ترجمه: آرمن بیگلریان

آوتیک ایساهاکیان

در عرصۀ ادبیات ارمنی استاد بزرگ آوتیک ایساهاکیان، بیش از همه مجذوب فلسفه، فرهنگ و ادیان شرق بوده است. شرق کهن برای او سرچشمۀ پایان‌ناپذیر حکمت و آیینۀ جادوئی هستی انسان بود. آیین بودا، فلسفۀ چین باستان و هند و فرهنگ لطیف مردمی آنها، آثار و اندیشه‌های اندیشمندان بزرگ جهان و سرنوشت غالباً تلخ آنان مضامین بسیاری از افسانه‌ها، حکایات و منظومه‌های ایساهاکیان را تشکیل می‌دهند. در این آثار او با استادی تمام به تجسم موضوعات نورد علاقه‌اش یعنی انساندوستی، از خودگذشتگی، همدردی با بینوایان و نیز آرمان نجات بشر از طریق خودشناسی و رسیدن به درجات متعالی تکامل انسانی پرداخته است. ایساهاکیان در منظومۀ معروف خود به نام «ابوالعَلاء معرّی» اعتراض پراحساس و شاعرانۀ خود را به جهانیان اعلام داشته است.

فرهنگ پربار ایران و چهره‌های جاویدان آن در روح و قلب ایساهاکیان، انعکاس عمیق یافته است. شاعر، در حکایات «مناظرۀ عمر خیام با پروردگار» و «آخرین بهار سعدی» با برداشت از زندگی شاعران نابغۀ ایرانی، تفکرات، اندیشه‌ها و فراز و نشیب‌های احوال خود را بیان داشته است.

آوتیک ایساهاکیان، دربارۀ تاریخ، اساطیر و ادیان شرق باستان تفکر بسیار کرده است. وی در یکی از یادداشت‌های خود که در حدود یکصد سال پیش، به سال 1896 نگاشته است اشاره‌هائی دارد به این که حضرت عیسی (ع)، زردشت، بودا، لائوتسه و کنفوسیوس، موسی (ع) و سقراط مورد ستایش عمیق او هستند. او در همان سال نوشته است: «محمد (ص)، عیسی (ع) و موسی (ع) همانا یک نفرند».

در مطالعات «شرقی» ایساهاکیان، قرآن، کتاب مقدس مسلمانان دارای مقام ممتازی بوده است. این موضوع را ایساهاکیان در یک نقد کوتاه، به مناسبت ترجمه قرآن به زبان ارمنی، در شماره 234 نشریه «هوریزون» ]افق[ به تاریخ 22 اکتبر 1910 مطرح کرده است. این مقاله که در حدود هشت دهه پیش به چاپ رسیده گمان می‌کنم هنوز هم تازگی خود را حفظ کرده است و بیانگر نظر متفکر بزرگ ارمنی در مورد کتاب مقدس مسلمانان است.

دکتر لِون گیراگوسیان

(دکترای زبان و ادبیات ارمنی)

اینک ترجمۀ مقالۀ یاد شدۀ آوتیک ایساهاکیان از نظر خوانندگان می‌گذرد:

روی جلد ترجمه ارمنی قرآن

«قرآن»، ترجمه از عربی به ارمنی: آبراهام امیرخانیان، وارنا (بلغارستان)، چاپخانۀ ت. تودوروف، 1909م، 606 صفحه، 3 روبل.

امسال در شهر وارنای بلغارستان، ترجمۀ قرآن ]به زبان ارمنی[ از متن عربی منتشر شده است.

ترجمۀ قرآن کاری ماندنی و عظیم در ادبیات ارمنی است، بویژه آنکه این ترجمه بوسیله شخصی آگاه، همچون آبراهام امیرخانیان انجام گرفته است.

امیرخانیان در میان ارمنیان چهره‌ئی سرشناس است. او مدت مدیدی به عنوان مبلغ کلیسای انجیلی، در ترکیه، ایران، قفقاز و فنلاند فعالیت کرده است و به خاطر عقایدش مورد آزار و ستم قرار گرفته و به سیبری تبعید شده است.

امیرخانیان از سال‌های نَوَد در شهر وارنا زندگی می‌کند و در آنجا مدرسه‌ئی دایر کرده است. با ترجمۀ او کتاب مقدس (عهد عتیق) به زبان‌های ارمنیِ شرقی و ترکی انتشار یافته است. او به زبان‌های ارمنی کهن و معاصر، تُرکی، عربی، فارسی، عبری، یونانی، آلمانی، انگلیسی، روسی، سوئدی و بلغاری تسلط کامل دارد. کار چنین زبانشناس بزرگی را باید ارج نهاد.

البته ما توان نقد ترجمۀ او را نداریم، ]با وجود این[ با پوزش باید بگوییم که دو ترجمۀ آلمانی و یک ترجمۀ روسی قرآن را که در اختیار داشتیم با صفحاتی از ترجمۀ ارمنی آن مقایسه کردیم و ترجمۀ ارمنی را بسیار موفق یافتیم.

زبان امیرخانیان روان است ]اگرچه[ شیوۀ نگارش او کاملاً امروزی نیست. گفتنی است که این ترجمه به زبان ارمنی معاصر می‌باشد.

قرآن برای ما کتاب بی‌اندازه مهمی است، نیاز به آن از دیرباز احساس می‌شد. اگرچه گذشتگان ما ترجمه‌هایی از قرآن را به زبان ارمنی کهن در اختیار داشته‌اند ولی به چاپ نرسیده است. حال آنکه، برای ما ارمنی‌ها، که قرن‌ها به گونه‌ئی جدایی‌ناپذیر در کنار مسلمانان زندگی کرده‌ایم و خواهیم کرد، آشنایی با قرآن دارای اولویت و ضرورت بوده است، چرا که زندگی معنوی هموطنان مسلمان ما و جهان اخلاقی آنان بر قرآن استوار است.

اکنون این خلاء بزرگ به همت و تلاش قابل تقدیر این پیر  گرانمایه پُر شده است.

چاپ کتاب بر روی کاغذ اعلاء و بدور از اشتباهات و لغزش‌هاست.

آ. ایساهاکیان

از نشریۀ خاورشناسی «ایران‌نامه»

سال اول، شماره 3، اوت 1993، ایروان.

پی‌نوشت:

1- Avetik Isahakyan شاعر و داستانسرای توانای ارمنی، متولد 1875م در شهر الکساندراپل ارمنستان (گومری کنونی)، وفات به سال 1957م در ایروان.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 5 و 6

سال دوم | بهار و تابستان 1376 | 152 صفحه
در این شماره می خوانید:

رویدادها

دیدار آیت الله تسخیری و پیشوای دینی ارامنه در لبنان در نهم خرداد ماه سال جاری به دعوت جاثلیق آرام کشیشیان پیشوای ارامنه مرکز عالی دینی سیلیسی، مستقر در لبنان، آیت الله...

ایران نامه

«ایران‌نامه» مجلۀ پژوهشی خاورشناسان جمهوری ارمنستان است که به زبان ارمنی در ایروان منتشر می‌شود. شماره‌های مشترک 22-23 ایران‌نامه (شمارۀ 6 سال 1996 و شمارۀ 1 سال 1997)...

سنگ

نویسنده: روبن ماروخیان/ ترجمه: هرمیک آقاکیان زنم شکوه کنان گفت: -تصورش را هم نمی‌توانم بکنم که چطور باید در طبقۀ دهم زندگی کنیم؟ گفتم: -آسانسور که هست. با آسانسور رفت و...

واراند

واراند شاعر ارمنی‌تبار ایرانی که به زبان ارمنی شعر می‌سراید در اسفند ماه 1332 در تهران زاده شده است. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مدارس ارامنۀ تهران به پایان رسانیده...

موسی خورنی

نویسنده: گاگیک سارگیسیان/ ترجمه: آناهید هوسپیان دربارۀ نویسنده گاگیک سارگیسیان[2] تاریخدان و خاورشناس ارمنی در سال 1926 (1305) در ایروان به دنیا آمده و فرزند ادیب و...

درویش به روایت اسناد

آندره سوروگیان-درویش-به عنوان یک نقاش حرفه‌ای، در طول بیش از هشت دهه، در حدود سه هزار اثر هنری آفریده و آثار او در نمایشگاه‌های متعدد در کشورها و شهرهای مختلف جهان به...

یادنامه درویش

آنچه در پی خواهد آمد برگردان سخنان دکتر دیتریش بالس[1]، از شخصیت‌های مشهور شهر هایدلبرگ آلمان است که در مراسم به خاک سپاری آندره سوروگیان «درویش» نقاش هنرمند، در 23...

آندره سوروگیان، درویش

نویسنده: لیدا بربریان، آرمینه زیتونچیان آندره سوروگیان «درویش»، نقاش ارمنی‌تبار ایرانی، در 27 آذر 1375 (17 دسامبر 1996) پس از یک قرن زندگی پربار در شهر اشتوتگارت آلمان...

ایران شناسی در منابع ارمنی

نویسنده: واهان بایبوردیان/ ترجمه: گریگور آراکلیان درباره نویسنده واهان بایبوردیان در سال 1933 در شهر «آخالت سخا»ی گرجستان چشم به جهان گشود. در سال 1957 از بخش...

ایدئولوژی امپراتوری هخامنشی

نویسنده: م.آ. داندامایف/ ترجمه: محمود حقیقت کاشانی طی چند دهه، از سال 550 تا 512 قبل از میلاد، کشور پارس، که ابتدا بر سازمان قبیله‌ئی استوار بود، به یک امپراتوری جهانی...

نگاهی بر فرش ارمنی

نویسنده: علی حصوری چه در میان اهل تحقیق و چه در میان فرش‌فروشان ارمنی‌باف اصطلاح معروفی است. در ایران فرش‌هایی که ارمنیان اطراف زاینده رود، فریدن تا اراک، مخصوصاً...

بازسازی واژه های فارسی

نویسنده: گارنیک آساتوریان بازسازی واژه‌های فارسی و نام‌های ویژۀ ایرانی عنوان مجموعه‌ئی است در دو بخش که بخش اول آن به بازسازی واژه‌های فارسی اختصاص دارد و در جزوه‌ئی به...

آوتیک ایساهاکیان و قرآن

ترجمه: آرمن بیگلریان در عرصۀ ادبیات ارمنی استاد بزرگ آوتیک ایساهاکیان، بیش از همه مجذوب فلسفه، فرهنگ و ادیان شرق بوده است. شرق کهن برای او سرچشمۀ پایان‌ناپذیر حکمت و...

نگرشی بر فرهنگ و تمدن اورارتو

نویسنده: فریدون آورزمانی سرزمین اورارتو که در متون باستانی به نام خالدی[2] نیز آمده است، تقریباً همان حیطۀ جغرافیایی ارمنستان امروزی به اضافه ناحیۀ «وان» را در بر...

مطبوعات ارمنی زبان در ایران

نویسنده: آرمن بیگلریان تاریخچه در سال 1512 میلادی، شش دهه پس از اختراع صنعت چاپ، نخستین کتاب چاپی ارمنی در شهر ونیز منتشر شد. 126 سال بعد، در سال 1638 (حدود 1017ه.ش)...