نویسنده: علی مغازه ای

علی مغازه ای [1]


تردید، فیلمی است که به اندازۀ ساخت دو یا شاید سه فیلم، از جنس کار خود کریم مسیحی، کار و انرژی برده است.

دو باری که این فیلم را دیدم، اکران جشنواره و اکران خصوصی یا تدوین نخست و تدوین نهایی و کنونی، هر دو بار با عظمت کاری در مقیاس سینمای ایران رو به رو بودم و اینکه چه دقت و تلاشی به کار رفته است تا یک اقتباس درست و اصولی از یکی از سخت ترین و گران ترین متون تاریخ بشر تدوین و روایت شود.

در صحبتی که با واروژ داشتیم با همان روحیۀ درویش وار‌ و بی ادعای خود می‌گفت: ((انتظار فیلمی بهتر از این را داشتم)). اما من تردید ندارم که او به قدری به این فیلم اندیشیده بود که جزئی ترین نکات و مسائل آن را در نظر داشته و اگر امکانات و شرایط ساخت برای او مهیا بود این فیلم در اندازه‌های جهانی عرضه می‌شد.

در حالی که بیشتر ما ایرانیان با تراژدی هملت به عنوان یک سؤال کنکوری یا جدول کلمات متقاطع آشنایی داریم، در برخی کشور‌ها این نمایشنامه همه روزه روی صحنه است و کمتر افرادی در این کشور‌ها و شاید در دنیا هستند که با این تراژدی آشنایی کافی نداشته باشند. بر این اساس، عقیده‌ دارم واروژ با این فیلم خدمت فرهنگی دیگری به جامعۀ ایرانی کرده و زمینه‌های درک، شناخت و آگاهی بیشتر مخاطبان متوسط و آگاه جامعۀ‌ شهری، نه روشنفکر ایرانی، را در بارۀ هملت و شکسپیر فراهم کرده است.

اما به نظر می‌رسد تردید فیلمی است که دو گونه مواجهه را پیش روی خود دارد. اول منتقدانی که استقبال خوبی از آن نکردند و آن‌دسته از مردمی که چشم به تأیید و ردیه‌های آنان دوخته‌اند و دوم مردمی که به تولید اثر فرهنگی حساس اند و از‌آن استقبال خواهند کرد. دربارۀ‌ این دو برخورد باید گفت که دریافت و توقع ناهمخوان در گروه اول سبب روگردانی ‌آنان از فیلم می‌شود که به نظر می رسد این دیدگاه چندان پایدار نخواهد ماند و اینان مخاطبان سال‌های آیندۀ‌ این فیلم خواهند بود. اما در گروه دوم شاهد بیننده‌ای آگاه به فرهنگ و مبادلات و قواعد آن هستیم که با حساسیت در پی مشاهده، درک و حظ فرهنگی از تولیدات و آثار فرهنگی در عرصه‌های مختلف آن است.

به باور من، مخاطب تردید نمایانگر ظرفیت و جمعیتی‌است که در امور فرهنگی می‌توان روی میزان یا تعداد و توان آن حساب کرد چرا که این مخاطبان از آن جنس نیستند که تظاهر در کارشان باشد. مخاطبانی که با رفتن به کنسرت فلان استاد یا تماشای فیلم بهمان استاد در پی احراز یک هویت کاذب فرهنگی هستند و در این میان با حضور در این نمایش‌ها با ژستی فرهنگی و بدون داشتن پشتوانه و دانش لازم در پی آرام کردن عطش سیری ناپذیر تغییر یا ارتقاء طبقۀ‌ فرهنگی اجتماعی خود و نمایش حدود روشنفکری خود هستند.

مخاطبان تردید از جنس و کیفیتی متفاوت اند که آن آگاهی لازم را دارند و هملت را، اگر نخوانده‌اند، به اندازۀ کافی می‌شناسند و نیک می‌دانند که اقتباس چه محدودیت‌ها و چه ویژگی‌هایی دارد. آنها همچنین می‌دانند سینمای ایران چه بضاعت و چه مشکلاتی دارد و با درک این متغیر‌ها خواسته‌ای متناسب با امکانات دارند و در پی روشنفکرنمایی هم نیستند. خودشان اند و آنچه می‌بینند خوب می‌بینند و ‌آنچه می‌خوانند خوب می‌خوانند و در پی ژست فرهنگی به سینما نمی‌روند. اصولاً پول اضافه‌ای در جیب ندارند تا خرج نمایش روشنفکری کنند ‌و این گروه همان کسانی هستند که ظرفیت واقعی یا پیکرۀ فرهنگ دوستان بی‌ادعا و ثابت کشور را تشکیل می‌دهند و در واقع میزان نفوذ و فروش تردید ملاکی‌ قابل قبول در ارزیابی این ظرفیت و جمعیت فرهنگی کشور محسوب می‌شود.‌

تردید فیلم بسیار خوبی‌ است که دو نکتۀ دیگر نیز در خود دارد: اول آنکه، می‌توان با درک شرایط و زمانه مسائل قومی، سیاسی و اجتماعی را در دل اقتباس از متون بزرگ جهانی یا ملل دیگر جای داد و نتیجه‌ای درست به ‌دست آورد. دوم آنکه، مسائل و توجهات اقتصادی، کسب و کار عموی سیاوش‌ ترسیم شده در فیلم، نقدی جدی‌ به شرایط اقتصادی و سیاسی اجتماعی کشور است که به زیبایی و بدون متهم شدن به شعارزدگی در فیلم بیان می‌شود.

نکتۀ دیگر اینکه فیلم تردید نمونه‌ای دیگر از معضلات موجود در کار هنری و فرهنگی کشور است که می‌بینیم کارگردانی توانا بیش از هجده سال پس از ساخت فیلمی ارزنده و افتخار آفرین، نمی‌تواند امیدی برای ساخت فیلم بعدی اش، متناسب با معیار‌ها یا استاندارد‌های سینما و توان خود، داشته‌ باشد.

پی نوشت:

  1. مستند ساز

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 49
سال سیزدهم | پاییز 1388 | 208 صفحه
در این شماره می خوانید:

زندگینامه /… شیدا و بهت زده حرف های او بودم

نویسنده: زاون قوکاسیان واروژ کریم‌مسیحی در 1331 در شهر اراک به ‌دنیا آمد. در کنار دو خواهر و یک برادر دیگر، او بزرگترین فرزند خانواده بود. او در 1360 ازدواج کرد و حاصل...

خلاصه فیلمنامه تردید

سیاوش روزبهان (بهرام رادان)، مرگ پدرش را در اثر خودکشی باور ندارد و از ازدواج مادر (آتش گرکانی) و عمویش (علیرضا شجاع نوری)، در حالی که مدت زیادی از مرگ پدرش نگذشته،...

شناسنامه فیلم تردید

بازیگران بهرام رادان                                          سیاوش ترانه علیدوستی                                   مهتاب حامد...

سکانس منتخب از فیلم تردید

62- اتاق طلعت [ادامه] طلعت از داخل در را قفل می كند و از همان ابتدا با هجوم به طرف سیاوش حرف هایش را شروع می كند. سیاوش عقب عقب می رود و بالأخره ناخواسته در مبلی می...

در ستایش تردید و گذر از آن

نویسنده: بهرام بیضایی واروژ کریم مسیحی میان اهالی سینمای ایران به دلیلِ آن کسی که هست یکی از دوست داشتنی ترین هاست، گرچه به دلایل شناسنامه ای، در نگاه بخش رسمی، ستایش...

به امید روزی که واروژهایمان هر سال فیلم بسازند

نویسنده: بهرام رادان نام واروژ کریم مسیحی شاید اولین اسمی بود که من در دوران نونهالی ام به منزلۀ کارگردان سینما شنیدم. زمان اکران پردۀ آخر حدوداً دوازده ساله بودم و...

تردید،بخشی از زندگی

نویسنده: علیرضا شجاع نوری وقتی واروژ به من گفت که در فیلم تردید ایفای نقش کنم قبل از اینکه فیلمنامه را بخوانم از خودش پرسیدم: ((به نظر تو، من این نقش را بازی کنم یا...

تردید از دیروز تا فردا،تا همیشه / گفتگو با محمد مطیع

نویسنده: زاون قوکاسیان محمد مطیع را در اولین فیلم نیمه‌بلند واروژ کریم‌مسیحی، سلندر، در نقش ماندگار مغول مهاجم دیدیم و حالا بعد از 27 سال بار دیگر او را در نقش ماندگار...

ارزش بسیار برای سهمی کوچک

نویسنده: مهتاب کرامتی همۀ ما از سینماهای دهۀ شصت و اوایل دهۀ هفتاد خاطراتی داریم، از فیلم های خوب و خاطره انگیزی که هر کدام آبرو و اعتبار سینمای ما بوده و هستند، از...

معجونی از مولفه های سینمایی

نویسنده: کاوه کاویان در طول جنشوارۀ فجر سال گذشته، برخی از منتقدان اغلب جوان که معمولاً دنبال ایرادهای بنی اسرائیلی هستند بر این نکته پا فشاری داشتند حال که واروژ بعد...

هزار نقش بر آرد زمانه و نبود – کی چنان که در آیینه تصور ماست

نویسنده: آتش گرکانی پس از 24 سال اقامت در امریکا به ایران آمده بودم که خواهرم، توفان، به من گفت که یکی از دوستان مشترک او و برادرم، همایون ارشادی، پیشنهاد بازی در فیلم...

هنوز تردید را ندیده ام

نویسنده: سهراب زمان هیلدا اوهان، بازیگر نقش آنا جان در فیلم تردید، را بالأخره در ایروان یافتم. او که آمادۀ ایفای نقش در فیلم تازه اش، یک چیز کوچک، بود از نمایش فیلم...

متاسفم که نشد کل فیلم را خودم باشم / گفتگو با بهرام بدخشانی

نویسنده: زاون قوکاسیان بهرام بدخشانی یکی از بهترین فیلم برداران سینمای امروز ایران است و حضورش در گروه سازندگان فیلم تردید از نقاط قوت این فیلم محسوب می‌شود. زمان...

جز آستان توام در جهان پناهی نیست

نویسنده: شاپور پورامین عزیز نازنینم زاون قوکاسیان گفت مطلبی کوتاه و در خور فیلم تردید بنویسم. پذیرفتم و به دیدۀ منت قبول کردم. اما چه بنویسم که به جایی یا کسی بر نخورد،...

حاصلی از همدلی،رفاقت و دوستی

نویسنده: محمد رضاقومی غیبت طولانی واروژ کریم مسیحی و انتظار دیدن فیلم تازه‌ای از او هر علاقه مند به سینما را بر آن می‌دارد که مشتاقانه برای دیدن فیلم بلند این کارگردان...

سکوتی که شکسته شد

نویسنده: نادر رضایی تردید بهانه ای است برای روایت آنچه بارها نگاه کرده ایم و ندیده ایم و آنچه گوش کرده ایم و نشنیده ایم. مسببی است با صلابت نگاه به اتفاقی مکرر در تاریخ...

هملت بانان و نوشابه اضافی

نویسنده: علی صمدپور مشغول کار و در حال و هوایی دیگر بودم. یادم هست در راهروی باریک آپارتمان گوشی را گرفتم و صدای محمدرضا درویشی را شنیدم. بی درنگی گفت: ((علی جان وقت...

با تردید،تردید را آغاز کردم

نویسنده: پرویز آبنار پس از گذشت تقریباً دو دهه از ساخت فیلم پردۀ آخر خبر ساختن فیلم تردید واروژ کریم مسیحی را شنیدم ولی با تردید؟!! تا اینکه فیلم برداری با وقفه ای...

چگونه تردید تردید شد!

نویسنده: سعید سعدی تردید فیلمی است که پس از هفده سال دوری واروژ کریم مسیحی از عالم کارگردانی، با فیلم به یادماندنی پردۀ آخر، ساخته شد، فیلمی که تمام دوستداران و علاقه...

تردید،داستان کوه و زایش غول

نویسنده: جمشید ارجمند پیکرۀ سینمایی یا بهتر است بگویم پیکرۀ فیلمی هر کشوری، که خود را صاحب سنت سینما می داند، باید طیف های وسیعی از ژانرهای سینمایی را دربر بگیرد تا...

دنیای رازآمیز واروژ

نویسنده: احمد طالبی نژاد از فیلم سلندر سومین اثر کوتاه واروژ، چیز زیادی در ذهنم نیست جز اینکه محمد مطیع، تنها بازیگر فیلم (احتمالاً)، در هیبت یک سامورایی خسته در...

چگونه یادگرفتم از نگرانی دست بردارم و به تردید عشق بورزم

نویسنده: محمد سعید محصصی واروژ کريم‌مسيحي با نخستين کارش، سلندر، دلبستگي خود را به استادش، بهرام بيضايي، با سربلندي اعلام کرد و اکنون هم گويي ابايي ندارد که خود را...

تردید در پرده آخر / یادداشتی بر تردید ساخته واروژ کریم مسیحی

نویسنده: علیرضا منجمی ما راوي جهان نيستيمو جهان بي رحم تر از آن استکه روايت بي وقفه اش رابه خاطر مالحظه اي قطع کند                                 حافظ موسوی اگر...

فیلم (ساختن) یا (نساختن) مسئله این است

نویسنده: مینو فرشچی چند کارگردان را می شناسید که در کارنامۀ خود دو فیلم مهم و تحسین شده در جشنواره های معتبر داخلی (خصوصاً جشنوارۀ فجر) داشته باشند؟ کم تر از 10...

هنر تلفیق در سینما

نویسنده: لیدا بربریان همانطور که شکسپیر در خلق آثار خود از گنجینۀ دوران کهن، کتب مورخان، ادبیات قرون وسطی، تجدید حیات، حوادث عصر خود و فلسفه سود جسته و تمامی آنها را با...

تردید،سنگ محکی بر فرهنگ

نویسنده: علی مغازه ای تردید، فیلمی است که به اندازۀ ساخت دو یا شاید سه فیلم، از جنس کار خود کریم مسیحی، کار و انرژی برده است. دو باری که این فیلم را دیدم، اکران جشنواره...

جستجوی سلامت نگاه واوژ،میزگردی درباره تردید

نویسنده: زاون قوکاسیان تردید را اولین بار در بیست و هفتمین جشنواره بین المللی فیلم فجر و برای دومین بار قبل از اکران در یک جمع چهار نفره به صورت خصوصی در دفتر کار تهیه...

یادم می آید …

نویسنده: حسن فارسی چند روزی پیش دوست گرامی‌ام، زاون قوکاسیان، به ‌من، که چند ماهی است خارج از ایرانم، زنگی زد و خواست تا به‌دلیل سال‌ها دوستی با واروژ و همکاری با او در...

واروژانه

نویسنده: امرالله احمد جو ـ خدا نخواسته اگر واروژ کریم مسیحی را نداشتیم یک فیلم ساز خوب کم داشتیم اما اگر تو را خدا خواسته نداشتیم، چه غم داشتیم؟ خیلی هم بهتر بود. نه...