نویسنده: هوانس تومانیان/ ترجمه: ادواردهاروتونیان

آختامار

هوانس تومانیان (1869-1923) شاعر بلند آوازه ارمنی و به بیانی یکی از مشهورترین شاعران ارمنی است. تومانیان به ویژه با اشعاری که برای کودکان سروده جایگاهی بی همتا به دست آورده است. عموماً در تفلیس زیسته و در آثارش از میراث ادبیات گذشته بهره جسته و به دیدگاه های جدید آموزشی نیز توجه داشت. نسل های پی در پی کودکان ارمنی با شعرها و حکایات اش آشنا شده و پرورش یافته اند.

فصلنامه پیمان در نظر دارد که در آینده به طور مبسوط به زندگی و آثار این شاعر گران قدر به پردازد.

به شب هنگام، چون در ساحل «وان»

دو چشم روستا در خواب می رفت،

جوانی از نگاه غیرپنهان

بدون زورق، اندر آب می رفت.

به امواج خروشان در می آویخت،

نه از طوفان و موج اش بیم در دل،

شنا می کرد سوی آن جزیره

که بنشسته است رویاروی ساحل.

جوان را سوی خود می خواند از آن جا

فروغی پرتوافشان از ره دور،

چو فانوسی که افشاند به شب ها

به دل های به دریاماندگان نور.

بد آن جا دختری، «تامار» زیبا

به ساحل آتشی هر شب می افروخت

و خود از کومه ای، با بی قراری

نگاه منتظر بر آب می دوخت.

پریشان بود و پرآشوب دریا،

جوان را دل پرآشوب و پریشان،

خروشان بود و خشم آلود دریا،

جوان در دام امواج خروشان.

و دختر می شنید اینک ز نزدیک

صدای ضربه های بازوان اش

و بر ساحل ز سوز عشق می سوخت

دل پر اضطراب و نانوان اش.

صدا خاموش شد. در ظلمت شب

به ساحل سایه ای بگشود آغوش،

دو عاشق همدگر را باز جستند

و شب این راز را بنهفت خاموش.

ولی امواج بی آرام دریا

بدان ساحل چو خود را می رساندند،

شتابان باز می گشتند و این راز

به هر گوشی به نجوا می رساندند،

و گویی اختران از آسمان نیز

همه چشمک زنان لب می گشودند

وز آن زیبای بی شرم و سبک سر

به رمز و راز غیبت می نمودند.

سحر شد. لحظه تلخ جدایی

شرار افکند بر دل های یاران،

جوان در کام دریا رفت و دختر

دعا بر لب به جا ماند، اشکبازان.

* * *

– جوانان، کیست این گستاخ بی باک

که بیم ازموج و از طوفان ندارد؟

ز جام عشق آنسان سرخوش و مست

که جز اندیشه جانان ندارد،

شبانگاه آید از آن ساحل دور

که کام دل ز دلبر برستاند،

زهی بی آبرویی! تنگ برما

که اینسان کس ز ما دختر ستاند!

چنین گفتند مردان جزیره

که دل هاشان ز رشک و کینه خون بود

و بنشاندند یک شب آتشی را

که دردریا جوان را رهنمون بود.

جوان سرگشته شد در ظلمت شب،

اسیر دام امواج ستمکار،

و می آورد با خود باد هردم

پریشان ناله او: «آخ… تامار…»

صدا درغرش توفنده دریا

گهی خاموش می گشت و دگر بار

نزار و ناتوان می آمد از دور

دمادم بینواتر: «آخ… تامار…»

* * *

سحر، بر دامن امواج دریا

تنی بی جان شد از ساحل پدیدار

هنوزش نقش بر لب بود، گویی

فغان وایسین اش: آخ…. تامار…

و می گویند نام آن جزیره

از آن هنگام مانده است «آختامار».

پی‌نوشت:

1-«آختامار» نام جزیره ای است در دریاچۀ «وان».

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 25
سال هفتم | پاییز 1382 | 143 صفحه
در این شماره می خوانید:

آختامار

نویسنده: هوانس تومانیان/ ترجمه: ادواردهاروتونیان هوانس تومانیان (1869-1923) شاعر بلند آوازه ارمنی و به بیانی یکی از مشهورترین شاعران ارمنی است. تومانیان به ویژه با...

نمایشگاه سه معمار ایرانی ارمنی در ایران

نویسنده: کارینه داویدیان نمایشگاهی از آثار سه معمار ایرانی ارمنی در تاریخ 28/5/82 در موزه انستیتوی معماری ایروان برگزار شد. در این نمایشگاه که با همت موسسه ترجمه و...

توصیفی از موسیقی و نگاهی به موسیقی ارمنی

نویسنده: ژنیا ماروتخانیان موسیقی، هنر بیان احساسات به وسیله اصوات است. یعنی هنری است که از ترکیب و تنظیم اصوات به وجود می آید و زیبایی آن مربوط به تأثیری است که بر ذهن...

ساریان در خانه پیکاسو در آنتیب

نویسنده: کریستن گرماک/ ترجمه: مهرک گلبان مارتیروس ساریان (1880-1972) یکی از بزرگ ترین نقاشان ارمنی است. او که در آکادمی مسکو تحصیل کرده، کارهایش این روزها در آنتیب...

یسائی شاجانیان رنگ افروز سنت و نگارگر عشق

نویسنده: روبرت بگلریان چون هنر به ورای حصار جان پرواز کند هنرمند گفت و گو با خدا را آغاز کند آلیسیا گراگوسیان ایران از دیرباز عرصه گذر اقوام، فرهنگ ها و سنت های گوناگون...

تصویرسازی اسطوره ای

نویسنده: درو آرزویان مقدمه در عصر حاضر به علت فشارهای اجتماعی و مادی، معنویات و روحیات انسان با خطر جدی مواجه گشته و انسان همیشه در دوراهی انتخاب درست از نادرست سردرگم...

یادآوری و فراموشی بحثی در حافظه تاریخ

نویسنده: مدیا کاشیگر در تاریخ 13 مرداد ماه سال 1382، آقای مدیا کاشیگر سخنرانی‌ای در موسسۀ ترجمه و تحقیق هور ایراد فرمودند که متن آن در زیر به چاپ رسیده است. بحث را را...

مسروپ ماشتوتس، ابداع حروف ارمنی و شروع نگارش به زبان ارمنی

نویسنده: باگراد الوبابیان/ ترجمه: سوریک آبنوسیان الفبای هر ملتی تنها در آن زمان ابداع می شود، که آن ملت به فردای خود ایمان داشته خواهان آن باشند که با آیندگان ارتباط...

خاطراتی از یک پسر بچه اعجوبه

نویسنده: الکساندر سیرانوسیان/ ترجمه: سیف الله گلکار مردم ارمنستان یکصدمین سال زادروز آرام خاچاطوریان را گرامی می شمارند. بیست و پنج سال پس ازمرگ او، که یکی از غول های...

آرام خاچاطوریان آهنگساز سنت اندیش و نوگرا

نویسنده: لیدا بربریان یونسکو سال 2003 میلادی را سال خاچاطوریان اعلام نمود، که این البته به خاطر شهرت جهانی او است. ولی از نظر تاریخ موسیقی ارمنی، خاچاطوریان آهنگ سازی...

نگاهی به زندگی و آثار آرام خاچاطوریان

نویسنده: النا ماسهیان در جهان ما هنرمندانی هستند که آثارشان همچون پرتوهای خورشید در دنیای هنر می درخشد. اینان در میان طوفان ها و تلاطم تاریخ، انسان ها را در راه دستیابی...