نویسنده: گریگور قضاریان

اشاره                       

‏« ما، تـرک ها و ارمنـی ها، بیش از هر ملت دیگری می توانیم یکدیگر را درک کنیم ولی گذشته ای وجود ‏دارد که مانند زهر است، برای این زهر باید ‏پادزهری پیدا کنیم»‏.

جونیت جنبویان

جونیـت جـنبویان[1]، منتقـد فیلم و مستنـدساز، در ‏‏1960م، در آنکارا متولد شد. او دانش آموختۀ رشته ‏اقتصاد از دانـشگاه بغازیچـی (بوسفور)[2] استانبـول است. با وجـود ‏این، سینما، فیلم و نویسندگی حرفۀ اصلی اوست. وی در ‏روزنامه ها و مجلات فراوانی به نقد فیلم می پردازد از جمله روزنامۀ بیرگون[3] و‌ مجلات سینه راما [4]،‌ سینما [5]،‌ ‏ملیت صانات[6]و …‏ .

جنبویان غیر از فیلم سازی و نقد فیلم، به طور هفتگی، در رادیو ‏آچیک[7] برنامه ای دارد که در آن به طور زنده ‏با دعوت از سینما گران و دست اندرکاران فیلم به نقد و ‏بررسی فیلم های روز می پردازند.‏

وی تاکنون در برخی از جشنواره های بین المللی عضوهیئت داوران بوده است. ‏از آن میان می توان جشنواره های زیر را نام برد:‏

ـ جشنوارۀ بین المللی ترومسو، نروژ، 2019م

ـ جشنوارۀ سن ‏پترزبورگ، 2015م

ـ جشنوارۀ مونترال، کانادا ، 2014م

ـ جشنوارۀ ونیز، ایتالیا ، 2012 م .

جنبویان چند سال پیش سفری به ارمنستان داشت و از ‏شهرهای ایروان،‌ گیومری[8]، اجمیادزین[9] و همچنین دریاچۀ سوان[10] ‏بازدید کرد.‏ او قصد دارد فیلمی مستند دربارۀ ارمنیان و ارمنستان بسازد.

در مدتی که در استانبول بودم، فرصتی پیدا ‏کردم که با جنبویان ملاقاتی داشته باشم و از نزدیک ‏با وی و‌ عقاید او آشنا و انگیزۀ وی را از ساخت مستند در مورد ارمنی ها و ‏ارمنستان جویا شوم. در ادامه شرح این گفت و گو را در اختیار خوانندگان فصلنامه می گذارم.

در ابتدا اصلیت جنبویان را جویا شدم.

جونیت جنبویان: من خـودم را تـرک می دانـم. البتـه پـدرم ترک و مادرم عـرب ‏بود. شایـد هم، ارمنـی باشـم [با خنـده] چون ‏در ترکیـه افراد زیادی هستنـد که اصلیت و تبارشان به ارمنـیان بازمـی گـردد. به دلیـل واقعـۀ هـولنـاک ‏‏1915م بسیاری از ارمنیان بازمانده به خانواده های ترک و ‏عـرب و کـرد پناه بردند و با آنان ازدواج کـردند. در ضمن، نام ‏خانوادگـی من پسونـد «یان» دارد، مانند قریب به ‏اتفاق نام های خانوادگی ارمنی. به همین دلیل، بسیاری تصورشان بر این ‏است که من ارمنی هستم [خندۀ مجدد]. اجازه دهید، در این ‏باره داستان دیگری تعریف کنم. روزی در منزل ‏بودم که دوستم با من تماس گرفت و گفت که تلویزیون را روشن کن ‏و برو روی شبکۀ سی ان ان ترک[11]. تلویزیون را روشن کردم. ‏مصاحبه ای بود با یک ارمنی ترکیه ای، از اهالی تارسوس[12]. ‏این شخص خیلی شبیه من بود. پدر و مادر من هم از همان ‏منطقه هستند [خنده مجدد].‏

در دسامبر 1988م، در شمال غربی ارمنستان و در نزدیکی ‏شهر گیومری، زلزله ای مهیب رخ داد، زلزله ای که طی آن ‏تقریباً بیشتر ساختمان های شهر تخریب شد و هزاران انسان ‏جان خود را از دست دادند. این واقعه تأثیری عمیق بر من ‏گذاشت چرا که زلزله ای شبیه این نیز در ترکیه به خانوادۀ ‏من آسیب رساند. در اوت 1999م زلزله ای در شهر ‏یالوا[13]،در شمال غربی ترکیه، در نزدیکی استانبول رخ داد. ‏پدر، مادر و پسر دوساله ام را در این زلزله از دست دادم. ‏این واقعه تأثیری غم انگیز در زندگی من داشت. وقتی به ‏ارمنستان سفر کردم و به شهر گیومری رفتم مجسمۀ یادبود ‏قربانیان این زلزله را دیدم و به یاد زلزلۀ شهر خودم و ‏آسیبی افتادم که به من و خانواده ام رسید.‏

واقعۀ تلخ دیگری نیز در زندگی من رخ داده است. در ‏‏1994م، در انفجار بمبی در استانبول در میدان تکسیم خواهرم را ‏از دست دادم. در این حادثه، دو نفر کشته شدند. یکی از آنها ‏خواهر من بود. این بمب گذاری معلول خشم کردها ‏علیه دولت ترکیه و از دست دادن جان خواهرم نیز معلول ‏این خشم بود.‏

● گریگور قضاریان: چگونه دربارۀ ارمنی ها و مسائل آنان کنجکاو شدید؟

جونیت جنبویان: من با هراند دینک[14]، دوست و همکار بودم. در روزنامۀ بیرگون، ‏با هم همکار بودیم. به علاوه، من در محلۀ ارمنی نشین شیشلی ‏استانبول بزرگ شدم و در دوران مدرسه نیز، بهترین دوستانم ‏ارمنی بودند.‏

‏● در تمام این مدت که با ارمنی ها معاشرت داشتید چه ‏ذهنیتی از آنان پیدا کرده اید؟

■ آدم های بسیار قابل اعتمادی هستند.‌ متواضع و دوستانه و صادق ‏هستند و می توان به آنها اعتماد کرد.‏

● چرا به ارمنستان سفر کردید؟

■   سازمان هراند دینک[15] در استانبول دست به ابتکار ‏جالبی زده است. هرساله تعدادی از روزنامه نگاران، ‏اندیشمندان و روشنفکران ترکیه را به ارمنستان می برد و ‏ برعکس، گروه هایی از روزنامه نگاران، هنرمندان و ‏روشنفکران ارمنستان برای بازدید به ترکیه می آیند. برنامۀ ‏جالبی است و طی این سفرها و بازدیدها، اندیشمندان دو ‏ملت با هم آشنا می شوند، به عقاید و نظرات یکدیگر گوش می دهند و با جامعۀ یکدیگر و زندگی در دو کشور آشنا می شوند.‏ من نیز از طریق این برنامه بود که به اتفاق یک گروه از اندیشمندان به ‏ارمنستان سفر کردم و در آنجا، با نهادهای فرهنگی و رسانه ای ‏و روشنفکران ارمنی آشنا شدم.‏

● برخورد ارمنی ها با شما در ارمنستان، وقتی متوجه می شدند که ترک هستید، چگونه بود؟

■ در مدت سفرم به ارمنستان، از شهرهای ایروان، ‏گیومری و اجمیادزین بازدید کردیم. به دریاچۀ سوان هم رفتیم. ‏برخورد بیشتر ارمنیان خوب بود. من با خیلی ها هم دوست شدم.‏

در مورد آیندۀ روابط ارمنستان و ترکیه چه نظری ‏دارید؟

■  به نظر من وضعیت فعلی نمی تواند تا ابد ادامه ‏داشته باشد. یک روز باید این وضعیت تغییر کند. البته، من زیاد ‏خوش بین نیستم. ترکیه باید جنایت هایی را که در 1915م صورت گرفته بپذیرد. البته، آن اتفاقات گذشته و آنچه را که در گذشته ‏از دست رفته است نمی توان برگرداند ولی دربارۀ اینکه به چه نحوی ‏باید برای آن غرامت پرداخت مشکل بتوان ‏نظر داد. پرداخت غرامت از سوی ترکیه باید به طرق دیگری باشد.‏ ما،‌ ترک ها و ارمنی ها، بیش از هر ملت دیگری ‏می توانیم یکدیگر را درک کنیم ولی گذشته ای وجود دارد که ‏مانند زهر است و برای این زهر باید پادزهری پیدا کنیم.‏

پی نوشت ها:

1.Cuneyt Ceneboyan

  1.  Bosphorus‏(‏Bogazici ‎‏)، از دانشگاه های معتبر ترکیه که در بخش ‏اروپایی استانبول قرار دارد. دانشجویان این دانشگاه ‏اگر با درجۀ عالی فارغ التحصیل شوند می توانند با استفاده ‏از بورس تحصیلی در دانشگاه های امریکا همانند هاروارد یا ‏پرینستون در دورۀ کارشناسی ارشد یا دکتری ادامۀ تحصیل دهند.‏
  2. Bir Gun ، روزنامه ای با گرایش چپ که در 2004 م به دست گروهی ‏از روشنفکران ترکیه تأسیس شد.‏

4.Sinerama

  1. Sinema
  2. Milliyet Sanat
  3. Açik Radyo، رادیویی مستقل که در 1995م شروع به فعالیت کرد و مرکز ‏آن در استانبول است. برنامه های این رادیو فقط برای استانبول و مناطق ‏حومۀ آن پخش می شود.
  4.  Gyumri، دومین شهر بزرگ ارمنستان پس از پایتخت، از نظر اهمیت فرهنگی ‏و تعداد جمعیت. گیومری نامی باستانی است. ‏گزنفون،‌ فیلسوف و مورخ یونانی قرن سوم وچهارم میلادی، نیز در ‏نوشته های خود از آن نام برده اما نخستین بار ‏در کتیبه های تاریخی اورارتویی، متعلق به قرن هشتم پیش از ‏میلاد، از منطقۀ گیومری، با نام کومایری، یاد شده.‏ نام این شهر بارها تغییر کرده است، در دوران پیش از ‏میلاد، به نام کومایری و بین سال های 1837ـ 1924م ‏آلکساندراپول( ‏Alexandropol‏) نامیده می شد. بین سال های 1924ـ‏‏1990م، در دوران اتحاد جماهیر شوروی، لنیناکان (‏Leninakan)‏ نام ‏داشت. پس از استقلال ارمنستان، در 1991م، به گیومری تغییر ‏نام یافت. گیومری مرکز استان شیراک در شمال غرب ارمنستان ‏است.‏
  1. Echmiadzin‎ ، واقع در استان آرماویر در مرکز ارمنستان و ‏چهارمین شهر ارمنستان از نظر جمعیت. این شهر یکی از شهرهای مهم ‏و پایتخت ارمنستان باستان بوده است. سریر مقدس ‏اجمیادزین یکی از مراکز کلیسای حواری ارمنی و مقر عالی ترین ‏مقام مذهبی این کلیسا است.

10.Sevan

  1. CNN Türk، شبکه ای تلویزیونی که از 1999م فعالیت خود را آغاز ‏کرده و نمونۀ بومی شدۀ ‏CNN‏ امریکاست. مرکز آن در استانبول ‏قرار دارد. این شبکه در 2016م و متعاقب کودتای ‏نظامی و ناموفق در ترکیه، مدتی به دستور مقامات‏تعطیل شد.
  2. Tarsus، طرسوس، تارسوس،‌ شهری در استان مرسین ترکیه. این شهر در 40 ‏کیلومتری آدانا و 15 کیلومتری مرسین در جنوب ‏ترکیه، در نزدیکی دریای مدیترانه واقع شده. پیش از قتل عام 1915م ‏ارمنیان، در این شهر نزدیک به چهار هزار ارمنی سکونت ‏داشتند که همگی یا مجبور به کوچ اجباری شدند یا آنها را قتل عام کردند.
  3. Yalova، شهری در شمال غرب ترکیه و مرکز استان یالوا در ساحل دریای ‏مرمره. در 1912م، بافت جمعیتی این شهر شامل حدود پانزده هزار یونانی، پنج هزار ترک و هزار ارمنی بود.
  4. Hrant Dink، روزنامه نگار ارمنی تبار ترکیه ای، متولد 1954م، که در 2007 م به دست یک ملی گرای ترک به ضرب گلوله در ‏استانبول ترور شد. دینک چهره ای شناخته شده درجامعۀ ارمنی ‏ترکیه و همچنین، در بین اندیشمندان ترکیه بود. وی برای ‏پشتیبانی از آشتی بین دو ملت ارمنی و ترک و همچنین، حمایت از ‏حقوق اقلیت ها در ترکیه شناخته شده بود. در 2018 م، ‏شهرداری استانبول یکی از خیابان های منطقۀ شیشلی استانبول ‏را به یاد این روشنفکر فقید نام گذاری کرد.‏
  5. org)‎‏)‏ hrantd dink Foundation، بنیاد بین المللی هراند دینک،‌که پس از ترور وی، به دست ‏جمعی از روشنفکران ترکیه در 2007 م تأسیس شد. هدف این بنیاد ‏آشناسازی دو ملت ارمنی و ترک و شناساندن مسائل این دو ‏ملت به یکدیگر است. مرکز این بنیاد در استانبول است.‏

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85 

سال بیست و دوم | پائیز 1397 | 176 صفحه
در این شماره می خوانید:

نگاهـی بـر بخـش نسخه های خطی ماتناداران

ترجمۀ :آرمیک نیکوقوسیان اشاره ‏ ماتناداران در معنای لغوی به معنای مکانی برای نگهداری اسناد، متون خطی و ‏کتاب های ‏دست نویس قدیمی یا چاپی است. این مجموعه، علاوه بر حفاظت...

مطالعۀ تطبیقی نمادها در قالی های ارمنی باف و حجاری های ارمنیان در ایران

نویسنده: سیده عذرا یوسفی دازمیری[1] اشاره ارمنیان از گذشته های دور تا کنون، چه در زادگاه خود ارمنستان و چه در ایران، همواره علاقه ای فراوان به فرش بافی از خود نشان داده...

گفت و گو با جونیت جنبویان مستندساز ترک

نویسنده: گریگور قضاریان اشاره                        ‏« ما، تـرك ها و ارمنـی ها، بیش از هر ملت دیگری می توانیم یكدیگر را درك كنیم ‌ولی گذشته ای وجود ‏دارد كه مانند زهر...

کاوشهای باستانشناسی در آرامگاه پادشاهان اشکانی ارمنستان

نویسنده:شاهن هوسپیان پیش تر، در مقاله‌ای با عنوان « آرامگاه پادشاهان اشکانی ارمنستان»،[1] تاریخ و معماری محل ‏دفن پادشاهان اشکانی ارمنستان را، که شاخه‌ای از اشکانیان...

ویـشابـاکـار

نویسنده:شاهن هوسپیان در 1909م،  نیکوغایوس (نیکولاس) مار[1]در رأس هیئتی کاوش های باستان شناختی در منطقۀ گارنی[2] انجام داد. طی این کاوش ها ادعای ‏روستاییان مبنی بر وجود...

لشکرکشی نادرشاه به هندوستان

نویسنده:به کوشش دکتر آرتاک ماقالیان / ترجمۀ گارون سرکسیان اشاره در شمارۀ 82 پیمان کتابی با نام متون تاریخی دورۀ نادرشاه به خوانندگان معرفی و پیشگفتار مفصل آن چاپ شد....

فرمان های شاهی با موضوع ارمنیان از سلطان حسین تا علی ‏مرادخان زند

نویسنده:سارا علی لو[1] از مهم ترین اقدامات شاه عباس برای رونق و اعتلای اقتصادی ایران کوچاندن و آوردن ارمنیان از ‏زادگاهشان به ایران بود. وی با این اقدام صاحبان حرف،...

یادنامۀ صد و پنجاهمین سال تولد هوهانس تومانیان

هوهانس تومانیـان،شاعـر همۀ ارمنیـان نویسنده: ادوارد هاروطونیانس  ‏‏19 فوریۀ 2019م  صد و پنجاهمین سالروز تولد هوهانس تومانیان[1]، شاعر، نویسنده و ادیب نامی ارمنی ‏است که...

آلکساندر توپچیان و گوشه های پنهان واقعۀ اشغال بانک عثمانی ‏فصلی از تاریخ مبارزات مسلحانۀ ملت ارمن

نویسنده:دکتر قوام الدین رضوی زاده اشاره                     ‏ روز چـهارشنبه 26 اوت 1896م،[1]حادثه ای استثنایی و غیرمترقبه به وقوع پیوست. عده ای جوان مسلح به بانک...

معرفی کتاب عملیات نِمِسیس‏ ماجرای اعدام انقلابی طلعت پاشا، عامل اصلی نسل کشی ارمنیان

نویسنده: دکتر کارن خانلری نام کتاب: ‏عملیات نِمِسیس، ماجرای اعدام انقلابی طلعت پاشا، عامل اصلی نسل کشی ارمنیان نویسنده: ایساک یونانسیان مشخصات نشر: تهران، نشر معارف سال...

آرامستان ارمنیان اصفهان موزه ای بی نظیر از سنگ قبرها

نویسنده: امیر جمشیدی بخش « با خوانندگان...» را براي درج نظرات و انتقادات و پيشنهادات خوانندگان ‏خود شکل داده ايم. در اين بين، نامه اي از يکي از خوانندگان ‏داشتيم که نه...