ترجمه: آتوسا سمیعی

نخستین نسل کشی دوران معاصر حقایقی درباره قتل عام و کوچ اجباری جمعیت ارمنی امپراتوری عثمانی 1922-1915

گزیده زیر برگرفته از کتاب  جنگ  اول  جهانی، فصل  هشت -درگیری های شرقی- صفحات136- 135نوشته دیوید شرمر و مقدمه آن از آ.ج.پ. تیلور است.  لندن1973.

نژاد کشی ارامنه

در جهان غرب، تاریخ معاصر در برابر ترس و وحشت از نسل کشی آسیب ناپذیر شده است. در  فاصله تنها یک نسل، بشر شاهد کوره های آدم سوزی  آشویتس  و فجایع  به  بار آمده در بیافرا و بنگلادش بوده است. با این همه حیات بشر سرشار از رویارویی با یک رشته معضلات معمول و شادمانی های ساده است و در مقام  مقایسه هم تکرار و هم  عظمت محض چنین فجایعی باعث  شده تا بسیاری  نسبت  به  آن  بی اعتنا بمانند.  گویی شعور ما ازدرک  اهمیت فوق العاده این  فجایع  عاجز است.

جنگ اول جهانی داغ کریه این نسل  کشی دوران  معاصر را بر جبین  دارد که  قربانیان نگون بخت آن ارمنی ها ـــ یکی از چند اقلیت امپراتوری چند زبانه  عثمانی  ـــ بودند.

در سال 1898 دست کم هشتاد هزار ارمنی  قتل  عام  شدند. این  پیش درآمد نادیده  گرفته شده ای بود از آنچه می بایست اتفاق بیفتد. با شروع جنگ بزرگ، ترک های جوان شووینیست  فرصت را برای انهدام ملت  ارمنی مغتنم شمردند. آن ها به بهانه ضرورت دوران جنگ، به کنترل  داخلی افزودند و بنابراین  تا آن  هنگام  که  رغبت دیگران برای مداخله برانگیخته  نشده، می بایست کار از کار گذشته و با خیالی آسوده چهره ای دیگر به  کشت و کشتار بخشید.

ترک ها نقشه های خود را محتاطانه  اجرا کردند. نخستین گروه قربانیان می بایست  صد هزار مشمول وظیفه  ارمنی در نیروهای مسلح  عثمانی  باشند. سپس سران جامعه ارمنی در سراسر امپراتوری باید دستگیر و سرکوب می شدند و بالاخره باقی مانده ارمنی ها را به زور از خانه هایشان بیرون می کشاندند و به کوچ  اجباری  وا می داشتند تا در صحرا از تشنگی  و آفتاب زدگی و گرسنگی جان بسپارند. اجرای این “راه حل  نهایی” به طلعت بیک، وزیر داخله، سپرده  شد که  خود از سلاله  اقلیت  سرکوب  شده  و فعالیت شان  مورد سوءظن  بود.

از طرف دیگر درگیری ترک ها و روس ها در قفقاز دست آویز دیگری برای سرکوب فراهم  کرد، چون ترک ها حالا مدعی بودند که  ستون پنجم ارمنی های طرفدار روسیه در شکست ترکیه دست داشته است. بنابراین در اوایل سال 1915 نخستین بخش از عملیات انهدام، که شامل مشمولان وظیفه ارمنی بود، در فضایی ملتهب از تحجری سبعانه  با موفقیت  و مخفیانه  به  انجام  رسید.  سپس  در ماه  آوریل  یک  هزار تن از سران ارمنی  درقسطنطنیه تبعید و به  قتل رسیدند.

این سرشت بشر است که به  آنچه  تحمل ناپذیر است تن در ندهد و ارمنی ها هم از این  قاعده مستثنی  نبودند. ولی آنها قادر به  تصور دامنه  این رذالت و دنائت پیش بینی شده  نبودند، هم  از این رو در برابر اقدامات  قدرت مقتدر و بی رحم، کاری از دستشان بر نمی آمد. در ماه  مه سران جامعه  ارمنی به  قتل  رسیدند و فقط گروه کثیری از زنان و کودکان باقی ماندند که طعمه قابل  هضمی  برای  دژخیمان خود به حساب  می آمدند.  طلعت از اینکه  مبادا دولتمردان به  ترحم و دلسوزی دچار شوند فرمان  داد که “حکومت… بر آن است تا تمام  ارمنی هایی را که در ترکیه به سر می بردند، به کلی نابود کند… به حیات آنها باید خاتمه داده شود. این  عملیات نابودی هرقدر که  بخواهد جنایت بار باشد، باشد و ملاحظات سن و جنس نیز نباید ملاک قرار گیرد چنانچه از وجدان  نیز نباید هراسید.”

در طول تابستان و پاییز 1915 کوچ اجباری خیل  عظیمی از ارمنی ها با شدت و حدت ادامه یافت. در طول راه برای سرعت عمل در سفر باید از شر خیلی ها خلاص می شدند، هرچند همیشه اتفاقی رخ می داد که کوچ  را متوقف کند مثل تجاوز و بدمستی ها، به  انحراف  کشاندن دخترها و همین  طور پسرها. سرانجام ارمنی ها باید درصحرا کشته می شدند یا به  حال  خود رها گردند تا بمیرند، مگر آنها که به درد حرمسرا می خوردند.

همچنین سایر قتل عام های ننگین، مقاومت قهرمانانه  نیز به منصه  ظهور می رسید، اما به  طور پراکنده  و نامنظم و ناچیز و در فضایی سرشار از نومیدی  مطلق  در برابر ارعاب های  احتمالی. در تابستان 1915 یک  چهارم  از جمعیت یک میلیونی ارمنی  موفق شدند به  روسیه  بگریزند. این تعداد از موارد استثنایی بود. از دو میلیون ارمنی ساکن امپراطوری عثمانی در1914، حدود یک و نیم میلیون آنها تا سال 1916 از صحنه گیتی  محو شدند. حکومت ابتدا در پاسخ به آلمان و سایر معترضان به حمام خونی که  راه  انداخته  بود، اکیداً آن را تکذیب  کرد، اما بعد از آن  با این زمزمه که مسائل هر ملتی به  خودش مربوط است، به  اعتراض ها وقعی ننهاد. آنگاه  مستبدان بر بی اعتنایی  تمام  دنیا در برابر فاجعه  ارمنی ها مهر تأیید زدند، بطوری که  هیتلر در آستانه جنگ دوم  جهانی  اظهار داشت.

من به جوخه های مرگ فرمان  داده ام تا بی هیچ رحم  و شفقتی مردان، زنان و کودکان نژاد لهستانی را نابود کنند. تنها به این طریق می توانیم سرزمین حیاتی مان  را بدست  آوریم  و حالا امروز چه کسی نابودی ارمنی ها را به یاد می آورد.

              آدولف هیتلر، 22 اوت 1939

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 13 و 14

سال چهارم | پاییز و زمستان 1379 | 132 صفحه
در این شماره می خوانید:

ایران نامه

مؤسس و سردبیر - پروفسور دکتر گارنیک آساطوریان فهرست مندرجات (شماره36، سال هفتم) ـــ گاگیک مارتویان. آیین زردشت در ارمنستان: ملاحظاتی چند در آستانه 1700-مین سالگرد رواج...

احمد نوری زاده جایزه جهانی ادبی و فرهنگی پاپازیان را به خود اختصاص داد

لوح تقدیر و جایزۀ جهانی "گارپیس پاپازایان" طی مراسم باشکوهی که علاوه بر ارامنه فرهنگ دوست ایران، جمعی از شعرا، علاقمندان و اساتید فرهنگ و ادب و مترجمین ایرانی و دیگر...

دوستان

نویسنده: استپان زوریان/ ترجمه: روبن صفریان مترجم: روبن صفریان استپان زوریان با داستان ها و رمان هایش یکی از برجسته ترین نویسندگان رئالیست ادبیات معاصرارمنی است. اولین...

زمینه های گفتگوی اسلام و مسیحیت ارمنی

نویسنده: حسین توفیقی سازمان فرهنگ و ارتباطات  اسلامی           خلیفه‌گری ارامنه تهران  همایش همزیستی مسالمت آمیز مسلمانان و مسیحیان ارمنی به مناسب سال گفتگوی تمدن ها و...

ایران سرزمین شگفتی ها

نویسنده: دکتر نشان تانیک به جرأت می توان گفت سرزمین ایران یکی از شگفتی های طبیعت و یکی از شاهکارهای خالق زیبایی ها است. هر چند تعاریف بسیاری از این سرزمین باستانی به...

بعد از ۸۵ سال، کشتار ارامنه، ترکیه را بستوه آورده است

نویسنده: استفان کینزر/ ترجمه:روبیک آقاجانیان ایلازیگ، ترکیه ـــ باغستان های  توت  در ساحل  دریاچه  تفریحی، تقریباً یگانه  باقیمانده از منطقه ای است  که روزگاری در آن ...

قتل عام ارامنه ۲۴ آوریل ۱۹۱۵

 سال 2001 میلادی مصادف است با هشتاد و ششمین  سال  کشتار جمعی  بیش از یک و نیم میلیون ساکنان  ارمنی ولایت شرقی ترکیه  عثمانی توسط حکام  وقت  ترکیه که  این  فاجعه ...

نخستین نسل کشی دوران معاصر

ترجمه: آتوسا سمیعی نخستین نسل کشی دوران معاصر حقایقی درباره قتل عام و کوچ اجباری جمعیت ارمنی امپراتوری عثمانی 1922-1915 گزیده زیر برگرفته از کتاب  جنگ  اول  جهانی، فصل ...

نسل کشی ارمنی ها از زبان سانیتی کومار چاترجی

این اواخر، اصطلاح genocide  یا "نسل کشی" فراوان  به  کار گرفته می شود. این اصطلاح ترکیبی است از کلمه geno به  معنای مردم یا نژاد ـــ در سانسکریت janas  ـــ و پسوند cide...

همینگوی گزارشگر تورنتو استار در ترکیه

ترجمه:روبیک آقاجانیان ارنست همینگوی در سالهای جوانی، از 1920 تا 1924 در تورنتو زندگی می کرده است. او درطول این مدت  گزارشگر تورنتواستار بوده و طیف  وسیعی از وقایع  آن ...

در سال های 1922- 1915حقیقتاً چه گذشت؟

نویسنده: جی نورمن گزارش جی. نورمن خبرنگار جنگی تایمز-1915 از هر سو صدای رقت بار حزن و تیره بختی، که بر همه جا مستولی است، به گوشم  می رسد، روستاها ویران شده اند، جنب و...

سیر شکل گیری معماری کلیساهای ارمنی

نویسنده: شرلی آودیان پس از قرون چهارم و پنجم میلادی که ساخت کلیسا در ارمنستان آغاز گردید، معماران ارمنی آنها را به شکل  بازیلیک می ساختند که شامل دو نوع ساده و ستون دار...

داستانی آفتابی

نویسنده: کنستانتین سربریاکف/ ترجمه: سیف الله گلکار پسری روستایی، استادی بزرگ شد. نود و دو سال زندگی کرد و از دنیا رفت، در حالی که به عنوان میراث، دنیایی شگفت آور را...

استاد نشان تانیک

نویسنده: احمد دز می‌گویند گذشته چراغ راه آینده است و فردای هر ملتی بر دیروزش استوار شده، دیروزیکه بسیاری در شکل گرفتن آن کوشیده اند و عاشقانه زیربنایی ساخته اند تا...

بقایای سفال های اورارتویی در دره آرارات

نویسنده: هایک آوتیسیان / ترجمه:روبیک آقاجانیان مطالعات انجام شده در مورد باستانشناسی خاور نزدیک و قفقاز که در بین آن ها یادمان‌های اورارتویی از جایگاه خاصی برخوردارند،...