اسقف اعظم آرتاک مانوکیان، خلیفۀ ارمنیان حوزۀ تهران، روز 23 مهر 1378 ( 15اکتبر1999) پس از یک دورۀ کوتاه مدت بیماری، در تهران چشم از جان فروبست. خبر درگذشت او، جامعۀ ارمنیان ایران، بویژه تهران را که در چهل سال گذشته در کلیۀ امور دینی، فرهنگی و اجتماعی مربوط به جامعۀ خود، از رهبری مدبرانه و رهنمودهای خردمندانۀ وی بهرهمند شده بود، در اندوهی عمیق فروبرد.

اسقف اعظم آرتاک مانوکیان

نام اصلی او مگردیچ و زادۀ شهر بیروت بود. مگردیچ نوجوان در چهارده سالگی وارد مدرسۀ علوم دینی حوزۀ عالی سیلیسی، در آنتیلیاس لبنان شد. پس از گذراندن دورۀ شش سالۀ آن مدرسه، در سال 1951 به کسوت روحانیت در آمد و نام «آرتاک» بر وی نهاده شد. در سال 1953 برای تکمیل تحصیلات در رشتۀ الهیات، به فرانسه عزیمت کرد. در بیست و پنج سالگی از سوی زاره اول جاثلیق حوزۀ عالی سیلیسی به درجۀ اسقفی نائل شد.

در سال1959، بنا به تصویب مجمع نمایندگان جامعۀ ارمنیان حوزۀ خلیفه‌گری تهران، اسقف آرتاک مانوکیان به عنوان خلیفه و پیشوای جامعۀ ارمنیان برگزیده شد و روز اول ژانویه 1960 (دی ماه1338) به محل مأموریت خود، تهران، وارد شد و امور دینی جامعۀ ارمنیان و ریاست مجمع نمایندگان و شورای خلیفه‌گری را بر عهده گرفت. سال بعد از سوی حوزۀ عالی مذهبی سیلیسی درجۀ اسقف اعظمی به وی اعطا شد.

خاطر نشان می سازیم، «کلیسای ارمنی» که به «کلیسای گریگوری» نیز معروف است، در ایران دارای سه حوزۀ خلیفه گری است که در شهرهای تهران، اصفهان و تبریز مستقر می باشند و هر سه حوزه تابع حوزۀ عالی مذهبی سیلیسی هستند که مقر آن در لبنان است. حوزۀ خلیفه گری تهران، امور مذهبی و اجتماعی جوامع ارمنیان استان های مرکزی، گیلان، مازندران، گلستان و خراسان را نیز بر عهده دارد.

اسقف اعظم آرتاک مانوکیان، روحانی برجسته و مدیر شایسته ای بود. وی در مدت چهل سال تصدی امور خلیفه گری تهران، منشاء خدمات بسیاری شد؛ تحت سرپرستی او کلیساها، مدارس و انجمن های فرهنگی – ورزشی متعددی در تهران و شهرستان های زیر پوشش، تأسیس و آغاز به کار کرد. به عنوان رئیس شورای خلیفه گری، مستقیماً به کلیۀ امور اجرایی جامعۀ ارمنیان رسیدگی می کرد، آموزش زبان ارمنی و تعلیمات دینی در مدارس ارامنه و تربیت کودکان و نوجوانان و آشنا کردن آنان به فرهنگ ملی و قومی را با جدّیت پیگیری می‌کرد. در برگزاری اعیاد و آیین های مذهبی و ملی و بزرگداشت مقام بزرگان فرهنگ و ادب کوشا بود و در بسیاری از مراسم و اجتماعات ارمنیان که به مناسبت های گوناگون در انجمن های فرهنگی – ورزشی تهران و گاه درشهرستان ها برگزار می شد حضور می یافت و با سخنان و مواعظ خود، مردم را ارشاد می کرد.

اسقف آرتاک مانوکیان نویسنده و شاعری توانا بود. وی در زمان حیات خویش حدود بیست عنوان کتاب و مقالات بسیار در زمینه های مختلف مذهبی، اجتماعی، فرهنگی و ادبی، به زبان ارمنی منتشر کرد. برخی از آثار او به زبان فارسی نیز ترجمه شده است. عناوین تعدادی از آثار او از این قرار است:

– دربارۀ کتاب مقدس1966

– اعیاد کلیسای ارمنی، 1969، ترجمۀ فارسی آن، 1973

– کلیساهای ارمنی در تهران، ارمنی و فارسی

– ویژگی های کلیسای ارمنی،1976، ترجمۀ فارسی آن،1982

– مسافرت به ارمنستان،1990

– آثار ادبی در چندین دفتر شعر و نثر.

پیکر آن بزرگوار فقید روز 27 مهر 1378 (19اکتبر1999) با حضور جمعیت انبوه و نمایندگان و اعضای کلیساهای مختلف، نمایندگان مراکز اسلامی و مقامات دولتی، در کلیسای سورب سارگیس تهران تشییع و در محوطۀ کلیسا، در جوار بنای یادبود شهدای قتل عام سال 1915 ارمنیان که به کوشش وی برپا شده است، به خاک سپرده شد.

شورای خلیفه‌گری ارامنۀ تهران، به مناسبت درگذشت اسقف اعظم آرتاک مانوکیان در حوزۀ خود، سه روز عزای عمومی و چهل روز سوگ مذهبی اعلام کرد.

نویسندگان و کارکنان فصلنامۀ پیمان درگذشت این روحانی گرانقدر را به جامعۀ ارمنیان ایران تسلیت می گویند.

روانش شاد باد.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 9 و 10

سال سوم | پاییز و زمستان 1378 | 161 صفحه
در این شماره می خوانید:

ایران نامه

نشریۀ خاورشناسی ایران نامه، از سال 1372ش/1993م به زبان ارمنی در شهر ایروان، پایتخت جمهوری ارمنستان منتشر می شود. در شماره های گذشتۀ فصلنامه، فهرست مطالب تعدادی از شماره...

بر سر متولدین سال ۱۹۲۵ چه آمد؟

ترجمه: هرمیک آقاکیان می‌گویند، در آن سال همه چارلستون می‌رقصیدند، زن‌ها کلاه‌های کاسه مانندی بر سر می‌گذاشتند، لباس‌های کرپ دوشین می‌پوشیدند و گردنبندهای مروارید بلند...

هاکوب کاراپنتس

نویسنده: ا. قهرمان هاکوب کاراپتیان (با نام مستعار کاراپنتس) نویسندۀ شهیر ارمنی، در سال 1925/ 1304ش در شهر تبریز متولد شد. پدرش نقاش و مادرش معلم و بازیگر تئاتر بود....

قلعه کهن

ترجمه: سارینه امیرخانیان از روزگاران دور، از دوران‌های کهن، قلعه‌ای با چهل حصار، قلعه‌ای با هزار سر و هزار چشم، در مکانی بلند برپا ایستاده بود. در اطراف قلعه، هزاران...

در آغوش خورشید

ترجمه: ادوارد هاروتونیان کودکی یتیم و ژنده‌پوش، در پای دیوار خانۀ ثروتمندان کز کرده بود و دستش به سوی رهگذران دراز بود. نوبهار فرا رسیده بود، کوه‌های نزدیک، به سبزی...

آهو

ترجمه: خاچیک خاچر غروب یک روز پاییزی، هنگامی‌که با دوستم در ایوان خانه‌اش نشسته بودیم و با شیفتگی به آخرین تلألؤ آتشین خورشید بر کوهستان می‌نگریستیم و درختان جنگلی را...

لک لک سوگوار

ترجمه: آلنوش سهاکیان روی سپیدار بلند باغ ما، جایی که درخت به سه شاخۀ بزرگ تقسیم شده بود، یک جفت لکلک، آشیانه ساخته بودند؛ آشیان‌های بزرگ و محکم، به طوریکه با جوجه...

آوتیک ایساهاکیان

آوتیک ایساهاکیان شاعر و نویسندۀ نامدار ارمنی در شهر «الکساندراپُل» ارمنستان که اکنون «گیومری»(Giumri) [2] نامیده می شود، به دنیا آمد. دورۀ دبستان را در زادگاه خود...

و دریغا عشق

نویسنده:سیف الله گلکار به مناسبت انتشار کتاب «دعا برای آرمن» اثر ابراهیم یونسی مهرورزی و دوست داشتن ویژگی جانداران است. موجود زنده، زنده بودن خود را با عشق به نمایش می...

ارمنیان گیلان

تألیف دکتر علی فروحی و فرامرز طالبی رشت، نشر گیلکان، زمستان1377، 360 ص. نگارش تاریخ محلی به عنوان یکی از رده های تاریخ نویسی، از دیر باز در این سرزمین رایج بوده است....

صد سال شعر ارمنی

نویسنده: عبدالحسین فرزاد نگاهی به کتاب صد سال شعر ارمنی تدوین و ترجمۀ احمد نوری‌زاده نشر چشمه، تهران،1369، 1154 صفحه هنگامی که کتاب ارجمند صد سال شعر ارمنی، برای نخستین...

کتاب شناسی هنر و معماری ارمنیان به زبان فارسی

نویسنده: مرجان کشاورزی آنچه پیش رو دارید کتاب شناسی متون فارسی هنر و معماری ارمنیان است. ارمنیان با نزدیک به چهارصد سال سکونت در ایران، از خود آثاری غنی در هنر و معماری...

کلیسای استپانوس قدیس

نویسنده: ایرج افشار سیستانی جایگاه جغرافیایی کلیسای تاریخی استپانوس قدیس[1]، در کنارۀ جنوبی رود ارس، در حدود 16 کیلومتری باختر شهر مرزی جلفا، در درّۀ سرسبز و خرم درّّه...

گریگور نارکاتسی از دیدگاه روان شناسی براساس سوگنامه نارک

نویسنده: مسروپ بالایان / ترجمه: نیکید میرزایانس اشاره: گریگور نارکاتسی Grigor Narekatsi شاعر و عارف بلند آوازۀ ارمنی در سدۀ دهم میلادی (چهارم ه.ق) می زیست. برای اطلاع...

گریگور نارکاتسی

نویسنده: سارو بابومیان گریگور نارکاتسی، یکی از درخشانترین چهره های ادب ارمن، در ولایت واسپوراکان[2] ارمنستان، در روستایی واقع در ساحل جنوبی دریاچه وان متولد شد. چون بخش...

کارن یپه

ترجمه: کارولین اسمعیلیان کارن یِپِه برای ارمنیان ساکن سوریه، لبنان و بویژه ارمنیان شهر حلب نامی آشناست. برای بسیاری این نام یادآور دبیرستان ملی «کارن یپۀ» حلب است، اما...

نیکلا آدونتز

نویسنده: روبرت واهانیان تبریز پیشگفتار اطلاعات ایرانیان پارسی زبان دربارۀ بزرگان ادب و فرهنگ ارمنی و آثار و تألیفات آنان بسیار اندک است، حال آنکه تحقیقات پژوهشگران...

گارگین اول، پیشوای دینی ارمنیان جهان درگذشت

یکصدوسی ویکمین پیشوای دینی ارمنیان جهان، روز هشتم تیرماه سال گذشته (29 ژوئن1999)، در اجمیادزین ارمنستان، به رحمت ایزدی پیوست. این مختصر، گزارش‌گونه ای است از زندگی و...

درگذشت آرتاک مانوکیان خلیفه ارمنیان حوزه تهران

اسقف اعظم آرتاک مانوکیان، خلیفۀ ارمنیان حوزۀ تهران، روز 23 مهر 1378 ( 15اکتبر1999) پس از یک دورۀ کوتاه مدت بیماری، در تهران چشم از جان فروبست. خبر درگذشت او، جامعۀ...

ایرانیان در تبت

نویسنده: بی.ای.کولس ترجمه: محسن جعفری مذهب تبت که بر بام دنیا قرار گرفته است بر خلاف دیگر کشورهای آسیای جنوب شرقی چشم اندازی به امواج کف آلود اقیانوس های هند و آرام...

کوچ ناگزیر ارمنیان در سال های 1604 – 1605 میلادی و افسانۀ اروپایی شاه عباس اول

ادموند هرزیگ / ترجمه: شکوه السادات اعرابی هاشمی در نامۀ پیترو دِ لا واله(Pietro della Valle) به سینیور ماریو(Signor Mario)[2] چنین آمده است: «شاه عباس برای مردم، نه...

مینیاتورهای ایرانی سده هفدهم مکتب اصفهان در مجموعه های ایروان

نویسنده: رایا امیربگیان/ ترجمه: هرمیک آقاکیان نگارگری مکتب اصفهان که در سده‌های 16-17 میلادی در دربار شاه عباس اول (1587-1629م/996-1038هـ.ق.) بنیانگذاری شد، در رشد و...