نویسنده: ادوارد هاروتونیان

هاراطون (هارمیک) داویدیان

هاراطون (هارمیک) داویدیان، در 2 اسفند 1302ش/21 فوریۀ 1924م، در تهران، دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را، به ترتیب، در دبستان هایکازیان (کوشش) و کالج البرز گذراند و در 1327ش از دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران فارغ التحصیل شد.

دکتر داویدیان پس از گذراندن دورۀ نظام وظیفه، در مرداد 1329ش، به سمت دستیار بخش تازه تأسیس بیماری های روانی، وابسته به دانشکدۀ پزشکی، منصوب شد و خدمات دانشگاهی خود را آغاز کرد.

دانشگاه تهران، که آن زمان تنها دانشگاه ایران بود، تا 1329ش، بخش بیماری های روانی نداشت. در آن سال به کوشش شادروان دکتر حسین رضاعی، یگانه استاد رشتۀ بیماری های روانی، این بخش در بیمارستان هزار تختخوابی (بیمارستان امام خمینی کنونی) تأسیس شد و در سال بعد، یعنی 1330ش به محل کنونی انتقال یافت و به نام بیمارستان روزبه نام گذاری شد. شادروان دکتر رضاعی به اتفاق شادروان دکتر میرسپاسی در احداث بیمارستان روزبه و تأسیس بخش آموزش بیماری های روانی دانشگاه تهران کوشش فراوان کردند. در این مدت، دکتر داویدیان در مقام نخستین دستیار این بخش، تحت سرپرستی آن استادان، افتخار شرکت در این فعالیت را به دست آورد.

دکتر داویدیان در 1334ش، با کسب موفقیت در آزمون انتخاب رئیس درمانگاهی بیماری های روانی، به منظور ادامۀ تحصیل، روانۀ انگلستان شد و در 1337ش، دیپلم تخصصی بیماری های روانی (D.P.M) را از مؤسسۀ روان پزشکی دانشگاه لندن دریافت کرد. وی پس از بازگشت به میهن و تصدی بخش و سپس ریاست بخش بیماری های روانی و طی مدارج مختلف آموزشی و دانشیاری، در 1347ش به مقام استادی رشتۀ بیماری های روانی دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران رسید و پس از 42 سال خدمت دانشگاهی در 1370ش، به افتخار بازنشستگی نایل آمد.

استاد داویدیان در طی دوران تدریس در دانشگاه دو بار، از 1348 ـ 1352ش و1360 ـ 1367ش، به مدیریت گروه آموزشی روان پزشکی دانشگاه تهران انتخاب شد. همچنین از1360 ـ 1365ش ریاست بیمارستان روزبه را عهده دار بود. وی در سال های 1349 ـ1370ش سمت کارشناسی بهداشت روان را در سازمان جهانی بهداشت بر عهده داشت و از1350 ـ 1362ش به عضویت کمیتۀ بین المللی انجمن جهانی روان پزشکی و از 1356 ـ 1364ش نیز به عضویت کمیتۀ اخلاق همین انجمن درآمد.

هاراطون (هارمیک) داویدیان

از آنجا که کاردرمانی از شیوه های مؤثر در درمان بیماری های روانی است دکتر داویدیان با جلب موافقت و حمایت شادروان دکتر محمدعلی حفیظی، رئیس وقت دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران، موفق به تأسیس بخش کاردرمانی در بیمارستان روزبه شد و خود نیز سرپرستی آن را بر عهده گرفت. به پاس خدمات شایان دکتر داویدیان در بیمارستان روزبه، کتابخانۀ این بیمارستان به نام او نام گذاری شده است.

دکتر داویدیان از اعضای هیئت مؤسس انجمن روان پزشکی ایران و انجمن علمی روان پزشکان ایران بود که به ترتیب در 1345ش و 1375ش تأسیس شدند. وی در چند دوره نیز سمت ریاست این دو انجمن  را بر عهده داشته است.

دکتر داویدیان، در طول بیش از نیم قرن تلاش مستمر، با تصدی سمت ها و مسئولیت های اجرایی، آموزشی و پژوهشی در سطوح ملی و جهانی، منشأ خدماتی ارزنده در رشتۀ روان پزشکی بوده است. وی برای جنبه های فرهنگی روان پزشکی و ویژگی های بالینی بیماران ایرانی اهمیتی خاص قائل بود و همواره می کوشید تا روان پزشکی را بر پایۀ فرهنگ و اخلاق ایرانی شکل دهد و تحقیقات علمی در این رشته را براساس نیازمندی های جامعه پایه ریزی کند. او بیش از 100 مقاله، به زبان های فارسی و انگلیسی، در نشریات معتبر داخلی و خارجی، منتشر کرده که بیشتر آنها حاصل بررسی ها و پژوهش های وی دربارۀ جنبه های فرهنگی روان پزشکی است. وی همچنین کتابی تحت عنوان سنجش علایم و نشانههای اختلالات روانی تدوین و بیش از ده سال، در زمینۀ اختلالات افسردگی، با سازمان جهانی بهداشت همکاری کرده است. حاصل این همکاری کتابی است با عنوان افسردگی در فرهنگهای مختلف[1] که از سوی سازمان جهانی بهداشت، در 1983م، به چاپ رسیده است.

دکتر داویدیان یکی از پایه گذاران روان شناسی نوین در ایران شناخته شده و در سایۀ دستاوردهای علمی و پژوهشی، خدمات شایستۀ بالینی، گسترش و آموزش روان پزشکی و کسب امتیازات ارزنده در سطح جهانی، در 1377ش، به عضویت افتخاری فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد. همچنین در 1378ش، در همایش انجمن جهانی روان پزشکی در هامبورگ، دکتر داویدیان یکی از پنج دانشمندی بود که به عنوان پیشگام در روانپزشکی[2] مورد تقدیر قرار گرفت. در 1381ش، در مراسم بزرگداشت بزرگان فرهنگ و هنر، در مقام پزشک برگزیدۀ فرهنگستان، لوح سپاس از سوی رئیس جمهور وقت به ایشان اعطا شد. [3]

هاراطون (هارمیک) داویدیان

تألیف دیگر دکتر داویدیان شناخت و درمان افسردگی در فرهنگ ایرانی است که از سوی انتشارات فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران، در 1386 به چاپ رسیده است. تألیف این کتاب با عنایت به توجه عمیق دکتر داویدیان به مسائل ویژۀ اجتماعی و سنت های جامعۀ ایرانی، با تصویب گروه بهداشت و تغذیۀ فرهنگستان علوم پزشکی، به ایشان واگذار شده بود. اثر دیگر دکتر داویدیان کتاب ارزشمند تاریخچۀ تکوین روانپزشکی در ایران است. این کتاب که حاصل یک عمر تحقیق و تجربۀ استاد بود، در 1387ش، از سوی انتشارات ارجمند، انتشار یافت.

در هشتمین همایش سالانۀ انجمن روان پزشکان ایران، در آبان1387ش، به پاس خدمات استاد هاراطون داویدیان در زمینۀ آموزش و پیش برد دانش روان پزشکی، تقدیر شکوه مندانه ای از ایشان به عمل آمد. در این مراسم نشان ها و لوح های تقدیری از فرهنگستان علوم پزشکی، سفارت جمهوری ارمنستان در ایران، بیمارستان های روان پزشکی دانشگاه شهید بهشتی و علوم بهزیستی و توان بخشی، بیمارستان های میمنت، مهرگان، آزادی، انجمن روان پزشکان استان اصفهان و جامعۀ ارمنیان ایران به این استاد و پیش کسوت علم روان پزشکی اعطا شد.

دکتر هاراطون داویدیان در کنار فعالیت های علمی، هیچ گاه از مسائل جامعۀ ارمنیان ایران غافل نماند. او از اعضای مؤسس انجمن دانشگاهیان ارمنی، انجمن پزشکان ارمنی ایران و درمانگاه خیریۀ آ. آودیسیان بود و در سمت های مختلف از جمله ریاست هیئت اُمنای مرکزی مدارس ارمنیان تهران، ریاست مجمع عمومی نمایندگان جامعۀ ارمنی و ریاست شورای خلیفه گری فعالیت داشت. او همچنین در شورای ملی حوزۀ دینی سیلیسی، که در لبنان تشکیل می شود، در مقام نمایندۀ ارمنیان ایران شرکت کرده و به عضویت هیئت مدیرۀ مرکزی این شورا برگزیده شده بود.

در 2000م، به پاس خدمات مؤثر و ایثارگرانۀ دکتر داویدیان، وی مفتخر به دریافت نشان عالی حوزۀ دینی سیلیسی شد. همچنین در 2007م، هم زمان با مسافرت روبرت کوچاریان، رئیس جمهور وقت ارمنستان، به ایران نشان علمی مخیتار هراتسی، از سوی دولت جمهوری ارمنستان، به وی اعطا شد. دکتر داویدیان همچنین به عضویت فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری ارمنستان برگزیده شده بود.

توجه خاص دکتر داویدیان، به آموزش صحیح زبان مادری به نوباوگان ارمنی و نیاز مبرم به کتاب های درسی در این زمینه او را برآن داشت تا با بهره گیری از دانش و تخصص خود، اقدام به تألیف کتاب های آموزش الفبا و زبان ارمنی برای کودکان نوآموز، در سطوح پیش دبستانی و سال های اول و دوم دبستان، کند (1334ش). این کتاب ها به مدت سی سال در مدارس ارمنی تدریس می شدند.

دکتر هاراطون داویدیان، استاد و پایه گذار روان پزشکی نوین کشور و عضو افتخاری فرهنگستان علوم پزشکی ایران، سحرگاه 21 آبان 1388/12 نوامبر 2009م، در تهران، چشم از جهان فروبست و به دیار باقی شتافت. روانش شاد و یادش گرامی باد.

هاراطون داویدیان در کنار مرحوم دکتر لئون داویدیان

در پایان، تحت عنوان روزشمار زندگی استاد هاراطون داویدیان، فهرستی از مدارج تحصیلی و سمت های دانشگاهی، سمت ها و عناوین علمی در کشور و در سطح بین المللی، رئوس فعالیت های فرهنگی در جامعۀ ارمنیان و فهرست مقالات و آثار منتشر شدۀ فارسی و انگلیسی ایشان را، مطابق با آنچه استاد خود تنظیم کرده بودند، می آوریم. با دریغ که ناگزیر شدیم زمان و مکان درگذشت ایشان را نیز بر این زندگی نامۀ پربار بیفزاییم.

روزشمار زندگی استاد هاراطون داویدیان

تولد: تهران، 2 اسفند 1302ش

وفات: تهران، 21 آبان 1388ش

مدارج تحصیلی و سمت های دانشگاهی

ـ فارغ التحصیل از دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران، 1327ش

ـ دستیار بخش بیماری های روانی، دانشگاه تهران، 1329ش

ـ رئیس درمانگاه بیماری های روانی، دانشگاه تهران، 1334ش

ـ اخذ دیپلم تخصصی در بیماری های روانی از دانشگاه لندن، 1337ش

ـ رئیس درمانگاه (با حق آموزش) بخش روانی بیمارستان روزبه، 1339ش

ـ دستیار بخش روانی بیمارستان روزبه، 1341ش

ـ رئیس بخش 2 روانی بیمارستان روزبه،1343ش

ـ مؤسس و سرپرست بخش کاردرمانی بیماران روانی در بیمارستان روزبه، با حفظ سمت قبلی، 1345ش

ـ استاد رشتۀ بیماری های روانی دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران، 1347ش

ـ مدیر گروه آموزشی روان پزشکی دانشگاه تهران، 1348 ـ 1352ش و 1360 ـ 1367ش

ـ رئیس بیمارستان روزبه، 1360 ـ 1365ش

ـ بازنشستگی، 1370ش.

سمت ها و عناوین علمی در کشور

ـ عضو هیئت مؤسس انجمن روان پزشکی ایران، 1345ش

ـ مسئول دروس بهداشت روان در دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران، 1346 ـ 1352ش

ـ رئیس و دبیر انجمن روان پزشکی ایران در چند دوره

ـ عضو شورای تحقیقات دانشگاه تهران، 1351 ـ 1356ش

ـ عضو هیئت ممتحن و ارزشیابی رشتۀ روان پزشکی وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1363 ـ 1366ش

ـ عضو و رئیس جلسات کمیتۀ کشوری بهداشت روان در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، 1367 ـ 1370ش

ـ کارشناس کمیسیون مشورتی ـ تخصصی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، 1367ش

ـ عضو گروه علمی علوم بهداشت و تغذیۀ فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران، از 1372ش

ـ عضو هیئت مؤسس و رئیس انجمن علمی روان پزشکان ایران، 1375 ـ 1382ش

ـ عضو افتخاری فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران، از 1377ش

ـ پزشک نمونۀ دانشگاه تهران، 1380ش

ـ عضو گروه واژه گزینی علوم پزشکی و علوم روان شناسی و روان پزشکی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1382ش

ـ عضو شورای عالی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1385ش.

ـ برگزیدۀ فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی برای دریافت لوح تقدیر از آقای خاتمی، رئیس جمهور وقت جمهوری اسلامی ایران، بهمن 1381ش.

سمت ها و عناوین علمی بین المللی

ـ عضو فدراسیون بهداشت روان، از 1338ش

Member of World federation for Mental Health, 1959

ـ کارشناس بهداشت روانی در سازمان جهانی بهداشت، 1349 ـ 1370ش

Member of WHO expert Advisory Panel of Mental Health, 1970-1991

ـ دریافت عنوان عضو مؤسس کالج سلطنتی روان پزشکان انگلستان، 1350ش

Foundation Fellow, royal College of Psychiatrists, England, 1971

ـ عضو کمیتۀ بین المللی انجمن جهانی روان پزشکی، 1350 ـ 1362ش

.Committee Member of World Psychiatric Association, 1971-1983

ـ عضو کمیتۀ اخلاق روان پزشکی، انجمن جهانی روان پزشکی، 1356 ـ 1364ش

Member of Committee of Ethics, WPA, 1977-1985

ـ عضو انجمن سلطنتی پزشکان انگلستان، 1357ش

Member of Royal Society of Medicine, England, 1978

ـ دریافت عنوان پیشگام در روان پزشکی، از انجمن جهانی روان پزشکی، هامبورگ، 1378ش

Leader of Psychiatry award, WPA, Hamburg, 1999

ـ درج نام دکتر داویدیان در کتاب مردان موفق، مرکز بین المللی بیوگرافی کمبریج انگلستان، 1357ش، ص 123.

.Men of Achievement, International Biographical Center, Cambridge, 1978

فعالیت های فرهنگی ـ اجتماعی در جامعۀ ارمنیان

ـ رئیس هیئت امنای مدارس ارمنیان تهران، 1341 ـ 1345ش

ـ رئیس شورای خلیفه گری ارمنیان تهران، 1365 ـ 1367ش

ـ رئیس مجمع عمومی نمایندگان جامعۀ ارمنی تهران 1363 ـ 1379ش

ـ عضو هیئت مؤسس انجمن دانشگاهیان ارمنی

ـ عضو هیئت مؤسس انجمن پزشکان ارمنی ایران

ـ مؤلف کتاب های درسی زبان ارمنی مقاطع پیش دبستانی و سال اول و دوم دبستان، 1344ش

ـ دریافت نشان شوالیۀ سیلیسی از طرف جاثلیق آرام اول، به مناسبت سوابق ممتاز خدمت در جامعۀ ارمنی

ـ عضو هیئت رئیسۀ مجمع عمومی ارمنیان حوزۀ دینی سیلیسی، 1381 ـ 1387ش

ـ دریافت نشان علمی مخیتار هراتسی، به مناسبت خدمات پزشکی ارزنده و دراز مدت، از روبرت کوچاریان، رئیس جمهور وقت ارمنستان، هنگام بازدید از ایران، 1385ش.

آثار و مقالات به زبان فارسی

  1. (( بهداشت روانی کودک))، درکنگرۀ بیماری های کودکان، مجموعه مقالات و سخنرانی های ارائه شده(رامسر،1332).
  2. (( بیمارستان روانی))، حمایت دیوانگان، ش2 (تهران:تابان، 1335).
  3. ((جنبه های اجتماعی صرع))، دانشکدۀ پزشکی (مهر1338).
  4. ((بیماری های روان ـ تنی پوست))، دانشکدۀ پزشکی (خرداد1340).
  5. (( روان پزشکی چیست؟))، طب عمومی، س1، ش1 (1340).
  6. (( پسیکوزهای علامتی))، طب عمومی، س1، ش3 (1340).
  7. (( مشکلات محلی تداوی روانی در ایران))، سمپوزیوم نِوروزها، دانشکدۀ پزشکی، س19، ش7 (فروردین1341): 897 ـ 899.
  8. (( علائم روانی اختصاصی برخی از بیماری های واگیردار))، طب عمومی، س1، ش6 (شهریور1341).
  9. (( بررسی اثر آمی تریپ تیلین در بیماران افسرده))، دانشکدۀ پزشکی (1344).
  10. (( اهمیت بررسی اساطیر ایران در روان شناسی تحلیلی))، سخن، ش4 (دورۀ 15، 1344): 2 ـ 19.
  11. (( تجزیه و تحلیلی از آل وام الصبیان بر مبنای روان شناسی یونگ))، با همکاری دکتر غلامحسین ساعدی، سخن، ش1 (دورۀ 16، 1344): 19 ـ 34.
  12. (( اختلالات روانی ناشی از حاملگی و زایمان در ایران))، در کنگرۀ بهداشت روانی، مجموعه مقالات و سخنرانی های ارائه شده (رامسر،1344).
  13. (( رشد و نمو عاطفی کودک و علل بزهکاری خردسالان))، در اصول پزشکی پیشگیری در بهداشت عمومی ( 1344 ـ 1345).
  14. (( اختلال فکر در اسکیزوفرنی))، در سمپوزیوم اسکیزوفرنی، گروه روان پزشکی دانشکدۀ پزشکی (مهر1346).
  15. (( تشخیص بالینی صرع))، طب عمومی، ش7 (دی 1346).
  16. (( کاردرمانی در بیمارستان روزبه))، دانشکدۀ پزشکی، س13، ش405و 406(1347).
  17. (( کاردرمانی در بیمارستان های روانی))، پزشکی قانونی (ویژۀ روان پزشکی)، س3 (اردیبهشت1347): 45 ـ 49.
  18. (( پیکار با بی سوادی در برنامۀ کاردرمانی))، طب عمومی، س9، ش1 (آبان 1348): 29 ـ 31.
  19. (( بررسی در زمینۀ ارتباط استرس های هیجانی و زخم های معده و اثنی عشر))، طب عمومی، س9، ش6 (1349).
  20. (( معرفی یک مورد سندروم ژیل دولاتورت))، دانشکدۀ پزشکی، ش10 (1349).
  21. (( تحقیق دربارۀ میزان و علل مراجعۀ بیماران روانی به اطبای غیر روان پزشک))، تازه های روان پزشکی، ش3(1350): 122 ـ 133.
  22. (( روان شناسی دینامیک در پرورش نوجوانان))، مجلۀ تازه هــای روان پزشکی، س1(1350): 196 ـ 199.
  23. (( وحدت شخصیت بیمار و شیوۀ آموزش پزشکی))، دانشکدۀ پزشکی، س16، ش3، (1350).
  24. (( عوارض روانــی داروهای ضدآبستنی))، بـــا همکاری دکتر غلامرضا بهرامی، دانشکدۀ پزشکی (آبان1350).
  25. (( هدف و روش آموزش روان پزشکی))، ترجمه از متن انگلیسی توسط دکتر مهدی بیگدلی، دانشکدۀ پزشکی، ش3(1350): 128 ـ 138.
  26. ((بررسی همه گیرشناسی بیماری های روانی در منطقۀ بحر خزر))، با همکاری دکتر ایزدی، دکتر اعتماد و دکتر نهاپتیان.
  27. ((مفهوم روان تنی))، دانشکدۀ پزشکی، ش2(آبان1357):1و2.
  28. ((پژوهشی در مورد بیماری های روانی ناشی از جنگ))، با همکاری دکتر سید احمد جلیلی، نظام پزشکی، س8، ش5(1362): 293 ـ 302.
  29. ((مقدمه ای بر شناخت افسردگی))،در افسردگی، تألیف دکتر اخوت و دکتر جلیلی(1362): ص7 ـ 19.
  30. (( عضو بیمار یا انسان بیمار))، دانشکدۀ پزشکی، ویژۀ سمپوزیوم ارتباط روان پزشکی با سایر رشته های پزشکی(1360): 7 ـ 10.
  31. (( بررسی میزان افسردگی در خانواده های شهدای جنگ تحمیلی))، با همکاری دکتر خانلو، جهاد دانشگاهی، ش32 (بهمن 1362): 39 ـ 41.
  32. (( افسردگی در فرهنگ های مختلف))، با همکاری دکتر نراقی و دکتر فروغان، دانشکدۀ پزشکی، ش7و8 (مهر و آبان 1365): 15 ـ 19.
  33. (( بهداشت برای همه درکشورهای جهان سوم))، دارو و درمان، س4، ش39 (فروردین 1366): 22 ـ 25.
  34. (( مشکل مسئولیت پزشکان))، بهکام، س1(اردیبهشت1370).
  35. (( بررسی پژوهش های انجام شده دربارۀ میزان شیوع افسردگی ها در ایران))، نظام پزشکی، ش1 (دورۀ 11، پاییز 1370): 14 ـ 23.
  36. (( آموزش روان پزشکی و کسب رفتار حرفه ای))، دانشکدۀ پزشکی (تهران:1370).
  37. (( سیمای بالینی بیماران معروف بــه موج گرفتگی))، سمپوزیوم بررسی عوارض عصبی ـ روانی ناشی از جنگ ( تهران: 1370): 10.
  38. ((سخنی چند دربارۀ بهداشت روانی))، نبض، س2، ش6 (اسفند1371):6 ـ14.
  39. پرسش نامه برای ارزیابی وضع سلامت روانی(1352) (پلی کپی).
  40. مصاحبۀ روان پزشکی استاندارد (1354) (پلی کپی).
  41. پرسش نامه برای ارزیابی هوشیاری( شامل توانایی های شناختی، هیجانی و رفتاری)، با همکاری دکتر صنعتی(تهران:1362) (پلی کپی).
  42. میزان شیوع افسردگی در مهاجرین به تهران (انتشار نیافته).
  43. ((شخصیت و فرهنگ ملی))، در سمپوزیوم اختلالات شخصیت، دانشگاه تهران و انجمن روان پزشکی ایران (1355): 5 ـ 6.
  44. ((بررسی علایم بیماران روانی ناشی از جنگ))، به اتفاق دکتر احمد جلیلی، سمپوزیوم بررسی عوارض عصبی ـ روانی ناشی از جنگ (تهران:1370): 12.
  45. ((تحلیلی از روان پزشکی ایران در آغاز تمدن اسلامی))، اندیشه و رفتار، س2، ش1 و 2 (1374): 7ـ 15.
  46. ((تحلیلی روان شناختی از دریا در آثار عطار))،کلک، ش85 ـ 88 (فروردین ـ تیر1376):167 ـ 178.
  47. ((بحثی کوتاه دربارۀ اولویت های بهداشت روانی در جمهوری اسلامی ایران))،تازه های پزشکی، فرهنگستان جمهوری اسلامی ایران، س3، ش4 ( اردیبهشت1377): 33 ـ 43.
  48. ((علایم و نشانه های مشترک و شایع اختلالات روانی در فرهنگ ایرانی))، به اتفاق دکتر داود شاه محمدی، حکیم، ش1 (دورۀ 4، بهار1380): 1ـ 11.
  49. ((بهداشت روان از دیدگاه ادیان توحیدی))، در اولین همایش نقش دین در بهداشت روانی، مجموعه مقالات و سخنرانی های ارائه شده (قم: دفتر نشر نوید اسلام، 1376):154 ـ 159.
  50. ((بحثی کوتاه دربارۀ اولویت های بهداشت روانی در جمهوری اسلامی ایران))، گزیده ای از تازه های پزشکی، خبرنامۀ فرهنگستان علوم پزشکی، س3، ش4(1377).
  51. سخنــرانی دربارۀ ((بهداشت  روان در ایران))، در مراسم بزرگداشت برگزیدگان فرهنگستان ها، خبرنامۀ فرهنگستان علوم پزشکی، س5، ش19(1381).
  52. (( شناخت و بیان حالات افسردگی در بیماران ایرانی))، درد، ش29( 1383):26 ـ 27.
  53. (( کاربــرد لغات مترادف در زبـان علمی))، در دومین هم اندیشی واژه گزینی و اصطلاح شناسی(1382)، مجموعه مقالات و سخنرانی های ارائه شده، به کوشش علی کافی (تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی،1384).
  54. دکتر دویس، پسیکوپاتولوژی، ترجمه، با همکاری دکتر حسن بطحانی (تهران:کتابخانۀ چهر، 1340).
  55. سنجش علایم و نشانه های اختلالات روانی (تهران: رشد، 1381).
  56. شناخت و درمان افسردگی در فرهنگ ایرانی( تهران: فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران، 1386).
  57. تاریخچۀ تکوین روان پزشکی در ایران (تهران: ارجمند، 1387).

آثار و مقالات به زبان انگلیسی

  1. 1. ((The Treatment of Withdrawal symptoms of opium addict with vE)) (1957), Acta medica Iranica, vol.1, p. 215 – 221.
  2. (( Cultural Background of psychiatry in Iran)), in proceedings, IV World congress of psychiatry(Madrid: 1965), p. 1492 – 1495. j
  3. 3. (( Aspects of anxiety in Iran)) (1969), and N.Z. Journal of Psychiatry, vol. 3-3a, p. 254 – 258.
  4. 4. Why Teach Psychiatry to medical students and how it should be taught(WHO, EMRO, 1970).
  5. Planning Psychiatric Teaching(WHO, EMRO1970).
  6. Teaching Preventive Psychiatry(WHO, EMRO1972).
  7. (( Application of some Basic Psychological Theories in Iranian Cultural Contest)), Int.Soc. Sci, J. vol.15, no.4 (1973), p. 532 – 545.
  8. (( Need for more research in Psychiatry and Mental Health)), in Proceedings of the International symposium on Epidemiological Studies in Psychiatry(Tehran:20-22 May, 1974), p.1-5.
  9. (( Assessment of Difficulties Encountered in Psychiatric Follow – up Studies)), Acta Psychiat. Scand.57(1978), p.290 – 298.
  10. (( Systolic Blood Pressure Change in the Course of Recovery in Depressed Patients)) , in Preventional and Treatment of Depression, (Baltimore: Univ. Park press,1981), p.197 – 207.

11.(( Practical problems in Psychiatric Field Surverys)) , Acta Psychiat. Scand.Suppl.296, vol.65 (1982), p.87 – 93.

  1. (( Ethical Issues in Psychiatry: Cultural Perspective (A point of view))) , in Proceedings, WPA Regional Symposium, (Japan:[s,n.],1982) p.110 – 114.
  2. Depressive Disorders in Different Cultures, Collaborative Study (Geneva: WHO 1983).
  3. (( Incidence of Depression among the Families of Victims of the Imposed war)), Proceedings, International Medical Seminar (Tehran:[s.n.], 1983) p.52 – 54.
  4. (( Culture and the Ethical Rules)) , (1983) in Proceedings of the 7th Congress of Psychiatry, (Vienna: Plenum Publishing Corp, 1985) vol.8, p.111 – 112.
  5. (( Towards the rationalization of Psychiatics symptoms)) , Paper Presented at the WPA Regional Symposium(Bueusaires:[s.n.], march 20-23, 1983).
  6. (( the Impact of Logical Systems on the development of Psychopathological theories: Special reference to the Phenomenology of depression)) , Paper Presented at the 36th Annual Conference of Indian Psychiat. (Society, Ranchi: Jan. 14-16, 1984).
  7. (( Psychiatric Patients in General Practice)) , Paper presented at the 4th International Psychiat. Conference(Islamabad, Pakistan:[s.n.], Dec. 9-12, 1982).
  8. (( Application of Psychiatric case-Finding methodology in developing countries: Cultural Perspective)),Paper presented at the 5th International Psychiat. Conference(Peshawar. Pakistan:[s.n.], Dec. 13-16, 1984).
  9. (( Application of Psychiatric case-Finding instruments in developing countries)), Paper presented at the 38th annual conference of Indian Psychiat (Society, Jaipur: Jan. 6-8, 1986).

21.(( Depression, Impairment of abilities)) , Paper presented at the symposium on “Latest findings on the Aetiology and therapy of depressions”( Basle:[s.n.], June 5-8, 1986).

  1. (( Disturbance of consciousness in combatans)),Paper presented at the 8th congress of Pyschiatry (Athens: [s.n.], 1989).
  2. (( The cost and benefits of the treatment of schizophrenic patients in the Iranian Socio-Medical Setting)),Paper presented at the Symposium on the cost and Schizophrenia (Venice, Italy:[s.n.], Oct.29-31, 1990).
  3. (( Long- term outcome of depressive disorders)),Paper presented at the symposium The costs of affective disorders” (Venice:[s.n.], Oct.26-28, 1992).
  4. (( Acute war trauma: Clinical Picture and the problem of classification)), in Proceedings of the International symposium on stress, Psychiatry and war, WPA military section (Paris: [s.n.], June 26-27, 1992).
  5. (( An overall view of depressions in iran)),Paper presented at Cinquieme Congress Medical Mondial Armenian(Paris:[s.n.], July 16-19, 1992).
  6. (( An Overall view of mental health care in Iran)),Paper presented at national Workshop on research methodology for NPMH (Tehran:[s.n.], Jan. 11-13, 1992
  7. The design of mental health screening questionnaire and the Identificaton of its discriminant question (not published).
  8. Depression in general practice (a study carried out in general out-patient clinic)(not published).
  9. A detailed list of complaints, Symtoms and sign of depressive illnesses and states on anxiety (not published).
  10. Parent-child affective relation (not published).
  11. Psychiatric disorders related to pregnancy and child-birth (a controlled study) (not published).

33.Classification of affective disorders in practice (not published).

بهداشت روان در ایران[4]

هاراطــون داویــدیـان

بــه نام خداوند جان و خـرد
کــز آن برتر اندیشـه برنگذرد

جناب آقای رئیس جمهور، حضار گرامی، همکاران عزیز، خانم ها و آقایان. بسیار خوشحالم که از سوی جناب آقای دکتر فاضل، ریاست محترم فرهنگستان علوم پزشکی و همکاران ایشان، این فرصت فراهم آمد که ضمن سپاس از این محبت و لطف بی دریغ به عرایضی کوتاه مصدع شوم.

تــرا از دو گیتی بـرآورده انــد
بـه چندین میانجی بپرورده اند

نخستینِ فطرت، پسیـنِ شمار
تویی، خویشتن را بـه بازی مدار

امام محمد غزالی می گوید: (( هر نفسی گوهری است و سرمایۀ آدمی است)).

انسان، گوهر آفرینش و حیات، دُر یگانۀ هستی است. نظام بندی اجتماعی پاسداری از این یگانه دُر را به پزشکان سپرده است. رسالت پزشکی بیشتر در پیشگیری از بیماری ها و بهداشت عمومی است و بخش مهم و فراموش شدۀ این رسالت، بهداشت روانی است. ابن سینا می گوید: (( آخرالامر معلومم شد که مزاج انسان گوش به فرمان و مطیع پندارهای روانی است)).

توجه به جنبه ای از پزشکی، که امروزه آن را تحت نام بهداشت روان می شناسند، در نوشته های حکمای طب قدیم ایران به وفور دیده می شود.

عروضی سمرقندی، در کتاب چهار مقاله، ضمن تشریح علم طب می گوید: (( طب صناعتی است که بدان صناعت صحت در بدن انسان نگاه دارند و چون زایل شود بازآورند و بیارایند او را به درازای موی و پاکی روی و خوشی بوی و گشادگی)).

و اما در دنیای امروز:

مسائل سیاسی ـ اجتماعی ـ فرهنگی پیچیده و بغرنج فراوانی که امروزه بشر را احاطه کرده است کوشش برای بقای نفس و حفظ حیات را، که موهبتی الهی است، برای بسیاری از مردم جهان امری دشوار گردانده و شیرینی و حلاوت را از آن سلب کرده است. جوامع و خانواده ها، که می بایستی کانون های آسایش و امنیت باشند، با خطر ازهم گسیختگی مواجه هستند و ارزش های معنوی و اخلاقی، که تکیه گاه بشر است، سست و کم رنگ می شوند.

اوضاع در جهان سوم از این هم وخیم تر است. فشارها و تهاجمات مستمر سیاسی ـ فرهنگی ـ نظامی دول سلطه گر و ستیزه جو و تنگناهای اقتصادی و صدمات اخلاقی ـ روانی حاصل از آن بر شرایط نامساعدی که عمومیت دارد و به هر حال بر جهان حکم فرماست افزوده شده، تنش را بیشتر و زمینه را برای نابسامانی های اجتماعی و روانی مساعدتر می گرداند. آنچه در این میان، بیش از هر چیز، صدمه می بیند فرهنگ عامه است.

فرهنگ آن نظام فکری حاکم بر جامعه است که در جهت حل مسائل و مشکلات فردی و اجتماعی از جانب افراد آن جامعه به کار گرفته می شود، بدین معنا که راه و روش زندگی و قراردادهای اجتماعی، از جمله زبان و آداب و رسوم و سنت ها، همراه با موازین مذهبی و اخلاقی، که همگی ارکان فرهنگ شمرده می شوند، وظایف و تکالیف افراد را نسبت به یکدیگر مشخص و معین می کنند و امکان زندگی گروهی را فراهم می سازند.

چه زیبا گفته است خواجه نصیرالدین طوسی، در شرح احوال مدن، در هشت قرن پیش: (( به حکم آنکه هر مرکبی را حکمی و خاصیتی و هیئتی بود که بدان متخصص و منفرد باشد و اجزای او را با او در مشارکت نبود، اجتماع اشخاص انسانی را نیز از روی تألف حکمی و هیئتی و خاصیتی بود به خلاف آنچه در هر شخصی از اشخاص موجود بود)).

خاصیت اجتماع اشخاص انسانی این است که منافع و حقوق افراد را در اجتماع از طریق برقرار کردن ارتباط سالم و سازنده بین افراد جامعه محفوظ بدارد و این خاصیت همان است که در کلام آن را سلامت فکر می خوانند. از این قرار، سلامت فکر افراد یک جامعه بر ارکان فرهنگ همان جامعه بنا شده است و بستگی تامی دارد با متعادل بودن و هماهنگ عمل کردن ارکان مزبور با یکدیگر. از این رو، هرآنچه بر یکی از ارکان فرهنگ اثر گذارد و در کار آن، چه به صورت کمی و چه به صورت کیفی، خلل وارد آورد سلامت فکر را مختل می سازد.

از عواملی که پایه های فرهنگ را متزلزل می کند و بر سلامت فکر افراد جامعه، به خصوص، بر سلامت فکر نسل جوان آسیب می رساند، همانا به کار بستن راه و روش تربیتی نامناسب با اصول و موازین فرهنگی جامعه است.

در جوامع غرب، قریب یک قرن است که متعاقب یافته های روان شناسی تحلیلی، مبنی بر اینکه برخی از انواع اختلالات روانی ریشه در مراحل رشد و نمو دوران کودکی دارند و در اثر واپس زده شدن امیال و غرایزی پدید می آیند که با قیود و قوانین اجتماعی برخورد پیدا می کنند، به منظور جلوگیری از بروز آثار ناخواسته، برخلاف نظر واضعان این نظریات، توصیه می کنند خانواده ها کودکان و نوجوانان خود را آزاد بار آورند. بدین معنا که به قول آنان به جای مهار کردن امیال و غرایز و خواسته های ناروای طفل، میدان عمل به آنها داده شود حتی اگر با معتقدات و سنن و آداب و اصول و مبانی اخلاقی حاکم بر جامعه و خانواده تناقض داشته باشند.

نتیجه ای که از این گونه توصیه ها عاید می شود این است که شکل گیری جنبۀ اجتماعی شخصیت، که یکی از عوامل مهم برقرار کردن ارتباط سالم بین فردی است، صورت نمی پذیرد یا به تعویق می افتد. لذا، ناگفته پیداست که عوارض و عواقب چنین وضعی چیزی نیست جز فقدان وجدان اجتماعی، پیدایش خشونت گرایی، قهرمان نمایی از طریق زیر پا گذاشتن قوانین و مقررات اجتماعی و بسیاری از اعمال و کردارهای ناپسند و ناقض نظم و قواعد اجتماعی.

توصیه های مزبور، در نیم قرن اخیر، همواره با علوم مربوط، متأسفانه، وارد کشور شده و بالطبع در رسانه های گروهی انعکاس یافته و درنتیجه اشاعه پیدا کرده است.

مطلب دیگر اینکه چندی پیش مقامی در سازمان جهانی بهداشت به مناسبت سال بهداشت برای همه در اهمیت بهداشت اظهار داشته بود که بدون داشتن بهداشت نمی توان به عدالت اجتماعی رسید، سخنی است متین و صحیح که در آن شکی نیست اما سؤال این است: در جهان امروز چگونه می توان به منزلگاه بهداشت برای همه رسید وقتی پای رسیدن به آن چوبین است؟

بهداشت زیربنای تندرستی است. اگر پیشگیری و مبارزه با بیماری ها عمدتاً بر عهدۀ سازمان های دولتی و غیردولتی است، مراعات اصول بهداشت تا حدود زیادی امری است که به دست افراد و به گونه ای انفرادی صورت می گیرد. این امر در مورد بهداشت روانی بارزتر است. لذا، داشتن توانایی اقتصادی و حدأقل امکانات رفاهی از یک سو و فراگرفتن راه های به زیستن از سوی دیگر از شرایط اولیۀ تأمین بهداشت عمومی و به خصوص، بهداشت روانی است.

فقر و بی سوادی از دشمنان سرسخت بهداشت هستند. وجود این دو بلیه، خود به خود، موازین قسط و عدالت اجتماعی را خدشه دار می کند. لذا، ضمن اینکه لازم است به گونه ای پیگیر مبارزه با این عوامل را ادامه داد، به منظور کاستن از اثرات سوء این دو پدیده بر بهداشت عمومی و روانی تأمین و توزیع عادلانۀ امکانات و تسهیلات بهداشتی، که به هر صورت از اقدامات اولیۀ بهداشتی است، در صدر و اولویت قرار می گیرد.

در حال حاضر، مراکزی که به نحوی با موضوع بهداشت روان ارتباط دارند، مانند وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با معاونت ها و ادارات مربوط، سازمان بهزیستی کشور، وزارت آموزش و پرورش، دانشگاه ها، مراکز مشاوره و راهنمایی، بخش خصوصی و انجمن های علمی ذی ربط، هر یک جداگانه و ناهماهنگ، بدون داشتن برنامه ای که بر اساس سیاست گذاری واحدی مبتنی بر نیازمندی ها، فرهنگ و اقتصاد جامعه پایه ریزی شده باشد، عمل می کنند. مراکز دیگری نیز هستند که گرچه در حال حاضر فعالیت چشمگیری را در این جهت ظاهر نمی سازند نقش آنها در تأمین بهداشت روان مردم همیشه محفوظ است، مانند وزارت کشور، وزارت دادگستری، پزشکی قانونی، زندان ها، نیروی انتظامی، شهرداری ها و ادارۀ راهنمایی و رانندگی.

اینک سؤالی که مطرح می شود این است که این چرخ عظیم را چگونه و به دست چه نهاد یا مرکز یا کسانی می توان به گردش درآورد؟ بی گمان مرکزی مرکب از افراد متخصص و خبره لازم است که در سلسله مراتب اداری در سطح بالایی قرار داشته باشد و چنین مرکزی انجام امور مربوط به گردآوری اطلاعات، برنامه ریزی، تعیین بودجه، ایجاد هماهنگی و همکاری بین بخشی و پیگیری و نظارت را بر عهده گیرد و شورایی لازم است که امر خطیر سیاست گذاری را عهده دار شود. به امید آن روز.

 تا یار که را خواهد و میلش به که باشد.

  بهمن 1381  

پی نوشت ها:

Depression in Different Cultures

Leader of Psychiatry 2ـ

3ـ سخنرانی دکتر هاراطون داویدیان در این مراسم در همین شماره ارائه شده است.

4ـ متن سخنرانی دکتر هاراطون داویدیان، در مراسم بزرگداشت پیشگامان علم و ادب و هنر، 10 بهمن 1381.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 53
سال چهاردهم | پاییز 1389 | 232 صفحه
در این شماره می خوانید:

نقش ستاره دنباله دار هالی بر روی سکه های تیگران کبیر

نویسنده: شاهن هوسپیان از زمانی که انسان قادر شد تا وقایع اطراف خود را، چه به صورت نقاشی بر دیوار غارها و چه به شکل حکاکی بر روی سنگ ها، به نگارش در آورد کوشید تا...

یقیشه و آراکل داوریژتسی ایران شناسان ارمنی

نویسنده: آناهید یحیی یقیشه، تاریخ‌نگار ارمنی سدۀ پنجم میلادی یقیشه،[2] مورخ نامی ارمنی در سدۀ پنجم میلادی، با نگارش بخشی از تاریخ ارمنستان در آثارش نام خود را در تاریخ...

مسروپ تاغیادیان

نویسنده: کلارا آبولیان آثار و نظریات مسروپ تاغیادیان،[2] شاعر، رمان نویس، سخنران و از نویسندگان دوران نوزایی ارمنی در قرن نوزدهم میلادی، همچون آثار آبُویان[3] و...

ویلیام سارویان،ترجمان روحیه یک ملت

نویسنده: ترانه مسکوب هفتاد و پنجمین شب از شب های بخارا، که غروب پنجشنبه 7 بهمن 1389ش با همکاری مؤسسه ترجمه و تحقیق هور در محل انجمن فرهنگی ارامنۀ چهارمحال برگزار شد، به...

چرا این گونه شد؟

نویسنده: هاکوپ کاراپنتس / ترجمه: رافی آراکلیانس آثار كاراپنتس را نمی توان به خوبی و به راحتی ترجمه كرد، به خصوص وقتی كه واژه ترجمه، نه صرفاً برگردان یک لغت، كه بیانگر...

سایه عمر خیام

نویسنده: هاکوپ کاراپنتس / رافی آراکلیانس هاکوپ کاراپنتس[1] داستان سایۀ عمر خیام را به زبان ارمنی و در جایی دیگر به زبان انگلیسی نوشته است. هر دو متن به یک نام و با...

مروری بر آثار ادبی هاکوپ کاراپنتس

نویسنده: لیدا بربریان / ترجمه: آرا اوانسیان بخش اول ((...بدا به حال ملتی که در گذشتگان خود را به یاد ندارد.ما تداوم آنانیم، گذشته و آیندۀ آنها )) سخنان فوق، از کتاب...

هاکوپ کاراپنتس

نویسنده: آزاد ماتیان هاکوپ کاراپنتس در اوت 1925م، در خانواده ای ارمنی، در تبریز، چشم به جهان گشود. در واقع، به این جهان پهناور تبعید شد. محرومیت از مهر مادری در اوان...

نگاهی به رمان تاریخی ساموِل

نویسنده: هاسمیک خاچاطوریان ساموِل موفقیت رمان کلاسیک ارمنی است. داستان این رمان مربوط به تاریخ ارمنستان در سال های 364 ـ 400 م است. رافی، در این رمان، اطلاعات تاریخی را...

رافی،پیام آور مبارزات آزادی خواهی ملت ارمنی

نویسنده: هاکوپ کاراپنتس / ترجمه: هاسمیک خاچاطوریان بیش از صد سال است که اغلب ارمنیان آثار به جامانده از رافی را خوانده و از آن الهام گرفته اند. پدر بزرگ، پدر و خود من و...

رافی،داستان سرای ارمنی

نویسنده: هاسمیک خاچاطوریان رمان نویس و داستان سرای بزرگ ارمنی، هاکوپ ملیک هاکوپیان، ملقب به رافی، در 1214ش/ 1835م، در روستای پایاجوک، از توابع سلماس آذربایجان غربی،...

اِدمان آیوازیان،در فراغ یار و دیارش،ایران

نویسنده: هادی سیف جمعه 23 مهر 1389ش / 15 اکتبر2010م، نمایشگاهی از آثار مارکو گریگوریان، آغازگر نقاشی مدرن در ایران و همچنین نمونه هایی از آثار مدرن و نقاشی های آبرنگ...

اِدمان آیوازیان

نویسنده: آرلین وارطانیان اِدمان (ادیک) آیوازیان، هنرمند نقاش و معمار شناخته شدۀ جهانی، در1310ش، در تهران، چشم به جهان گشود. نقاشی را از سیزده سالگی شروع کرد و در شانزده...

فرانسه،خاستگاه نقاشان مترقی ارمنی

نویسنده: آرپی مانوکیان نقاشان ارمنی و تحولات هنری اروپا (1850 ـ 1950 م) ادبیات، هنر و فرهنگ ملت ارمنی، که در طی چند قرن با تکیه بر مواریث سنتی و آداب خود به صورتی...

تجلیل از بانوی آفتاب ایران،از سوی ستاره شناسی ایران

نویسنده: کارینه داودیان آلنوش طریان، بانوی ستاره شناسی ایران، نامی که در فضای بی کران دانش ایران زمین همواره خواهد درخشید، بانوی اختر فیزیک ایران، که تمامی عمر خویش را...

دکتر آلنوش طریان،مادر ستاره شناسی ایران

نویسنده: استینه جان درمیان زندگی نامه ارمنیان ایران دیر زمانی است که در پهن دشت این کشور بزرگ و باستانی همواره حضوری پررنگ و تأثیرگذار در اعتلای علمی، فرهنگی، هنری و...

تلاشی برای ادای دین روح اندوهبار

نویسنده: دکتر کارن خانلری سال های مابین 2008 ـ 2010م دورۀ حزن انگیز سفرهای بدون بازگشت و غیرمنتظرۀ عزیزان جامعۀ ارمنیان ایران بود: نخست حادثۀ دردناك تصادف اتوبوس زائران...

مروری بر زندگی و فعالیت های علمی دکتر کارو لوکاس

نویسنده: آرمیک نیکوقوسیان طبق روال هر روز، پس از رسیدن به محل کارم، ابتدا ایمیل های رسیده را بررسی کردم. ایمیلی از یکی از دوستان مشترک، که همکار مرحوم دکتر لوکاس هم...

یکسال در فقدان استاد هاراطون داویدیان

نویسنده: آنوشیک ملکی (( در حین مصاحبه با بیمار به منظور تسکین آلام بیمار، قابل تحمل کردن دشواری های موجود، تقویت روحیه، امیدواری دادن، تشویق به داشتن صبر و حوصله، ترغیب...

دکتر هاراطون داویدیان،پدر روان شناسی نوین ایران

نویسنده: ادوارد هاروتونیان هاراطون (هارمیک) داویدیان، در 2 اسفند 1302ش/21 فوریۀ 1924م، در تهران، دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را، به ترتیب، در دبستان...