نویسنده: هادی سیف

جمعه 23 مهر 1389ش / 15 اکتبر2010م، نمایشگاهی از آثار مارکو گریگوریان، آغازگر نقاشی مدرن در ایران و همچنین نمونه هایی از آثار مدرن و نقاشی های آبرنگ مربوط به روستاهای ایران از اِدمان آیوازیان، در مؤسسۀ هنر تهران، افتتاح شد. در مراسم افتتاحیۀ این نمایشگاه، که به همت و همکاری سفارت جمهوری ارمنستان در ایران برپا شده بود، آقای گریکور آراکلیان، سفیر تام الاختیار جمهوری ارمنستان در ایران به همراه تنی چند از اعضای سفارت ارمنستان؛ آقایان گئورک وارطان و روبرت بگلریان، نمایندگان ارمنیان شمال و جنوب کشور در مجلس شورای اسلامی و جمع کثیری از هنرمندان و پیشکسوتان هنر و نقاشی کشور حضور داشتند.

در این مراسم پرویز تناولی، مجسمه ساز معروف ایران و از هنرمندان هم دورۀ مارکو گریگوریان، از خاطراتش با مارکو سخن گفت و آیدین آغداشلو در مورد تأثیر هنرمندان ارمنی در نقاشی ایران صحبت کرد. به همین مناسبت، هادی سیف، یکی از ارزنده ترین منتقدان هنری کشور نیز، مطلبی در خصوص ادمان آیوازیان و آثار زیبایش، که پس از چهل سال برای اولین بار در ایران نمایش داده می شد، ارائه کرد. از آنجایی که بخشی از این شمارۀ فصلنامۀ پیمان مربوط به زندگی و فعالیت های هنری اِدمان آیوازیان است، نوشتۀ زیبای هادی سیف، در اختیار این فصلنامۀ وزین گذاشته شد تا یاد این هنرمند ارزندۀ ارمنی از زبان منتقدی غیر ارمنی شنیده شود.

ژانت لازاریان

غم غریب و کمرشکنی است هجرت از خاک و دیار و غمگنانه تر آنکه دلی داشته باشی گره خورده به عالم هنر و خلاقیت و قدر بدانی و قدر بشناسی گران میراث هنر خاکت را.

اِدمان آیوازیان را دراز ایامی است، با تمام غربت نشینی و گمنامی اش نزد نسل جوان دوستار معماری و نقاشی، باری می شناسم و نثار ذوقش را دور و نزدیک ارج گذاشته ام.

وارسته معمار و نقاشی که بعد از نزدیک به چهل سال دوری از وطن، شگفتا که پنداری هنوزم، حاشا، دمی و لحظه ای از جایگاه سرشار از احساس و شیفتگی اش به مبانی پر قدمت جلوه های نقش و رنگ و نگارگری دیارش دور شده باشد و از عالمی راز و رمز معماری سنتی و فاخر، در جای جای سرزمینش ایران، غافل مانده باشد.

نه آنکه او را رهروی شناخته باشم، دست بسته و تسلیم و ذهن و ذوق سپرده به تداوم ره و راه تبار نقاش و معمارش، که او را بی اغراق، به همه عمر در خفظ هویت فرهنگی و هنر ایرانی اش بازیافته ام، تا که مبادا ره گم کرده شود زیر سلطه بی امان فرهنگ و هنر بیگانه! از کجا که این همه را مدیون سرنوشتی نباشد در فراغ یار و دیارش، ایران.

ادمان آیوازیان در معماری چندان خوش درخشید، چه در وطن و چه در برون مرز، که در مسند معماری ایرانی، رهروانی یافت و در نقاشی، که صفای رنگ های به یاقوت و زمرد و فیروزه مانندش، تو را به غوغای رنگ های به امانت مانده در گلیم ها و قالی های ایرانی می کشاند، به جلال گنبدهای فیروزه ای در امام زاده ها و خانه های خدا به دامان پر سخاوت کویر، به حسرت پنجره های گره سازی شده با شیشه های رنگین در خانه های پدری، زرد پاییز، سبز بهار، سرخ عشق، آبی رابطه…

و حیرت من بیشتر از آن است که سالدیدۀ نقاش عاشق، در آستانۀ هشتاد سالگی، نقاشی های آبرنگش، چنان به سادگی نقش ها و جلوۀ رنگ ها گره خورده که پنداری هرکدام ترنم غزلی عاشقانه و از دیگر سوی، خواب و رؤیایی کودکانه است.

و من، که در قیاس با نقاشی های آبرنگی که از سایر نقاشان صاحب ذوق دیده ام، جسارت و نوپسندی را توأمان در خلاقیت هایی که نقاش مدرن و عالم پسندش می خواند می ستایم، هرچند که هرگز در این نگاه و نگرش، او را فارغ از دغدغه های نقاشی ایرانی در نیافته ام.

 آخر سخن آنکه، آرام و قرار نخواهم داشت اگر به وقت داوری و نقد خلاقیت های ادمان آیوازیان و زان پس، یادی از نقاشان قومی او نکنم، از یرواند نهاپطیان از سمبات، که رفیق دراز ایام او بودند، هرکدام با سلیقه ای ماندگار و خلاقیتی منحصر اما با آرمانی مشترک در اعتلای نقاشی آبرنگ.

 و در این یادها و خاطره ها، یاد محسن خان سهیلی، نامور شاگرد کمال الملک، را هم گرامی می دارم، او که روزگاری همکاری ادمان آیوازیان را در نقاشخانه اش ارج بسیار می گذاشت و از او به عنوان نقاشی صاحب ذوق یاد می کرد.

و این خاطره برایم لابد همیشه ماندگار است، آن عصر پاییزی دیدار ادمان آیوازیان، بعد از سالیان سال دوری، چه بارانی پیشکش باز آمدن او کرده بود پاییز، با عطر آب و خاک، بوی تن خیس برگ های خشکیده و نقاش، که شادمانه گرداگرد خودش می چرخید و زمزمه می کرد: (( عطر خوش یادهای رفته و مانده… عالم را به افسون این عطر نمی فروشم، عطر تن ایران، عطر خاکم، عطر وطنم!)) .

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 53
سال چهاردهم | پاییز 1389 | 232 صفحه
در این شماره می خوانید:

نقش ستاره دنباله دار هالی بر روی سکه های تیگران کبیر

نویسنده: شاهن هوسپیان از زمانی که انسان قادر شد تا وقایع اطراف خود را، چه به صورت نقاشی بر دیوار غارها و چه به شکل حکاکی بر روی سنگ ها، به نگارش در آورد کوشید تا...

یقیشه و آراکل داوریژتسی ایران شناسان ارمنی

نویسنده: آناهید یحیی یقیشه، تاریخ‌نگار ارمنی سدۀ پنجم میلادی یقیشه،[2] مورخ نامی ارمنی در سدۀ پنجم میلادی، با نگارش بخشی از تاریخ ارمنستان در آثارش نام خود را در تاریخ...

مسروپ تاغیادیان

نویسنده: کلارا آبولیان آثار و نظریات مسروپ تاغیادیان،[2] شاعر، رمان نویس، سخنران و از نویسندگان دوران نوزایی ارمنی در قرن نوزدهم میلادی، همچون آثار آبُویان[3] و...

ویلیام سارویان،ترجمان روحیه یک ملت

نویسنده: ترانه مسکوب هفتاد و پنجمین شب از شب های بخارا، که غروب پنجشنبه 7 بهمن 1389ش با همکاری مؤسسه ترجمه و تحقیق هور در محل انجمن فرهنگی ارامنۀ چهارمحال برگزار شد، به...

چرا این گونه شد؟

نویسنده: هاکوپ کاراپنتس / ترجمه: رافی آراکلیانس آثار كاراپنتس را نمی توان به خوبی و به راحتی ترجمه كرد، به خصوص وقتی كه واژه ترجمه، نه صرفاً برگردان یک لغت، كه بیانگر...

سایه عمر خیام

نویسنده: هاکوپ کاراپنتس / رافی آراکلیانس هاکوپ کاراپنتس[1] داستان سایۀ عمر خیام را به زبان ارمنی و در جایی دیگر به زبان انگلیسی نوشته است. هر دو متن به یک نام و با...

مروری بر آثار ادبی هاکوپ کاراپنتس

نویسنده: لیدا بربریان / ترجمه: آرا اوانسیان بخش اول ((...بدا به حال ملتی که در گذشتگان خود را به یاد ندارد.ما تداوم آنانیم، گذشته و آیندۀ آنها )) سخنان فوق، از کتاب...

هاکوپ کاراپنتس

نویسنده: آزاد ماتیان هاکوپ کاراپنتس در اوت 1925م، در خانواده ای ارمنی، در تبریز، چشم به جهان گشود. در واقع، به این جهان پهناور تبعید شد. محرومیت از مهر مادری در اوان...

نگاهی به رمان تاریخی ساموِل

نویسنده: هاسمیک خاچاطوریان ساموِل موفقیت رمان کلاسیک ارمنی است. داستان این رمان مربوط به تاریخ ارمنستان در سال های 364 ـ 400 م است. رافی، در این رمان، اطلاعات تاریخی را...

رافی،پیام آور مبارزات آزادی خواهی ملت ارمنی

نویسنده: هاکوپ کاراپنتس / ترجمه: هاسمیک خاچاطوریان بیش از صد سال است که اغلب ارمنیان آثار به جامانده از رافی را خوانده و از آن الهام گرفته اند. پدر بزرگ، پدر و خود من و...

رافی،داستان سرای ارمنی

نویسنده: هاسمیک خاچاطوریان رمان نویس و داستان سرای بزرگ ارمنی، هاکوپ ملیک هاکوپیان، ملقب به رافی، در 1214ش/ 1835م، در روستای پایاجوک، از توابع سلماس آذربایجان غربی،...

اِدمان آیوازیان،در فراغ یار و دیارش،ایران

نویسنده: هادی سیف جمعه 23 مهر 1389ش / 15 اکتبر2010م، نمایشگاهی از آثار مارکو گریگوریان، آغازگر نقاشی مدرن در ایران و همچنین نمونه هایی از آثار مدرن و نقاشی های آبرنگ...

اِدمان آیوازیان

نویسنده: آرلین وارطانیان اِدمان (ادیک) آیوازیان، هنرمند نقاش و معمار شناخته شدۀ جهانی، در1310ش، در تهران، چشم به جهان گشود. نقاشی را از سیزده سالگی شروع کرد و در شانزده...

فرانسه،خاستگاه نقاشان مترقی ارمنی

نویسنده: آرپی مانوکیان نقاشان ارمنی و تحولات هنری اروپا (1850 ـ 1950 م) ادبیات، هنر و فرهنگ ملت ارمنی، که در طی چند قرن با تکیه بر مواریث سنتی و آداب خود به صورتی...

تجلیل از بانوی آفتاب ایران،از سوی ستاره شناسی ایران

نویسنده: کارینه داودیان آلنوش طریان، بانوی ستاره شناسی ایران، نامی که در فضای بی کران دانش ایران زمین همواره خواهد درخشید، بانوی اختر فیزیک ایران، که تمامی عمر خویش را...

دکتر آلنوش طریان،مادر ستاره شناسی ایران

نویسنده: استینه جان درمیان زندگی نامه ارمنیان ایران دیر زمانی است که در پهن دشت این کشور بزرگ و باستانی همواره حضوری پررنگ و تأثیرگذار در اعتلای علمی، فرهنگی، هنری و...

تلاشی برای ادای دین روح اندوهبار

نویسنده: دکتر کارن خانلری سال های مابین 2008 ـ 2010م دورۀ حزن انگیز سفرهای بدون بازگشت و غیرمنتظرۀ عزیزان جامعۀ ارمنیان ایران بود: نخست حادثۀ دردناك تصادف اتوبوس زائران...

مروری بر زندگی و فعالیت های علمی دکتر کارو لوکاس

نویسنده: آرمیک نیکوقوسیان طبق روال هر روز، پس از رسیدن به محل کارم، ابتدا ایمیل های رسیده را بررسی کردم. ایمیلی از یکی از دوستان مشترک، که همکار مرحوم دکتر لوکاس هم...

یکسال در فقدان استاد هاراطون داویدیان

نویسنده: آنوشیک ملکی (( در حین مصاحبه با بیمار به منظور تسکین آلام بیمار، قابل تحمل کردن دشواری های موجود، تقویت روحیه، امیدواری دادن، تشویق به داشتن صبر و حوصله، ترغیب...

دکتر هاراطون داویدیان،پدر روان شناسی نوین ایران

نویسنده: ادوارد هاروتونیان هاراطون (هارمیک) داویدیان، در 2 اسفند 1302ش/21 فوریۀ 1924م، در تهران، دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را، به ترتیب، در دبستان...