران اغلب ناشناخته بودند ترجمه و به خوانندگان فارسی زبان معرفی کرد. پاره ای از آثار را با نام مستعار «سژان» منتشر می کرد. در سال 1345 رمان «زندگی درگور» اثر نویسنده یونانی استراتیس میری ویلیس[1] را ترجمه کرد که به وسیله انتشارات نیل منتشر شد. این داستان که در آن فجایع و مصایب جنگ، به صورت یادداشت های روزانه بیان شده از آثار برجسته ای است که در این زمینه نوشته شده است. «زندگی درگور» نخستین بار در سال 1924، بعد از پایان منازعات یونان و ترکیه (1919-1923) به چاپ رسیده است.سروژ استپانیان، سپس رمان «گذر از رنج ها» اثر الکسی تولستوی (1883-1945) نویسنده، شاعر و نمایشنامه نویس روس را ترجمه کرد و انتشارات امیر کبیر آن را به چاپ رسانید. وقایع این رمان مربوط به انقلاب اکتبر و جنگ های داخلی شوروی است. بعد کتاب «سراب» از همان نویسنده را ترجمه و منتشر کرد که شامل داستان کوتاه سراب و داستان بلندتر «سرگذشت نوزوروف[2] یا ایبیکوس[3]» است. این کتاب را انتشارات رازی به سال 1364 منتشر کرد.دیگر ترجمه سروژ استپانیان رمان «بچه های آربات» اثر آناتولی ریباکف است که داستان دلبستگی و شیفتگی کسانی است که دل به آرمانی واهی سپرده بودند و سرانجام، ناکام و سرخورده، قربانی توطئه های رهبری خودکامه شدند.اثر سترگ سروژ استپانیان ترجمه آثار آنتوان چخوف (1860-1904) است که در پنج جلد با نام «مجموعه آثار چخوف» از سوی انتشارات توس چاپ و منتشر شده است (1370-1374). سه جلد اول شامل 140 داستان کوتاه و سه داستان بلندتر است که یکی از آنها ترجمه سروش حبیبی است. جلدهای چهارم و پنجم به ترجمه نوزده نمایشنامه اختصاص یافته با شرح و معرفی نمایشنامه ها که در ابتدای جلد چهارم آمده است. مترجم، پس از انتشار دوره پنج جلدی «مجموعه آثار چخوف» دست به ترجمه داستان های دیگری نیز از همین نویسنده زد که در چاپ آینده مجموعه گنجانده خواهد شد و چاپ جدید «مجموعه آثار چخوف» در هفت جلد به دست اهل کتاب خواهد رسید.«ماجراهای حیرت انگیز بارُن فُن مونهاوزن» ترجمه دیگری است که سروژ استپانیان که در سال 1373 از سوی انتشارات توس منتشر شد.

مجموعه آثار چخوف

این داستان از آثار مشهور ادبی سده هجدهم است و در آن یک راوی اشرف زاده آلمانی با تعریف رویدادهای اعجاب آور سفرهای بیشمار خود با دروغپردازی های طنز آمیز، زندگی و رفتار اشراف فئودال اروپا را به سخره می گیرد. این داستان به زبان های مختلف ترجمه شده است و با آنکه برای بزرگسالان نوشته شده است ولی از کتاب های خواندنی کودکان و نوجوانان و شمار می رود.کتاب «شطرنج، مرحله وسط بازی» که از ترجمه های اولیه سروژ استپانیان بود، در سال 1376 از سوی انتشارات زمان تجدید چاپ شد. مترجم،‌ همچنین مجموعه ای از روش های استادان بازی شطرنج را با توضیح درباره فنون مختلف بازی، ترجمه کرده که در هشت جلد از سوی نشر کارنامه در دست انتشار است.سروژ استپانیان مدت 35 سال ترجمه کرد و از مترجمان پرکار معاصر به شمار می رود که آثار ارزنده ای را در اختیار خوانندگان فارسی زبان قرار داده است. وی در سال های بعد از انقلاب اسلامی در پاریس می زیست، ولی عشق دیرین او به کار ترجمه هیچگاه رهایش نکرد و با آنکه در سال‌های آخر عمر، بیماری درمان ناپذیر در وجودش ریشه دوانیده بود، همچنان ترجمه می کرد و تا آخرین روز زندگی قلم بر زمین نگذاشت. سروژ استپانیان در 28 آذرماه 1375 (18 نوامبر 1996) در 67 سالگی در پاریس بدرود زندگی گفت. روانش شاد باد.
پی‌نوشت‌ها:1- Strattis Mirivilis2- Nevzorov3- Ibicus

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 7 و 8

سال دوم | پاییز و زمستان 1376 | 136 صفحه
در این شماره می خوانید:

ایران نامه

ایران نامه نشریه پژوهشی خاورشناسان جمهوری ارمنستان است که به زبان ارمنی در شهر ایروان منتشر می شود. شماره مشترک 2-3 سال 1997 (24-25 پی در پی) این نشریه اخیراً در 52...

درخت توماس

نویسنده: اسپارتاک قراباغ تسیان/ ترجمه: هرمیک آقاکیان این داستان شبیه افسانه است. پادشاهی سه فرزند خویش را فرا می خواند و... ارث و میراث خود را بین آن ها تقسیم می کند،...

گوشت کلاغ

نویسنده: سورن آساتوریان/ ترجمه: هریکناز مگردیچیان هنگام غروب،‌ از مدرسه به خانه بر می گردم. برف می بارد و بر سرم،‌شانه هایم و روی کتاب هایم می نشیند. می شتابم. پدرم،...

سحرگاه

نویسنده: سورن آساتوریان/ ترجمه: ادوارد ولادیکا خروسی که برحسب اتفاق به ایوان ما آمده است مژده فرا رسیدن صبح را می دهد. به خروس و گردن برافراشته شده اش نگاه می کنم و...

سورن آساتوریان

نویسنده: سارو بابومیان سورن آساتوریان در سال 1916 در قریه گارنی ارمنستان دیده به جهان گشود. او فرزند یکی از انقلابیون معروف بود که در قیام مردمی 18 فوریه 1921 ارمنستان...

در سوگ استاد محمد قاضی

نویسنده: سیف الله گلکار به سوگ رفتن خورشید، خاک می تازد                                        که سینه چاک دهد، سرفرو بیندازد فضای تیره و خاموش شب، بیازد دست...

پایان داستان

نویسنده: سیف الله گلکار این نوشته سخنی است پرسوز و صادقانه، به یاد استاد محمدقاضی که در مجلس یادبود آن زنده یاد ایراد شده است. می خواهم برای شما قصه بگویم: قصه زندگی...

یادی از سروژ استپانیان مترجم مجموعه آثار چخوف

نویسنده: ادوارد هاروتونیان در پانزدهمین دوره معرفی کتاب سال در دهه فجر 1376، در شماره آثار برگزیده، «نمایشنامه های چخوف»، ترجمه زنده یاد سروژ استپانیان نیز به عنوان...

درگذشت دو دانشمند ایران شناس

نویسنده: ماریا آیوازیان (ترزیان) اشاره: در آبان ماه 1376 دو تن از ایران شناسان نامی ارمنستان، پروفسور هاکوب پاپازیان و بابکن چوگاسزیان،‌ به فاصله چند روز در گذشتند....

هاکوب کوجویان و ایران

نویسنده: نلی آراکلیان/ ترجمه: آنی بابایان هاکوب کوجویان[1] (1883-1959م) از نقاشان مشهور ارمنستان در نیمه اول قرن حاضر است و پایه گذار هنر نوین گرافیک در ارمنستان به...

معجزه ای که در برابر چشمان ما آشکار می شد

نویسنده: کارمن داوتیان/ ترجمه: هرمیک آقاکیان (گفتگو با همسر سرگئی پاراجانف) هنگامی که در موزه پاراجانف منتظر همسر دوم او «سوتلانا ایوانوونا» بودیم، زاون سارگیسیان، مدیر...

یک سند قدیمی از صفحات موسیقی ارمنی

نویسنده: رضا مهدوی این سند، هشت صفحۀ آخر کاتالوگی است که کمپانی انگلیسی His Master's Voice با آن علامت مشهورش، در ایران منتشر کرده است.  این کمپانی که گاه با کمپانی های...

سنگ نوشته های اورارتو در آذربایجان

نویسنده: عباس سرمدی به یاد دانشمند گرانمایه زنده یاد دکتر محمد جواد مشکور حکومت اورارتو یا آرارات را باید اولین امپراتوری مقتدر ارمنستان شمرد. این امپراتوری که بسیاری...

ملاحظاتی بر مهرهای ساسانی در موزه دولتی تاریخ ارمنستان

نویسنده: علی حصوری اشاره: در شمارۀ 3 و 4 فصلنامۀ «پیمان» مقاله ای با عنوان «مجموعۀ مهرهای ساسانی در موزۀ دولتی تاریخ ارمنستان» به چاپ رسید. مطلب حاضر نقدی است بر مقالۀ...

آلبانیای قفقاز از دیدگاه مولفان عهده باستان و اوایل سده های میانه

نویسنده: عنایت الله رضا آلبانیا که از مناطق مهم تاریخی- جغرافیایی قفقاز است، در آثار مؤلفان باستان معرفی شده است. از آگهی های مورخان و جغرافی نگاران عهد باستان و اوایل...

مسروپ ماشتوتس، پدید آورنده الفبای ارمنی

نویسنده: ادوارد آقایان/ ترجمه: آناهید هوسپیان اشاره: ابداع الفبای ارمنی در آغاز سدۀ پنجم میلادی صورت گرفت و طراح و عامل آن مسروپ ماشتوتس[1] بود که بنیانگذار کتابت و...

فریتس کرایسلر

نویسنده: روبیک گریگوریان اشاره: این مقاله در شمارۀ دی ماه سال 1318 مجلۀ موسیقی (دورۀ 1، شمارۀ 10، ص 11-13) منتشر شده و نمونه ای از مقالات روبیک گریگوریان است که با حفظ...

گریگوریان حضوری در برگیرنده

نویسنده: پرویز بهروز اشاره: مطلبی که می خوانید در 4 دی ماه 1355 در شمارۀ 293 مجلۀ «تماشا»- هفته نامۀ سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران – چاپ شده است و گفت و شنودی است...

ارتباط مستقیم در موسیقی

نویسنده: لیدا بربریانس/ ترجمه: ادوارد هاروتونیان اشاره: روبیک (روبن) گریگوریان آهنگساز و رهبر ارکستر، در سال 1355، به دعوت دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران، کوتاه...

روبیک گریگوریان

نویسنده: سیدعلیرضا میرعلی نقی یادداشت نویسنده: مقاله مختصری که می خوانید، خلاصه ای از کتاب «روبیک گریگوریان» است. این کتاب، یگانه متن مستقل به زبان فارسی است و ویژه...