کتاب «نگاهی به ایرانشناسی و ایرانشناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز» از انتشارات بین المللی الهدی با همکاری مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی به مناسبت اولین گردهمایی استادان ایرانشناس و زبان و ادبیات فارسی کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز، در زمستان 1372 در تهران منتشر شده است. این کتاب که به اهتمام الهامۀ مفتاح و دکتر وهاب ولی نگاشته شده است، اطلاعاتی منسجم و گسترده از قدمت و وسعت مجموعۀ مطالعات ایرانشناسی در حوزۀ کشورهای آسیای میانه و قفقاز را در اختیار محققان و علاقه‌مندان قرار می‌دهد.

ایرانشناسی و ایرانشناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز

در مقدمۀ این کتاب ابتداء توضیح جامعی در مورد دلایل و انگیزۀ پیدایش واژۀ ایرانشناسی و خاورشناسی داده شده و سپس مفهوم علمی این واژه‌ها مورد بررسی قرار گرفته است.

نویسندگان کتاب بر این باورند که مطالعات ایرانشناسی را می‌توان به دو دورۀ جدا از هم تقسیم کرد: قبل از اسلام و بعد از اسلام. آنان تحقیق و پی‌جویی در مسائل گوناگون ایرانشناسی بعد از اسلام را با توجه به کثرت مواد، مطالب و مآخذ، چندان مشکل نمی‌دانند در حالیکه رسالت علم ایرانشناسی برای کشف حقایق تاریخی و دستیابی به تمدن و میراث فرهنگی ایران در دوران قبل از اسلام را عظیم و گرانبها و در عین حال مشکل و طاقت‌فرسا دانسته‌اند. بنابه نظر نویسندگان کتاب، در جستجوی مدارک و آثاری برای بنا ساختن و باز شناختن تاریخ و تمدن ایران طبعاً باید از مرزهای کنونی فراتر رفت و به سرزمین‌هایی که روزگاری در قلمرو خاک ایران بوده‌اند نیز توجه کرد. بین‌النهرین یکی از مناطقی است که از قرن‌ها قبل از میلاد، محل اختلاط و امتزاج آریاییان با ساکنان آن‌ها و مهد تمدن‌هایی کهن بوده، و ادواری طولانی متعلق به ایران و پایتخت اشکانیان و ساسانیان بوده است. آنچه از تمدن و فرهنگ این منطقه در دست است به نسبت آنچه که می‌توان حدس زد و در آن سرزمین روی داده، بسیار کم است و تحقیق در تمدن، هنر و فرهنگ و باورهای مردم این سرزمین و تطبیق و ربط آن با تمدن و تاریخ و فرهنگ ایران از کارهای اساسی و ضروری است. از این روی در قسمت‌های بعدی این کتاب به زمینه‌های مختلف تحقیقات ایرانشناسی، مراکز مطالعات ایران‌شناسی، مراکز کتب و اسناد خطی، مراکز آثار هنری و باستانی ایران، موزه‌ها و مراکز تدریس زبان فارسی در کشورهای آسیای میانه و قفقاز پرداخته شده است.

بخش اول کتاب به ایرانشناسی در روسیه اختصاص دارد و در سایر بخش‌ها پیشینۀ تاریخی، فرهنگی ایران با سایر کشورهای آسیای میانه و قفقاز از جمله آذربایجان، ارمنستان، ازبکستان، اوکراین، تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان و گرجستان مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است.

در بخش پیشینۀ تاریخی، فرهنگی ارمنستان و ایران، به اختصار در مورد پیدایش قوم ارمن در سرزمین ارمنستان و ارتباط تاریخی و فرهنگی و سیاسی و اقتصادی این کشور با همۀ ملل مشرق زمین از جمله ایران توضیح داده شده است. آنگاه به روابط تاریخی، فرهنگی و هنری چندهزار ساله‌ئی که میان ایران و ارمنستان وجود داشته و نمونه‌ها و شواهد مربوط به این روابط که در ابنیۀ باستانی ارمنستان و در مخازن مختلف هنری و ادبی آن از جمله کلیسای اجمیادزین و مخزن نسخ خطی ماتناداران ایروان یافت می‌شود، اشاره شده است. در این بخش از کتاب همچنین شواهدی از نویسندگان و مورخان نامی ارمنی از جمله موسِس خورِناتسی، آگاتانگقوس و … مبنی بر وجود روابط تاریخی و فرهنگی بین دو کشور ایران و ارمنستان آورده شده است.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 1

سال اول | بهار 1375 | 128 صفحه
در این شماره می خوانید:

ایران نامه

ماهنامۀ پژوهشی، فرهنگی، علمی و اجتماعی «ایران‌نامه» از بهار سال 1993 میلادی (فروردین ماه 1372) در ایروان چاپ می‌شود و تاکنون 15 شماره از آن منتشر شده است. مؤسس و سردبیر...

والتر آرامیان

والتر آرامیان (1994-1909) والتر آرامیان نویسنده و مترجم ارمنی در شهر واقارشاپات (اجمیادزین کنونی) متولد شد و در سال 1932 دورۀ دانشکدۀ زبان و ادبیات دانشگاه دولتی ایروان...

جستاری کوتاه در تاریخ ادبیات ارمنی

نویسنده: احمد نوری‌زاده بسیاری از حققین ارمنی برای شعر و ادبیات این ملت یک تاریخ دو هزار ساله قایل هستند؛ امّا متأسفانه از دوره‌های باستان این شعر و ادب تنها آثاری...

رویدادها و گزارش های سال اول،بهار 1375

دیدار رهبر دینی ارامنه جاثلیق آرام کشیشیان از ایران جاثلیق آرام اول پیشوای دینی ارامنه مرکز عالی سیلیسی[1] (کیلیکیه) مستقر در لبنان و رئیس شورای جهانی کلیساها، در...

ماتناداران مخزن دولتی نسخه های خطی ارمنستان

نویسنده: ادوارد هاروتیونیان در زبان ارمنی لغت «ماتِناداران» مرادف با کتابخانه بکار رفته است و به کتابخانه‌های عمومی و مخازن کتاب اطلاق می‌شود. در قرون میانی، در...

اسناد فارسی ماتناداران

نویسنده: ا. ملیک بخشیان/ ترجمه: آناهید هوسپیان در زمینۀ تاریخ سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ارمنستان در قرون میانی، اسناد فارسی بایگانی مخزن کتب خطی «ماتناداران» ایروان...

مجموعه مینیاتورهای شرقی ماتناداران

نویسنده: رایا امیربگیان/ ترجمه:هرمیک آقاکیان گردآوری مجموعۀ نسخه‌های خطی فارسی-عربی «ماتناداران» با اهدای 200 نسخۀ خطی از طرف شورای کلیسای «اجمیادزین» در سال‌های...

آگاتانگغوس

نویسنده: آ.دِر قِوندیان/ ترجمه:هرمیک آقاکیان آگاتانگِقوس از نخستین مورخان ارمنی است. اثر او به نام «تاریخ آگاتانگِقوس» در قرون میانی به زبان‌های یونانی، عربی، گرجی،...

شعر بختیاری

در اواخر سال 1995 (1374) در کپنهاگ، از سوی آکادمی علوم و ادبیات دانمارک، کتابی به نام شعر بختیاری (Poetry of the Baxtiaris) به زبان انگلیسی منتشر شد. این کتاب کار مشترک...

نگاهی به ایرانشناسی و ایرانشناسان کشورهای مشترک المنافع و و قفقاز

کتاب «نگاهی به ایرانشناسی و ایرانشناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز» از انتشارات بین المللی الهدی با همکاری مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی به مناسبت اولین گردهمایی...

وام واژه های ایرانی میانه غربی در زبان ارمنی

این کتاب تألیف ماریا آیوازیان (ترزیان) و از انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی است. مؤلف عضو هیأت علمی مؤسسه مطالعات و تحقیقات...

دکتر هاراطون داویدیان

دکتر هاراطون داویدیان در اسفند ماه سال 1303 شمسی در تهران متولد شده است. تحصیلات ابتدائی و متوسطه را در دبستان کوشش و کالج البرز به پایان برده و سپس وارد دانشکدۀ پزشکی...

سه معمار ایرانی

نویسنده: بهروز پاکدامن هدف از تهیه این مقاله معرفی سه معمار ایرانی است که بخش عمده‌ئی از کارهایشان در تهران بوده و تأثیر بسیار مثبتی در زمینۀ معماری ساختمان‌های شهری...

مسجد کبود ایروان

نویسنده: واروژان آراکلیان مسجد کبود یا مسجد حسین علی خان ایروان-پایتخت جمهوری ارمنستان-به احتمال زیاد حدود سال 1179 هجری قمری، مطابق با سال‌های 65-1764 میلادی ساخته شده...