نویسنده: شاهن هوسپیان

قدیمی ترین سکۀ به دست آمده از ارمنیان با حروف یونانی، در قرن دوم پیش از میلاد و در دورۀ حکومت خاندان آرداشسیان[1] ضرب شده است اما نخستین سکه ای که با حروف ارمنی ضرب شده مربوط به نیمۀ دوم قرن یازدهم میلادی است.

با قدرت گرفتن ارمنستان در قرن نهم میلادی و با تلاش های خاندان باگرادونیاس[2] خلفای عباسی و امپراتوری بیزانس در 885 م حکومت این خاندان را بر ارمنستان مستقل به رسمیت شناختند. در زمان پادشاهی سمباد[3] به فرمان وی برادرش، گورگن، مسئولیت ادارۀ منطقۀ

داشیر ـ زوراگت[4] را برعهده گرفت. هر چند وی خود را کئوریکه اول[5] نامید و حکومت خودمختار کئوریکیان را با مرکزیت شهر لوری[6] تشکیل داد اما از حکومت مرکزی تبعیت می کرد و به نشانۀ اتحاد با حکومت مرکزی نقش  برجسته  ای نیز بر دیوار شرقی کلیسای نشان مقدس در دیر هاقباد[7] قرار داده شده که دو برادر را با ماکت کلیسایی در دست نشان می دهد.

نقش برجسته واقع در دیر هاقباد

پس از سقـوط پادشاهی باگرادونیاس به دست امپراتوری بیزانس در 1045 م و اشغال پایتخت آن، آنی،[8] حکومت محلی خاندان کئوریکیان خود را وارث تاج و تخت باگرادونیاس اعلام کرد.

بعد از درگذشت داوید، پادشاه کئوریکیان، در 1048 م حکومت وی بین دو فرزندش تقسیم شد. منطقۀ لوری[9] به فرزند بزرگش، کئوریکۀ دوم و قلعۀ کاخت[10] به فرزند کوچک وی، گاگیگ، رسید. کئوریکۀ دوم، که خود را وارث پادشاهی ارمنستان می دانست، تا زمان مرگش در 1089م سعی در اتحاد زمین داران بزرگ ارمنستان برای بیرون راندن سلجوقیان از خاک آن کشور داشت.

کئوریکۀ دوم در دوران حکومت خود اقدام به ضرب سکه از جنس برنز کرد. این سکه ها در حال حاضر بسیار کمیاب اند و فقط تعدادی اندک از آنها در موزۀ تاریخ ارمنستان نگه  داری می شود. این سکه ها سه تا هشت گـرم وزن دارنـد و تحت تأثیر سکـه هـای بیزانسی ضرب شده در آنی ضرب شده اند.[11]

بر روی سکه های کئوریکه، تصویر حضرت عیسی مسیح از رو به رو، در حالی که هاله ای دور سر و کتاب مقدس در دست دارد، نقش و در دو سمت تصویر حروف ارمنیՔՍ/ـՅՍ (هیسوس کریستوس) نوشته شده که مخفف نام حضرت عیسی مسیح است.در پشت سکه نیز نوشتۀ زیر به زبان ارمنی در پنج سطر نقش شده:

+ ՏՐ ՈԳ | ՆԷ ԿՈՐԻԿ| ԷԻ ԿՈՐԱ | ՊԱՂԱ | ՏԻՆ

(خدایا کئوریکه کئوراباغاد[12] را یاری کن).

پی نوشت ها:

[1]. Ardashesian این خاندان از 189 پیش از میلاد تا قرن اول میلادی بر ارمنستان حکومت کردند.

  1. Bagradouni خاندانی از زمین داران بزرگ ارمنستان که از 885 ـ 1045م بر این کشور حکومت کردند.
  2. Smbat سمباد باگرادونیاس از 977 ـ 989م پادشاه ارمنستان بود.
  3. Tashir-Zoraget منطقه ای واقع در شمال جمهوری ارمنستان، جنوب گرجستان و شمال غرب آذربایجان فعلی.
  4. Kurike
  5. Lori ویرانه های این شهر در شمال ارمنستان و در کنار شهر استپاناوان قرار دارد.
  6. Haghbat این دیر، که در 976 م بنا شده، در شمال ارمنستان واقع است.
  7. Ani این شهر که خاندان باگرادونیاس آن را در نیمۀ قرن نهم میلادی برای پایتختی ارمنستان بنا کردند، از 1921م در داخل خاک ترکیه قرار دارد و در حال حاضر بر روی خط مرزی ارمنستان و ترکیه واقع است.
  8. واقع در شمال ارمنستان و جنوب گرجستان.
  9. Kakhet این قلعه در منطقه ای به همین نام در خاک گرجستان، در منطقۀ هم مرز با جمهوری آذربایجان، قرار دارد.
  10. امپراتوری بیزانس در دورۀ تسلط بر آنی اقدام به ضرب سکه با حروف لاتین در 1045 ـ 1064م در این شهر کرد.

2[1]. به لاتین کوراپالاتی(curapalatii) که در سده های پنجم تا چهاردهم میلادی سمتی عالی در دربار امپراتوری بیزانس بوده است.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 47
سال سیزدهم | بهار 1388 | 164 صفحه
در این شماره می خوانید:

گل های اندوه

نویسنده: سورن مورادیان / ترجمه: ادوارد هاروتونیان به یاد كودكان ارمنی كه قربانی قتل عام شدند بر لب آنان هنوز آوازهای ناتمام، در دل آنان هزاران آرزوی پاک بود، بی نصیب از...

آرام هایکاز

نویسنده: ادوارد هاروتونیان آرام هایكاز، با نام اصلی آرام چِكِمیان، در مارس 1900 در شابین كاراحصار،[1] از توابع دولت عثمانی، به دنیا آمد و در مارس 1986 در نیویورك چشم از...

گزارش مراسم نود و چهارمین سالگرد نژادکشی ارمنیان

نویسنده: آنوشیک ملکیان (( استانداری حلب، قبلاً به اطلاع شما رسیده که دولت تصمیم گرفته است نسل ارمنیان ساکن ترکیه را براندازد. کسانی که با این فرمان مخالفت کنند دیگر نمی...

آنان که پس از 1915 به زندگی در ترکیه ادامه دادند

نویسنده: روبینا پیرومیان / ترجمه: آرمینه آراکلیان پس از وقایع 1915، طی سالیانی طولانی، دولت ترکیه در محیطی آکنده از ترس و در فضای مبهم حقوق اقلیت های قومی، سیاست توأم...

معرفی کتاب نسل کشی ارمنیان

نویسنده: دکتر عبدالحسین فرزاد   کتاب، نسل كشی ارمنیان نویسنده: نیكلای هوهانیسیان ترجمۀ گارون ساركیسیان ناشر: نشر سیامك سال نشر: 1387 این انسان چیست كه انسانیت...

یادداشتی از استانبول؛حدود یک میلیون قربانی نسل کشی،پنهان در لفافه فراموشی

نویسنده: سابرینا تاورنیز / ترجمه: آرمینه آراکلیان بر اساس سندی واقعی متعلق به دفتر شخص وزیر كشور امپراتوری عثمانی، كه مدت مدیدی پنهان نگه داشته شده بود، در فاصلۀ 1915 ـ...

حراج جان ها یا یادبود حقیقت

نویسنده: گریگور قضاریان کتاب ارمنستان، سرزمین تسخیر شده[2] از نخستین زندگی نامه های مستند شاهدان عینی نژادکشی ارمنیان است که در 1918 در نیویورک به چاپ رسیده. در این...

من عذر می خواهم

ترجمه و تنظیم: نارک هارطونیان در 15 دسامبر 2008، گروهی از استادان دانشگاه‏ ها، روزنامه ‏نگاران و روشنفکران ترکیه با ایجاد پایگاهی اینترنتی[2] و انتشار دادخواست مشترکی...

پیشینه دوستی اقوام ایرانی و ارمنی در گذر تاریخ

نویسنده: دکتر کامران احمدی سابقۀ دوستی دو قوم ایرانی و ارمنی به چند هزار سال پیش؛ یعنی، به زمان حیات اقوام هند و اروپایی باز می گردد. از آن زمان به این سو، در وقایع مهم...

آنی،اسطوره ای خاموش

نویسنده: آرپی مانوکیان در دورانی که پادشاهان سلجوقی در حال نبرد با اعراب بودند و سرزمین های تحت سلطۀ خود را یکی پس از دیگری از دست می دادند سرزمین گرجستان، که از آماج...

گزارش بازدید از مسجد جامع شوشی

نویسنده: حامد کاظم زاده قره باغ یا آرتساخ،[2] با مرکزیت استپاناکرت (خانکندی)، منطقه ‌ای کوهستانی است که از زمان شوروی به صورت جمهوری ای خودمختار اداره می شده. اين...

نخستین سکه ضرب شده با حروف ارمنی

نویسنده: شاهن هوسپیان قدیمی ترین سکۀ به دست آمده از ارمنیان با حروف یونانی، در قرن دوم پیش از میلاد و در دورۀ حکومت خاندان آرداشسیان[1] ضرب شده است اما نخستین سکه ای که...

چرا آرارات

نویسنده: رافی آراکلیانس چرا ارمنيان نام آرارات را بر پیشانی باشگاه و محل كسب و كار خویش درج می کنند؟ چرا ارمنيان نام آرارات را براي فرزندان پسر خود انتخاب مي كنند؟ چرا...

قلعه پرستوها؛حافظ آثار نقاش قتل عام ارمنیان

نویسنده: ژیلبرت مشکنبریانس زیزِرناکابِرد[1] از 1920م ارمنیان ساکن در تمامی نقاط جهان روز 24 آوریل را روز یادبود و بزرگداشت شهدای ارمنیان در 1915م به دست دولت ترکیۀ...

بازماندگان ارمنی در آناتولی

نویسنده: دکتر کارن خانلری جمهوری ترکیه کشوری چند ملیتی است که در حال حاضر حدود پنجاه گروه ملی، قومی و مذهبی در آن وجود دارند.[1] حکومت های متوالی ترکیه از دوران تهاجم و...

نسل کشی و آگاهی ملی

نویسنده: آریاسب دادبه نزدیک به یک قرن از جنایتی هولناک می گذرد که هیچ گاه وجدان بشری آن را فراموش نخواهد کرد. نقل قول هایی متفاوت دربارۀ آمار قربانیان این جنایت وجود...