نویسنده:روبن هوسپیان / ترجمۀ ادوارد هاروطونیانس

اشاره                        

روبن هوسپیان

روبن هوسپیان (1939ـ2016م)، داستان  نویس، فیلم  نامه  نویس، مترجم و فعال سیاسی زادۀ ایروان بود. وی در رشتۀ زمین  شناسی در دانشگاه دولتی ایروان ‏تحصیل کرد و در ترکمنستان و ارمنستان به کار پرداخت. از 1965م در نشریات ادبی و هنری ایروان سمت  های مسئول بخش ادبی، مدیر و سردبیر را بر عهده ‏داشت. وی همچنین، در مسکو دورۀ عالی فیلم  نامه  نویسی و کارگردانی سینما را گذراند. ‏

از روبن هوسپیان چندین رمان و مجموعه داستان انتشار یافته و بسیاری از آثار او به روسی ترجمه شده است. چندین فیلم نیز با فیلم  نامه  های او ساخته شده ‏است.‏

رمان  های صد سال تنهایی و پاییز پدرسالار گابریل گارسیا مارکز با ترجمۀ روبن هوسپیان به ارمنی برگردانده شده است.‏

داستان کوتاه « بازگشت» را، که ماجرای آن مربوط به دورۀ روی کار آمدن بلشویک  ها در ارمنستان است، از آخرین کتاب او با عنوان انارها، چاپ 2016م ‏ایروان، برگرفته  ایم. ‏

بلشویک  ها شبانه وارد ده شدند. یپرم، چریک سرخ، پیش از سپیده  دم، داشت با دستۀ ناگان‏[1]درِ خانۀ لئون بیگ را می شکست. ‏بینگول، سگی که با گرگ ها درمی افتاد، داشت زنجیرش را پاره می  کرد و یپرم به فکر افتاد اول کار سگ را یکسره کند. شلیک کرد. ‏نخورد، باز شلیک کرد، بینگول وحشی  تر شد و اگر زنجیر را از جا می  کند از یپرم فقط ناگانش می  ماند. ‏

بیگ در حالی که گلنگدن تفنگ را به صدا در می  آورد، بیرون آمد. ‏

یپرم فریاد زد:‏

ـ تفنگت را بنداز، سوراخ سوراخت می  کنم. ـ و چند تیر هوایی شلیک کرد.‏

بیگ او را شناخت و آرام شد:‏

ـ یپرم تویی؟ پسر، من هم گفتم  قاچاق‏[2]  ها‏ هستند.‏

ـ قاچاق خودتی، سگ!‏

سورِن فریاد زنان و لنگ لنگان دوید و رسید:‏

ـ یپرم!یپرم! با لئون بیگ کاریت نباشه.‏

ـ قاچاق خودتی، سگ! برو کنار، پدر، این دشمن عقیدتی ماست.‏

پدر سست شد: ‏

ـ آخه ارمنی است، آخه تو جنگ ترک  ها با ما بوده.‏

دست و پایش را بستند و بردند.‏

داشناک ها شبانه ده را پس گرفتند و سپیده نزده بلشویک ها را دست و پا بسته به درۀ دلیران می  بردند. لئون بیگ به ‏دره سرازیر شد تا ببیند یپرم چگونه باید بمیرد. در صف طولانی محکومان به مرگ یپرم را پیدا کرد، دست راستش مثل ‏چوب آویزان شده بود، دندان  ها را از درد به هم می  فشرد و پاهای برهنه  اش روی سنگ  ها خونین مالین شده بود. اما بیگ ‏از حالت ایستادنش، سینۀ سپر کرده  اش و گردن افراشته  اش خوشش آمد. گروهبان را صدا زد:‏

ـ اون توله سگ را آزاد کنید. ـ و برای آنکه گروهبان حرفی نزند، دست به جیب برد :‏

ـ ‏ بیا، این سکۀ طلا خون  بهاش.‏

یپرم یک شب در خانه ماند. از تحقیر و شرمساری اشک می  ریخت. گذاشته بود تا مادرش زخمش را بشوید، مرهمی بر آن ‏بگذارد. به بیگ ناسزا می  گفت، تهدیدش می  کرد. حتی به پدرش، سوِرن چلاق، که دعا به جان بیگ می  کرد، بد می  گفت.‏

روز بعد، از ده گریخت اما وقتی خبر رسید که بلشویک ها دوباره می آیند، سورِن چلاق نزد بیگ رفت و گفت:‏

ـ بیگ، از ده برو بیرون ، اوضاع درهم و برهم است. آرام که شد برمی گردی. مردم دوستت دارند. آرام که شد برمی گردی.‏

بیگ حرف سورِن را پذیرفت، دعای خیر او را با خود برداشت، دو بطری شراب و طلایی را که داشت برداشت، سوار اسب شد و ‏به سوی صخرۀ کلاغ ها رفت. در راه یک افرای کهنسال بود، پای آن زانو زد. با خنجر شروع به کندن خاک کرد. مویریشه  ‏های افرا مزاحم بودند، آنها را برید، باز هم کند، باز کند، چاله ای نمناک درست شد. بطری ها را توی چاله گذاشت، رویش را ‏با خاک و علف پوشانید. کوبید، کوبید، تا زمین از تازگی افتاد، سفت شد، بعد به سمت افرا قدم برداشت، با هر قدم به صدای ‏بلند می شمرد: یک، دو … یازده. یازده قدم، یازده قدم.‏

با نام های مختلف از شهری به شهری می رفت، گوش به زنگ بود که ببیند کی سر و صداها می خوابد. غم دوری سال را ‏طولانی تر می کرد. از تنهایی، اسب بیچاره اش را به یاد می آورد که از بیخ گوشش دزدیدند و دزد زن بود، یک کولی. ای! ‏تف به رویت. با هم خوابیدند، بیدار شد، تنها بود، اسب هم نبود.‏

در سمرقند به هم‌ولایتی خود بر خورد. برای خرید و فروش آمده بود. بغلش کرد، داشت خفه‌اش می  کرد. اما هامبو آهسته زمزمه ‏کرد:‏

ـ بیگ، زنده ای، بیگ؟ خانوادۀ شما، همه شان را بردند. خانۀ شما حالا کودکستان شده.‏

ـ برگردم، هامبو، برگردم راحتم می  گذارند؟

ـ نه، بیگ، می فرستندت سیبری.‏

هامبو، به ده برگشت، تعریف کرد که لئون بیگ صحیح و سالم از مرز گذشته، رفته افغانستان، از آنجا هم خدا می داند کجا ‏رفته.‏

پیرمردی عصا به دست، که کراوات‎ ‎خاکستری اش شل و ول از گردنش آویزان بود، توی ده ظاهر شد. گفتند: لابد برای ‏هواخوری آمده، اما بعد، رانندۀ ماشینی که او را آورده بود گفت که از امریکا ست، ارمنی است. گفت، برای دولت نامه نوشته ‏که آفتابم لب بام است، می  خواهم توی ده خودم بمیرم و دولت اجازه داده است.‏

مثل آدم آشنا، رفت و جلوی درِ کودکستان ایستاد. تو نرفت. ایستاده بود و بچه ها را تماشا می کرد. یکی را صدا زد، به اش آدامس ‏داد و چون بغض گلویش را می فشرد، ناگهان برگشت و رفت.‏

ده پشت سر ماند، او هنوز می رفت. گام هایش کوچک بودند وعصایش همیشه جلوتر می افتاد و او را به حاشیۀ جاده می راند. پیرمرد اینجا با احتیاط گام بر می داشت، که گل های لای علف ها را پامال نکند، که حشرات کنار جوی را نپراند.‏‎ ‎

در درۀ دلیران افرادی سرگرم کار بودند، سنگ ها را می تراشیدند و جایی را که آب بیرون می زد می شکافتند. گفت:‏

ـ روز به خیر.‏

پاسخ دادند: ‏

ـ عاقبت به خیر.‏

پرسید: ‏

ـ چکار می کنید؟

ـ مجرای آب درست می کنیم، آب رو.‏

ـ توی ده که چشمه بوده، خشکیده؟

آنها بیل ها و کلنگ ها را زمین گذاشتند. جوانی که خیلی شبیه یپرم بود گفت:‏

ـ چرا باید بخشکه؟ جمعیت زیاد شده، آب کفاف نمی ده، تو کی هستی، پدر؟

ـ لئون بیگم، از ده شما هستم، لئون بیگ.‏

جوان شبیه یپرم شانه بالا انداخت. یکی گفت: « آها … »، یعنی که فهمید، لئون بیگ ادامه داد:‏

ـ چهل و پنج سال توی ده نبودم، نه، یادتان نمی آد … جادۀ صخرۀ کلاغ  ها این نیست؟

گفتند:‏

ـ ‏ همینه.‏

رفت. جاده باریک شد، کوره راه شد، پیچید، بالاتر رفت، دو جا سرازیر شد، یک جا دو شاخه شد. جایی که دوشاخه می  شد ‏ایستاد تا نفسی تازه کند.‏

زانوهایش دولا می شدند. خون به شقیقه هایش می زد و نسترن ها مانند خون سرخ بودند. همین طور که نگاهش به ‏نسترن ها بود، نشست. از زیرش قورباغه ها دررفتند. یکی دم نداشت.دست به بوتۀ نستـرن کـنارش دراز کـرد. خارها نیش ‏زدند. یک مشت میـوه چید و توی دست له کرد، شیرآبش ترش مزه بود، زبان و گلویش را خنک کرد. عضلات پاهایش سفت ‏شدند.‏

کراوات را باز کرد و دور انداخت.دگمه های پیراهن را باز کرد، سنگی از زیر پایش در رفت و به دره فرو ‏غلتید. با نگاه سنگ را دنبال کرد. توی دره جنگل بود، درخت  ها کوتاه بودند، با برگ های سرخ، وانگار تق تق دارکوب را شنید.‏

بر صخرۀ کلاغ ها ابرهای سفید می نشستند. آهسته، چنان که به نظر نمی آمد، پایین می آمدند و در فرود آنها اندوهی ‏ناگفتنی بود.‏

پنداشت که فرشتگان فرود می آیند و برای آیینی مقدس فرود می آیند. حتی صدای ناقوس شنید. به دور و بر نگاه کرد، ‏برج ناقوس نبود، فهمید که گوش هایش صدا می کنند. به افرای پیر رسید، دست بر تنۀ خشک و پینه بستۀ آن کشید، ‏پوست را کنار زد، ضربه هایی ضعیف احساس کرد: رگ بازویش بود، بعد نفس نفس زنان گام برداشت، زانوهایش را گرفته ‏بود و می شمرد.‏

صدای زنگ قوی تر شد، قوی ترشد، هوای سینه اش کفاف نمی داد، آخرین گام ـ یازدهمین ـ  را سینه  خیز ‏رفت. با ‏دست هایش خاک را در آغوش گرفته بود، بینی اش را توی علف های هنوز سبز که مورچه هم داشت فرو کرده بود. مورچه ها ‏همراه نفس توی سوراخ های بینی اش می رفتند، قلقلک می دادند، نیش می زدند. توان عطسه کردن نداشت، آهسته خاموش ‏می شد.‏

و توده های ابر سفید، ابرهایی همچون فرشتگان، همچنان فرود می آمدند و در دامان خواب آور خود صخرۀ کلاغ ها، افرای ‏پیر و مردی را که به خاک می پیوست به خواب می بردند.‏

پی‌نوشت‌ها:

  1. 1. نوعی تپانچه
  2. 2. فراری ها، یاغی ها

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 84

سال بیست و دوم | تابستان 1397 | 264 صفحه
در این شماره می خوانید:

در مسیـر شـکل گیـری نخستین جمهوری ارمنستان(1918م)‏

نویسنده: آرپی مانوکیان سال های آغازیـن سدۀ شانزدهـم میلادی، مشرق زمیـن شاهـد ظهور دو قدرت بزرگ بود که بر سرزمین های گسترده ای اشراف داشتند و تمام توان نظامی و سیاسی...

‏نخستین جمهوری ارمنستان و دستـاوردهـای آن ‏(1918ـ1920م)‏

نویسنده: ادوارد هاروطونیانس   1 .‏ دوران سلطۀ بیگانگان و اسارت (سده های یازدهم تا چهاردهم - 1918م) با حملۀ امپراتوری روم شرقی به ارمنستان و انقراض پادشاهی خاندان...

بررسـی ساخـتار سیـاسی جمهوری ارمنستان (1918ـ1920‏م)

نویسنده:آرام شاه نظریان اشاره جمهوری ارمنستان در طول عمر كوتاه دو و نیم سالۀ خود با اوضاع جغرا سیاسی، سیاسی و اجتماعی ‏بسیار دشوار و پیچیده ای دست به گریبان بود. ‏...

سقوط جمهوری ارمنستان از منظر سیاست خارجی

نویسنده:دکتر کارن خانلری   پیشگفتار پس از طی روند سیاسی ـ تاریخی بسیار پیچیده و نابسامانی های پس از جنگ جهانی اول، ‏انقلاب مردم سالارانۀ فوریه و متعاقب آن کودتای...

‏آرام مانـوکیـان بنیان گذار جمهوری ارمنستان

نویسنده:رافی آراکلیانس   « دوستان من، سوگ و گریه برای آنها نیست، آنها به مقام شهادت دست یافتند. سوگ و گریه برای ماست ‏که دم از شهادت می زنیم اما از رسیدن به آن...

بوقوس نوبار پاشا

نویسنده:رافی آراکلیانس ای.جی.بی یو.[1] ، انجمن کل خیریۀ ارمنیان، 112 سال پیش، در روز عید پاک، ‏15 آوریل 1906م در شهر قاهره ‏در امپراتوری عثمانی تأسیس شد. این انجمن ‏غیر...

روح آزادی

نویسنده:آودیس آهارونیان / ترجمۀ دکتر قوام الدین رضوی زاده اشاره     ‏ دربارۀ آودیـس آهارونیـان، انسانی چـند بعدی که در مقطعـی حساس از تاریخ ملت ارمن به صحنه آمد، هر چه...

بازگـشـت

نویسنده:روبن هوسپیان / ترجمۀ ادوارد هاروطونیانس اشاره                         روبن هوسپیان (1939ـ2016م)، داستان  نویس، فیلم  نامه  نویس، مترجم و فعال سیاسی زادۀ ایروان...

دولت ها و شخصیت های تأثیر گذار در نخـستیـن جمـهوری ارمنسـتان

نویسنده: ایساک یونانسیان یادداشت نویسنده‏ از آقای آرا آوانسیان، دوست عزیز و گرامی ام، که در ترجمۀ بخش هایی از منابع ارمنی این مقاله از یاری و همکاری ایشان بهره مند شده...