نویسنده: دکتر کارن خانلری

دکتر کارو لوکاس

سال های مابین 2008 ـ 2010م دورۀ حزن انگیز سفرهای بدون بازگشت و غیرمنتظرۀ عزیزان جامعۀ ارمنیان ایران بود: نخست حادثۀ دردناک تصادف اتوبوس زائران ارمنی که از وان برمی گشتند و سپس، دهشتناک ترین واقعه از این سلسله وقایع دردناک؛ یعنی، حادثۀ سقوط هواپیمایی که به سوی ایروان پرواز کرد اما هرگز به مقصد نرسید.

در این برهۀ زمانی، شاهد از دست رفتن سه دانشمند برجستۀ جامعۀ ارمنیان ایران بودیم. در حادثۀ شوم سقوط هواپیما، دکتر لئون داویدیان درگذشت. پس از چند ماه، دکتر هاراطون (هارمیک) داویدیان، به طرز غیر منتظره ای، دار فانی را وداع گفت و سپس درگذشت دکتر کارو لوکاس حلقه ای دیگر به این زنجیره افزود.

بزرگی این ضایعه ها را، به خصوص، جمعی از ارمنیان ایران، که اقبال آن را داشته اند تا این سه دانشمند فرزانه را از نزدیک بشناسند، بیشتر احساس می کنند که نگارنده نیز در این مجموعه جای دارد. من زمانی از دانشجویان مرحوم دکتر کارو لوکاس بودم و درس تئوری شبکه های فازی[1] را در محضر استاد گذراندم. جلسات درس وی اغلب در ساختمان الکترونیک دانشکدۀ فنی دانشگاه تهران تشکیل می شد و همیشه مملو از دانشجویان و علاقه مندان بود زیرا به غیر از دانشجویانی که با ایشان درس داشتند دانشجویان دیگر، کارشناسان و حتی دیگر اساتید، به عنوان مستمع آزاد، در کلاس استاد حاضر می شدند و من معمولاً مجبور می شدم پیش از شروع درس با عجله خود را به محل برسانم تا جایی مناسب پیدا کنم.

شخصیت ژرف انسانی، اندوختۀ پربار علمی و روش تدریس عالی وی سبب می شد تا موضوع درس به شیوه ای مفید و پر  ثمر و در محیطی گرم ارائه شود. چنین محیطی دانشجویان را بی اختیار وادار می ساخت تا سؤالات و نظرات خود را با توجیه ای اصولی درآمیزند و آنها را براساس مفاهیم علمی مطرح کنند. هیچ کس مایل نبود در برابر جذبۀ علمی استاد با اندیشه ای نسنجیده، سؤالات نپخته و بی تعمق به میدان آید. کارو لوکاس هم به سؤالات پیچیدۀ دانشجویان، در کمال صبر و حوصله و با لبخندی بر چهره، پاسخ می داد و معمولاً سؤالات مطرح شده را با بیانی واضح برای حاضران در جلسه بازگو می کرد.

به خاطر دارم، در یکی از جلسات، دکتر شرح مبسوطی دربارۀ فرمولاسیون فازی حاکم بر علم منطق بیان و به صورت مدلل نتیجه گیری کرد که در حیطۀ علم منطق ددوکتیویسم (قیاس استنتاجی) پادشاه است. پس از پایان جلسه به او نزدیک شدم و به زبان ارمنی به ایشان گفتم:

(( استاد، جمع بندی و نتیجه گیری نهایی شما بسیار تاثیرگذار بود)).

با کنجکاوی پرسید:(( چرا؟)).

گفتم:(( این نکتۀ معروفی است که در سراسر تاریخ اندیشۀ فلسفی ارمنیان از موسی خورنی تا میکائیل نعلبندیان و میکائیل واراندیان و یرواند فرانگیان دِدوکتیویسم روش حاکم بوده است و شما از طریق ریاضی و منطق فازی صحت این متدولوژی را به اثبات رساندید)).

او با لبخند خاص خود پاسخ داد: (( می بینی؟)).

بعد با شوقی سرشار شروع به تشریح و مقایسۀ اندیشه های فلسفی یونانیان و ارمنیان باستان و تشریح وجوه موازی این افکار در توضیحات خود کرد و به تدریج، دیگران نیز به گفت و گوی ما پیوستند.

اندیشۀ فراگیر و معلومات همه جانبۀ این دانشمند علوم فنی همواره مایۀ مباهات مضاعف من بود.

در زمینۀ امور تخصصی نیز سه چهار بار در مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات با ایشان ملاقات کردم و شاهد آن بودم که در بین ده ها تن از همکارانش، که همگی در زمرۀ دانشمندان طراز اول کشور به شمار می رفتند، از چه ارج و اعتبار خاصی برخوردار است. در آن روزها، او تحقیقات وسیعی را در زمینۀ مترجم های هوشمند الکترونیکی انجام می داد و سیستم های خودکاری را برای ترجمه به فارسی و از فارسی به زبان های دیگر با موفقیت طراحی کرده بود. این موفقیت نیز، نظیر موفقیت های دیگر علمی وی، بی گمان مایۀ مباهات بود.

از دکتر کارو لوکاس بالغ بر 1400 مقالۀ علمی و گزارش کتبی در نشریات علمی بین المللی و دیگر نشریات مشابه به طبع رسیده اما دربارۀ کارنامۀ وزین علمی و فعالیت های دانشگاهی پربار وی هنوز کم نوشته و سخن گفته شده است.

بر این باورم که طی سالیان آتی در گوشه و کنار ایران، ارمنستان و سایر نقاط، ارزیابی های جدیدی دربارۀ زندگی، دستاوردهای علمی، ابتکارات و خلاقیت های استاد به دست فرهیختگان آگاه از درجۀ علمی شامخ ایشان صورت خواهد گرفت.

برای ادای سادۀ دین و بیان عمیق احترام و قدردانی خود، به منزلۀ یک تن از خیل دانشجویان دکتر کارو لوکاس، سعی کردم دقیقاً بر پایۀ شیوۀ انتخابی ایشان، یعنی با روش قیاس استنتاجی، تنها شمه ای از گسترۀ دنیای درون او را، که خود با آن آشنا شده بودم، بنمایانم. افسوس که استاد با فوت نابه هنگام خود امکان آن را از ما دریغ داشت تا دگربار و دگربار به وجود و حضورش افتخار کنیم.

پی نوشت:

Fuzzy Networks Theory 1ـ

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 53
سال چهاردهم | پاییز 1389 | 232 صفحه
در این شماره می خوانید:

نقش ستاره دنباله دار هالی بر روی سکه های تیگران کبیر

نویسنده: شاهن هوسپیان از زمانی که انسان قادر شد تا وقایع اطراف خود را، چه به صورت نقاشی بر دیوار غارها و چه به شکل حکاکی بر روی سنگ ها، به نگارش در آورد کوشید تا...

یقیشه و آراکل داوریژتسی ایران شناسان ارمنی

نویسنده: آناهید یحیی یقیشه، تاریخ‌نگار ارمنی سدۀ پنجم میلادی یقیشه،[2] مورخ نامی ارمنی در سدۀ پنجم میلادی، با نگارش بخشی از تاریخ ارمنستان در آثارش نام خود را در تاریخ...

مسروپ تاغیادیان

نویسنده: کلارا آبولیان آثار و نظریات مسروپ تاغیادیان،[2] شاعر، رمان نویس، سخنران و از نویسندگان دوران نوزایی ارمنی در قرن نوزدهم میلادی، همچون آثار آبُویان[3] و...

ویلیام سارویان،ترجمان روحیه یک ملت

نویسنده: ترانه مسکوب هفتاد و پنجمین شب از شب های بخارا، که غروب پنجشنبه 7 بهمن 1389ش با همکاری مؤسسه ترجمه و تحقیق هور در محل انجمن فرهنگی ارامنۀ چهارمحال برگزار شد، به...

چرا این گونه شد؟

نویسنده: هاکوپ کاراپنتس / ترجمه: رافی آراکلیانس آثار كاراپنتس را نمی توان به خوبی و به راحتی ترجمه كرد، به خصوص وقتی كه واژه ترجمه، نه صرفاً برگردان یک لغت، كه بیانگر...

سایه عمر خیام

نویسنده: هاکوپ کاراپنتس / رافی آراکلیانس هاکوپ کاراپنتس[1] داستان سایۀ عمر خیام را به زبان ارمنی و در جایی دیگر به زبان انگلیسی نوشته است. هر دو متن به یک نام و با...

مروری بر آثار ادبی هاکوپ کاراپنتس

نویسنده: لیدا بربریان / ترجمه: آرا اوانسیان بخش اول ((...بدا به حال ملتی که در گذشتگان خود را به یاد ندارد.ما تداوم آنانیم، گذشته و آیندۀ آنها )) سخنان فوق، از کتاب...

هاکوپ کاراپنتس

نویسنده: آزاد ماتیان هاکوپ کاراپنتس در اوت 1925م، در خانواده ای ارمنی، در تبریز، چشم به جهان گشود. در واقع، به این جهان پهناور تبعید شد. محرومیت از مهر مادری در اوان...

نگاهی به رمان تاریخی ساموِل

نویسنده: هاسمیک خاچاطوریان ساموِل موفقیت رمان کلاسیک ارمنی است. داستان این رمان مربوط به تاریخ ارمنستان در سال های 364 ـ 400 م است. رافی، در این رمان، اطلاعات تاریخی را...

رافی،پیام آور مبارزات آزادی خواهی ملت ارمنی

نویسنده: هاکوپ کاراپنتس / ترجمه: هاسمیک خاچاطوریان بیش از صد سال است که اغلب ارمنیان آثار به جامانده از رافی را خوانده و از آن الهام گرفته اند. پدر بزرگ، پدر و خود من و...

رافی،داستان سرای ارمنی

نویسنده: هاسمیک خاچاطوریان رمان نویس و داستان سرای بزرگ ارمنی، هاکوپ ملیک هاکوپیان، ملقب به رافی، در 1214ش/ 1835م، در روستای پایاجوک، از توابع سلماس آذربایجان غربی،...

اِدمان آیوازیان،در فراغ یار و دیارش،ایران

نویسنده: هادی سیف جمعه 23 مهر 1389ش / 15 اکتبر2010م، نمایشگاهی از آثار مارکو گریگوریان، آغازگر نقاشی مدرن در ایران و همچنین نمونه هایی از آثار مدرن و نقاشی های آبرنگ...

اِدمان آیوازیان

نویسنده: آرلین وارطانیان اِدمان (ادیک) آیوازیان، هنرمند نقاش و معمار شناخته شدۀ جهانی، در1310ش، در تهران، چشم به جهان گشود. نقاشی را از سیزده سالگی شروع کرد و در شانزده...

فرانسه،خاستگاه نقاشان مترقی ارمنی

نویسنده: آرپی مانوکیان نقاشان ارمنی و تحولات هنری اروپا (1850 ـ 1950 م) ادبیات، هنر و فرهنگ ملت ارمنی، که در طی چند قرن با تکیه بر مواریث سنتی و آداب خود به صورتی...

تجلیل از بانوی آفتاب ایران،از سوی ستاره شناسی ایران

نویسنده: کارینه داودیان آلنوش طریان، بانوی ستاره شناسی ایران، نامی که در فضای بی کران دانش ایران زمین همواره خواهد درخشید، بانوی اختر فیزیک ایران، که تمامی عمر خویش را...

دکتر آلنوش طریان،مادر ستاره شناسی ایران

نویسنده: استینه جان درمیان زندگی نامه ارمنیان ایران دیر زمانی است که در پهن دشت این کشور بزرگ و باستانی همواره حضوری پررنگ و تأثیرگذار در اعتلای علمی، فرهنگی، هنری و...

تلاشی برای ادای دین روح اندوهبار

نویسنده: دکتر کارن خانلری سال های مابین 2008 ـ 2010م دورۀ حزن انگیز سفرهای بدون بازگشت و غیرمنتظرۀ عزیزان جامعۀ ارمنیان ایران بود: نخست حادثۀ دردناك تصادف اتوبوس زائران...

مروری بر زندگی و فعالیت های علمی دکتر کارو لوکاس

نویسنده: آرمیک نیکوقوسیان طبق روال هر روز، پس از رسیدن به محل کارم، ابتدا ایمیل های رسیده را بررسی کردم. ایمیلی از یکی از دوستان مشترک، که همکار مرحوم دکتر لوکاس هم...

یکسال در فقدان استاد هاراطون داویدیان

نویسنده: آنوشیک ملکی (( در حین مصاحبه با بیمار به منظور تسکین آلام بیمار، قابل تحمل کردن دشواری های موجود، تقویت روحیه، امیدواری دادن، تشویق به داشتن صبر و حوصله، ترغیب...

دکتر هاراطون داویدیان،پدر روان شناسی نوین ایران

نویسنده: ادوارد هاروتونیان هاراطون (هارمیک) داویدیان، در 2 اسفند 1302ش/21 فوریۀ 1924م، در تهران، دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را، به ترتیب، در دبستان...