نویسنده: علی دهباشی

((البته که می ترسم. اگر بخواهیم روراست باشیم، باید بگویم که من هر روز خدا را در نگرانی و تشویش به سر می برم. تا حالا به یک کبوتر دقت کرده اید؟ ملاحظه کرده اید که چگونه سرش را دائم به این سو و آن سو می گرداند؟ با شنیدن کوچک ترین صدایی به خود می لرزد و هر لحظه آماده است تا به پرواز درآید و فرار کند. شما به این می گویید زندگی؟ فرق ما در این است که من نمی توانم مثل یک کبوتر بپرم و در بروم)).

آنچه راکه خواندم بخشی بود از آخرین گفت وگوی زنده یاد هراند دینک، روزنامه نگار برجستهٔ ارمنی، با نمایندگان سازمان بین المللی روزنامه نگاران که دو روز پیش از آنکه به قتل برسد بیان کرده بود. واقعاً هراند دینک که بود و چه می خواست؟

هراند دینک روزنامه نگاری بود که پانزدهم سپتامبر 1954 در یکی از شهرهای شرق ترکیه در یک محلهٔ ارمنی نشین به دنیا آمد. با خانواده اش در سال1961 به استانبول مهاجرت می کند و در شرایط بسیار دشواری زندگی اش در نوجوانی و جوانی شکل می گیرد. دوران دبستان و دبیرستان در مدرسهٔ شبانه روزی ارمنی به اتمام می رساند و در دانشکدهٔ علوم دانشگاه استانبول در رشتهٔ جانورشناسی ادامهٔ تحصیل می دهد. بعد از اتمام تحصیلات، به علاقهٔ اولیهٔ خود، فلسفه، روی می آورد و به علت گرایشات تند خود وارد جریانات رادیکال ترکیه می شود.

فعالیت جدی سیاسی هراند دینک از سال1990 م آغاز می شود و در نشریهٔ آگوس، که خود بنیاد گذاشته بود، کارش را ادامه می دهد.

مقالات هراند دینک اثر قابل توجهی می گذارد تا آنجا که در سال 2005 م مفتخر به دریافت نشان عالی سازمان حقوق بشر ترکیه می شود و در سال بعد از سوی مجلهٔ آلمانی اشترن مورد تقدیر قرار می گیرد.

مقالات هراند دینک دربارهٔ کشتار دسته جمعی ارمنیان در سال1915 م خشم حاکمان ترکیه را بر می انگیزد و آنان بر اساس مادهٔ 301 هراند دینک را سه بار به پای میز محاکمه می کشانند که یک بار محکوم و دو بار تبرئه می شود.

اندیشهٔ هراند دینک به عنوان یک روزنامه نگار آزاده برای او حامل انواع تهدیدها و مشکلاتی می شود که سرانجام در نوزدهم ژانویه ٔ2007 م مقابل دفتر روزنامه اش مورد سوئ  قصد قرار می گیرد و جان به جان آفرین می سپارد.

پیکر هراند دینک توسط صدها هزار نفر در استانبول پس از طی یک مسیر هشت کیلومتری بدرقه شد و بر اعلان های کوچک و بزرگی که توسط همکاران و جوانان حمل می شد نوشته شده بود: ((همه ارمنی هستیم. همه هراند دینک هستیم)).

هراند دینک اولین روزنامه نگاری نبود که در راه اعتقاداتش و آرمان های بشری از جانش مایه گذاشت، آخرین هم نیست. اما آنچه در واقعهٔ هولناک قتل هراند دینک اتفاق افتاد عکس العمل یکپارچه و گستردهٔ روزنامه نگاران و شخصیت های آزاده در جهان بود. خون هراند دینک به زمین ریخته شد ولی پایمال نشد. موج وسیع آزادی خواهی در سراسر جهان آنچنان گسترده بود که حتی نخست وزیر ترکیه سکوت را شکست و گفت: ((این گلوله ها به دموکراسی و آزادی بیان در ترکیه شلیک شده است)). یا نویسندهٔ معاصر ترکیه، هالوک ساهین، طی بیانیه ای به صراحت نوشت که: ((تنها چیز مثبتی که می توان از این واقعه برداشت کرد، واکنشی است که نشان می دهد ترکیه چقدر تغییر کرده است.)) و یا عصمت برکان، سردبیر روزنامهٔ رادیکال ترکیه، در همان روز واقعه در گفت وگو با خبرنگاران گفت: ((دو هراند دینک کشته شد زیرا در وهلهٔ اول او یک ارمنی بود و در وهلهٔ دوم به خاطر اینکه او شجاعت نوشتن، فکر کردن و حرف زدن با عموم مردم به شکلی متفاوت را داشت)).

همبستگی و موج گستردهٔ اعتراضات نسبت به ترور هراند دینک تا به امروز ادامه دارد و این آخرین حرف های هراند دینک است که در پاسخ به یک سئوال که چرا ترکیه را تَرک نمی کند می گوید: ((شما چرا این حرف را می زنید؟ دیگر کافی است. من می خواهم آرمانم را در همین جا ادامه دهم و آن تنها آرمان شخص من نیست بلکه به همهٔ افرادی مربوط می شود که می خواهند ترکیه را کشوری دموکراتیک و آزاد ببینند. اگر من تسلیم شوم و مهاجرت کنم، شرمندگی آن برای همهٔ ما خواهد بود. اینجا سرزمین اجداد من است. ریشه های من در اینجا نهفته است و من این حق را دارم تا در سرزمینی بمیرم که در آن زاده شده ام)).

                  یادش گرامی باد.

پی نوشت ها:

1- متن سخنرانی علی دهباشی، در مراسم یادبود نود و دومین سالگرد نژادکشی ارمنیان. انجمن ارامنهٔ تهران، سه شنبه 28 فروردین1386.

2- علی دهباشی عضو انجمن ایران شناسان اروپا، سردبیر مجلهٔ بخارا، ویراستار منتخب آثار سید محمد جمال زاده و مدیر انتشارات شهاب است.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 39
سال یازدهم | بهار 1386 | 168 صفحه
در این شماره می خوانید:

قربانی راه حق

نویسنده: واراند / ترجمه: سونا خواجه سری سیه بود چشمانت و بر سپیدی پیشانیت چو موجی بیرون جهیده بود گیس شفاف ابریشمینت آری این چنین اند دلیران بی باک آری این چنین محکوم...

قتل عمد

نویسنده: خاچیک خاچر پاسی از نیمه شب گذشته بود. هلال باریک ماه که از آسمان آویزان شده بود، مرتب زیر تودهٔ ابرهایی که از غرب پدیدار می شدند، پنهان می شد و تاریکی مطلقی را...

خاچیک خاچر و حال و هوایی به پسند کلاغ ها

نویسنده: حمید ودادی پیش گفتار خاچر و قصه هایش رویکردی دارند به باز پیوند حلقه های گسستهٔ زندگی؛ گسستی که در پی دگرگونی های تند زندگی اجتماعی به وجود آمده. من خاچیک را...

جشن رونمایی کتاب حال و هوایی به پسند کلاغ ها

نویسنده: علی دهباشی روز پنجشنبه، دهم اسفند1385، جشن رونمایی کتاب حال و هوایی به پسند کلاغ ها، دومین مجموعه داستان خاچیک خاچِر به زبان فارسی، در کتابفروشی مرکزی نشر...

کاربرد بد در زبان ارمنی و فارسی

نویسنده: گارگین فتایی مقدمه بُد به معنی صاحب و خداوند و پسوندی است که به آخر اسم ملحق می شود. در اوستا، معادل پئیتی به معنی مولا و صاحب و در پهلوی معادل پتی یا بت است و...

ارمنیان و مادها

نویسنده: آریی مانوکیان مقالهٔ تحقیقی زیر مجالی برای پرداختن به ریشه های روابط تاریخی ارمنیان و ایرانیان در محدودهٔ تمدن باستانی مادهاست. لازم به ذکر است در این مقاله...

انجامه های ارمنی سده های سیزدهم و چهاردهم میلادی / هفتم و هشتم هجری

نویسنده: رابرت بدروسیان / ترجمهٔ: محسن جعفری مذهب از سدهٔ دهم میلادی/ چهارم هجری انجامه های نسخه های ارمنی منبع بسیار مهمی برای تاریخ ارمنیان و همسایگان آنها هستند....

دیپلمات های ارمنی در دوران قاجار

نویسنده: عبدالرضا هوشن مهدوی در دسامبر1803، که فتحعلی شاه به ایروان رفته بود تا خان ها و سرکردگان منطقه را به ایستادگی در برابر تجاوز روس ها تشویق کند، داود، خلیفهٔ...

نود و دومین سالگرد نژاد کشی ارمنیان

نویسنده: گئورگ وارطان به نام خداوند حافظ جان ها و روان ها با عرض سلام و خیر مقدم حضور مدعوان و همکاران محترم برای شرکت در این محفل دوستانه گرچه موضوع دیدارهای سالانهٔ...

مراسم یادبود ۲۴ آوریل

نویسنده: آرتین بابایانس روز سه شنبه بیست وهشتم فروردین هزار و سیصد و هشتاد و شش، در محل انجمن اجتماعی ارامنه، مراسم یادبود نود و دومین سالگرد نژادکشی ارامنه با حضور تنی...

موسیقی کلیسای ارمنی

نویسنده: تنی یعقوبیان مقدم موسیقی نشانهٔ جنبش و زندگی است موسیقی زبان احساسات و عواطف است موسیقی بیان زیبایی و انسانیت است..... انسان از بدو خلقت، همواره در پی راهی...

کلیسای هریپسیمه مقدس

نویسنده: ایرج افشار (سیستانی) ایران دارای جایگاه جغرافیایی و طبیعیِ ویژه و دهش های خدایی بسیاری است که در درازنای تاریخ بهره گیری چندان شایسته ای از آنها نشده است....

مسیحیت در شعر فارسی

نویسنده: قمر آریان دوستان عزیز، خانم ها و آقایان سلام. بسیار متأسفم که علی رغم علاقهٔ قلبی نتوانستم در جمع شما حضور پیدا کنم. بیماری اخیر توان اندکی را که داشتم از من...

ارمنستان در سرآغازین فاجعه قرن بیست

نویسنده: داوود هرمیداس باوند مقدمه قتل عام یا کشتار جمعی رویدادی است زاییدهٔ تفکرات غیرانسانی و اندیشه های پلید که در گذر تاریخ به اشکال مختلف اعمال گردیده است: گاه از...

زندگی تراژیک یک روزنامه نگار آزاده

نویسنده: علی دهباشی ((البته که می ترسم. اگر بخواهیم روراست باشیم، باید بگویم که من هر روز خدا را در نگرانی و تشویش به سر می برم. تا حالا به یک کبوتر دقت کرده اید؟...

شورش علیه هویت ترک

نویسنده: تانر آکچام / ترجمه: فرزانه قوجلو من ترک هستم. هراند[3] ارمنی بود. من نویسنده ای در آگوس[4] هستم. هراند خودِ آگوس بود. هراند فقط یک آرزو داشت، می خواست به تنفر،...

گفت و گو با دینک

ترجمه: مارینا بنیانیان ((من این حق را دارم تا در سرزمینی بمیرم که در آن زاده شده ام)).                                                                             هراند...

تحولات سیاسی در ترکیه، آینده ترکیه در اتحادیه اروپا، ترکیه و مسئله ارمنی

نویسنده: هراند دینک /ترجمه: ژیلبرت مشکنبریانس قبل از هر چیز می خواهم در مورد دورانی صحبت کنم که ترکیه به جمهوری تبدیل شد. در مورد اینکه ترکیه از 1923 تا کنون از کجا به...

کبوتری که در درونم نگران است

نویسنده: هراند دینک /ترجمه: ادوارد هاروتونیان ابتدا از تصمیم دفتر دادستان عمومی شیشلی برای تحقیقات مقدماتی از من، به اتهام اهانت به هویت ترک، نگران نبودم. این نخستین...

زندگی نامه هراند دینک

نویسنده: آرپی مانوکیان هراند دینک در 15 سپتامبر1954 میلادی در یک محلهٔ ارمنی نشین به نام چاوش اغلو[1] در مالاتیا[2] به دنیا آمد. پدرش، سارکیس دینک، از اهالی گورون[3] و...