ترجمه: کارولین اسمعیلیان

کارن یِپِه برای ارمنیان ساکن سوریه، لبنان و بویژه ارمنیان شهر حلب نامی آشناست. برای بسیاری این نام یادآور دبیرستان ملی «کارن یپۀ» حلب است، اما آگاهان می‌دانند که این مدرسه با بیش از پنجاه سال سابقۀ درخشان، اهدایی خانم کارن یپۀ دانمارکی است، زنی که از سنین جوانی، ابتدا در شهر اورفه و سپس در حلب، زندگی خود را وقف ارمنیان کرد.

کارن یپه

او مادر کودکان بی سرپرست ارمنی، نمایندۀ جامعۀ ملل، نجات دهندۀ دو هزار کودک یتیم از دست ترکان و کردان، غمخوار زنان بیوه و خلاصه یار و یاور ارمنیان بود.

کارن یپه در یکم ژوئن سال 1876 در شهر لیونبِرگ دانمارک دیده به جهان گشود. او که یکی از چهار فرزند خانواده ای پروتستان بود، دوران کودکی و نوجوانی خود را ابتدا در زادگاهش و سپس در کپنهاگ سپری کرد. در دورۀ دانشجویی، اخبار کشتار ارمنیان ترکیه در سال های 1895- 1896 شدیداً بر او اثر گذاشت و به رغم میل والدینش عهد کرد که زندگی خود را وقف خدمت به ستمدیدگان ارمنی کند. در راه تحقق این آرمان انساندوستانه، ثروتمندی از اهالی دانمارک با تخصیص سالانه بیست سکۀ طلای عثمانی، کارن یپه را مورد حمایت مالی قرار داد. این حمایت تا پایان عمر کارن یپه ادامه یافت.

کارن یپه در سوم نوامبر 1903 به اورفه رسید و فعالیت خود را در مؤسسۀ یوهانس لپسیوس[2]آغاز کرد. او در زمینۀ تأمین سرپناه برای سیصد کودک یتیم تلاش و مساعدت نمود، زبان ارمنی و همچنین لهجۀ محلی ارمنیان اورفه را آموخت و بدین ترتیب توانست به طور مستقیم و بدون واسطه با یتیمان و بیوه زنان ارتباط برقرار کند. کارن یپه تا سال 1915، ایثارگرانه به ارمنیان اورفه خدمت کرد. در این زمان او بتدریج شاهد کوچ اجباری اهالی زیتون شد. سپس کاروان‌های ارمنیان رانده شده از کارین (ارزروم)، سباستیا (سیواس)، دیار بکر و سِوِرِک به اورفه رسیدند. او دیگر از ادامۀ فعالیت ناتوان شد، حتی اعمال فشار و خشونت نسبت به خود او نیز شدت یافته بود.

دراین زمان کارن یپه از بیماری عصبی رنج می برد و ناگزیر در سال 1917 به دانمارک مراجعت کرد، ولی نتوانست مدت مدیدی در کشور خود بماند. وی در سال 1920 با برنامه‌های جدید به آغوش مردم محبوبش بازگشت. در آغاز، به تکمیل یک کارگاه صنایع دستی که از سوی کوریانا لاتِک آمریکایی پیشنهاد شده بود، همت گماشت و از این طریق صدها خانواده راهی برای امرار معاش یافتند.

کارن یپه در زمینۀ آزاد سازی بازماندگان کشتار ارمنیان نقش عمده ای ایفا کرده است. او با بهره‌گیری از امکانات خود به عنوان نمایندۀ رسمی جامعۀ ملل، برای جمع آوری بازماندگان، در نواحی مرزی سوریه پایگاه هایی دایر کرد و کارگزارانی به کار گماشت و تا سال1928 سبب آزادی حدود دو هزار تن از زنان و خردسالان ارمنی گردید. برخی از نجات یافتگان به روستاهای اطراف «رَقّه» (تلسمین، تینا، گورپِتر­ز) انتقال یافتند. او همچنین به یاری ارمنیانی شتافت که در اردوگاه های سلیمانیه و حمیدیۀ شهر حلب به سر می‌بردند. در زمین وسیعی، در محلۀ «میدان» به ساختن خانه‌های موقت مبادرت ورزید. او زنی پر تلاش بود و به هر وسیلۀ ممکن، به یاری بی‌سرپرستان می‌شتافت. برای تأمین غذای گرم سیصد خانوار، آشپزخانه‌ای دایر کرد و برای حمایت از دختران بی‌سرپرستی که مورد تجاوز و تعدی قرار می‌گرفتند، مراکز مددکاری تأسیس کرد.

در سال‌های1922- 1928، برای ارمنیان ساکن روستاهای جَرَب­لُس، تل ابیض، رئاس- العین و رَقّه روحانیانی گسیل داشت و معاش آنان را نیز تأمین کرد. در بسیاری از روستاها درمانگاه‌هایی گشود، پزشکانی به کار گرفت و به توزیع دارو در میان بیماران پرداخت.

در سال1928، بیست و پنج سال از فعالیت‌های کارن یپه در میان ارمنیان می گذشت. به همین مناسبت، اسقف آرتاواز­د، پیشوای ارمنیان حلب، مراسم بزرگداشتی به افتخار این زن بیگانۀ ایثارگر ترتیب داد. در این مراسم کارن یپه، از اینکه او را بیگانه خوانده بودند آزرده خاطر شد و گفت: «من خود ارمنی هستم و به ملتم عشق می ورزم و آنچه تاکنون کرده ام و می کنم از همین عشق سرچشمه می گیرد…».

کارن یپه در سال‌های آخر عمر، اغلب بیمار و ناتوان بود، ولی دست از تلاش بر نمی‌داشت و از بستر بیماری به ادارۀ کارها می پرداخت. او در سال 1935 در شصت سالگی دیده از جهان فرو بست و طبق وصیتنامه‌اش، با آیین کلیسای ارمنی در قبرستان شیخ مقصود ارمنیان در حلب، به خاک سپرده شد.

پس از مرگ کارن یپه، زمین وسیع محلۀ «میدان» که به جامعۀ ارمنیان اهدا شده بود، به احداث دبیرستان اختصاص یافت. در سال 1947 اسقف زاره، پیشوای وقت ارمنیان حلب، دبیرستان نوساز را که بر سردر آن نام کارن یپه، این زن بی همتا می‌درخشید، افتتاح کرد.

اخیراً داستان زندگی کارن یپه، به همت مؤسسۀ «آرمن فیلم» ارمنستان، در فیلمی 55 دقیقه‌ای، اثر گئورگ هایراپتیان، وِرِژ پتروسیان و خاچاتور آواکیان به تصویر در آمده است. تهیه فیلم برعهدۀ «رادیو دانمارک» و «مرکز رسانه‌های گروهی دانمارک» بوده و نام آن «کارن یپه، مادر ارمنیان[3]» است. در فیلم شاهد بیاناتی از روحانیان و زندگینامه نگاران دانمارکی، سورن گاتارویان اسقف اعظم حلب و جاثلیق گارِگین اول رهبر دینی ارمنیان جهان هستیم. فیلم حاوی صحنه‌های مستند بسیار جالبی از زندگی کودکان یتیم ارمنی در پرورشگاه‌ها، تصاویری از کارگاه نجاری، کارگاه صنایع دستی و مرکز ویژۀ زنان بیوه در حلب، دبیرستان کارن یپه، صحنه هایی از زندگی ارمنیان بازمانده از قتل عام و مراسم با شکوه خاکسپاری کارن یپه است.

پی‌نوشت‌ها:

1- Karen Yeppe

2- دکتر یوهانس لپسیوس Johannes Lepsius کشیش پروتستان آلمانی از فعالان مبارزه علیه کشتارهای جمعی ارمنیان در حکومت عثمانی بود. وی برای کمک رسانی به بازماندگان قتل‌عام‌ها از هیچ کوششی فروگذار نکرد.

3- Karen Yeppe, Mother for Armenians.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 9 و 10

سال سوم | پاییز و زمستان 1378 | 161 صفحه
در این شماره می خوانید:

ایران نامه

نشریۀ خاورشناسی ایران نامه، از سال 1372ش/1993م به زبان ارمنی در شهر ایروان، پایتخت جمهوری ارمنستان منتشر می شود. در شماره های گذشتۀ فصلنامه، فهرست مطالب تعدادی از شماره...

بر سر متولدین سال ۱۹۲۵ چه آمد؟

ترجمه: هرمیک آقاکیان می‌گویند، در آن سال همه چارلستون می‌رقصیدند، زن‌ها کلاه‌های کاسه مانندی بر سر می‌گذاشتند، لباس‌های کرپ دوشین می‌پوشیدند و گردنبندهای مروارید بلند...

هاکوب کاراپنتس

نویسنده: ا. قهرمان هاکوب کاراپتیان (با نام مستعار کاراپنتس) نویسندۀ شهیر ارمنی، در سال 1925/ 1304ش در شهر تبریز متولد شد. پدرش نقاش و مادرش معلم و بازیگر تئاتر بود....

قلعه کهن

ترجمه: سارینه امیرخانیان از روزگاران دور، از دوران‌های کهن، قلعه‌ای با چهل حصار، قلعه‌ای با هزار سر و هزار چشم، در مکانی بلند برپا ایستاده بود. در اطراف قلعه، هزاران...

در آغوش خورشید

ترجمه: ادوارد هاروتونیان کودکی یتیم و ژنده‌پوش، در پای دیوار خانۀ ثروتمندان کز کرده بود و دستش به سوی رهگذران دراز بود. نوبهار فرا رسیده بود، کوه‌های نزدیک، به سبزی...

آهو

ترجمه: خاچیک خاچر غروب یک روز پاییزی، هنگامی‌که با دوستم در ایوان خانه‌اش نشسته بودیم و با شیفتگی به آخرین تلألؤ آتشین خورشید بر کوهستان می‌نگریستیم و درختان جنگلی را...

لک لک سوگوار

ترجمه: آلنوش سهاکیان روی سپیدار بلند باغ ما، جایی که درخت به سه شاخۀ بزرگ تقسیم شده بود، یک جفت لکلک، آشیانه ساخته بودند؛ آشیان‌های بزرگ و محکم، به طوریکه با جوجه...

آوتیک ایساهاکیان

آوتیک ایساهاکیان شاعر و نویسندۀ نامدار ارمنی در شهر «الکساندراپُل» ارمنستان که اکنون «گیومری»(Giumri) [2] نامیده می شود، به دنیا آمد. دورۀ دبستان را در زادگاه خود...

و دریغا عشق

نویسنده:سیف الله گلکار به مناسبت انتشار کتاب «دعا برای آرمن» اثر ابراهیم یونسی مهرورزی و دوست داشتن ویژگی جانداران است. موجود زنده، زنده بودن خود را با عشق به نمایش می...

ارمنیان گیلان

تألیف دکتر علی فروحی و فرامرز طالبی رشت، نشر گیلکان، زمستان1377، 360 ص. نگارش تاریخ محلی به عنوان یکی از رده های تاریخ نویسی، از دیر باز در این سرزمین رایج بوده است....

صد سال شعر ارمنی

نویسنده: عبدالحسین فرزاد نگاهی به کتاب صد سال شعر ارمنی تدوین و ترجمۀ احمد نوری‌زاده نشر چشمه، تهران،1369، 1154 صفحه هنگامی که کتاب ارجمند صد سال شعر ارمنی، برای نخستین...

کتاب شناسی هنر و معماری ارمنیان به زبان فارسی

نویسنده: مرجان کشاورزی آنچه پیش رو دارید کتاب شناسی متون فارسی هنر و معماری ارمنیان است. ارمنیان با نزدیک به چهارصد سال سکونت در ایران، از خود آثاری غنی در هنر و معماری...

کلیسای استپانوس قدیس

نویسنده: ایرج افشار سیستانی جایگاه جغرافیایی کلیسای تاریخی استپانوس قدیس[1]، در کنارۀ جنوبی رود ارس، در حدود 16 کیلومتری باختر شهر مرزی جلفا، در درّۀ سرسبز و خرم درّّه...

گریگور نارکاتسی از دیدگاه روان شناسی براساس سوگنامه نارک

نویسنده: مسروپ بالایان / ترجمه: نیکید میرزایانس اشاره: گریگور نارکاتسی Grigor Narekatsi شاعر و عارف بلند آوازۀ ارمنی در سدۀ دهم میلادی (چهارم ه.ق) می زیست. برای اطلاع...

گریگور نارکاتسی

نویسنده: سارو بابومیان گریگور نارکاتسی، یکی از درخشانترین چهره های ادب ارمن، در ولایت واسپوراکان[2] ارمنستان، در روستایی واقع در ساحل جنوبی دریاچه وان متولد شد. چون بخش...

کارن یپه

ترجمه: کارولین اسمعیلیان کارن یِپِه برای ارمنیان ساکن سوریه، لبنان و بویژه ارمنیان شهر حلب نامی آشناست. برای بسیاری این نام یادآور دبیرستان ملی «کارن یپۀ» حلب است، اما...

نیکلا آدونتز

نویسنده: روبرت واهانیان تبریز پیشگفتار اطلاعات ایرانیان پارسی زبان دربارۀ بزرگان ادب و فرهنگ ارمنی و آثار و تألیفات آنان بسیار اندک است، حال آنکه تحقیقات پژوهشگران...

گارگین اول، پیشوای دینی ارمنیان جهان درگذشت

یکصدوسی ویکمین پیشوای دینی ارمنیان جهان، روز هشتم تیرماه سال گذشته (29 ژوئن1999)، در اجمیادزین ارمنستان، به رحمت ایزدی پیوست. این مختصر، گزارش‌گونه ای است از زندگی و...

درگذشت آرتاک مانوکیان خلیفه ارمنیان حوزه تهران

اسقف اعظم آرتاک مانوکیان، خلیفۀ ارمنیان حوزۀ تهران، روز 23 مهر 1378 ( 15اکتبر1999) پس از یک دورۀ کوتاه مدت بیماری، در تهران چشم از جان فروبست. خبر درگذشت او، جامعۀ...

ایرانیان در تبت

نویسنده: بی.ای.کولس ترجمه: محسن جعفری مذهب تبت که بر بام دنیا قرار گرفته است بر خلاف دیگر کشورهای آسیای جنوب شرقی چشم اندازی به امواج کف آلود اقیانوس های هند و آرام...

کوچ ناگزیر ارمنیان در سال های 1604 – 1605 میلادی و افسانۀ اروپایی شاه عباس اول

ادموند هرزیگ / ترجمه: شکوه السادات اعرابی هاشمی در نامۀ پیترو دِ لا واله(Pietro della Valle) به سینیور ماریو(Signor Mario)[2] چنین آمده است: «شاه عباس برای مردم، نه...

مینیاتورهای ایرانی سده هفدهم مکتب اصفهان در مجموعه های ایروان

نویسنده: رایا امیربگیان/ ترجمه: هرمیک آقاکیان نگارگری مکتب اصفهان که در سده‌های 16-17 میلادی در دربار شاه عباس اول (1587-1629م/996-1038هـ.ق.) بنیانگذاری شد، در رشد و...