نویسنده: گریگور قضاریان


فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85 

اشاره                       

‏« ما، تـرک ها و ارمنـی ها، بیش از هر ملت دیگری می توانیم یکدیگر را درک کنیم ولی گذشته ای وجود ‏دارد که مانند زهر است، برای این زهر باید ‏پادزهری پیدا کنیم»‏.

جونیت جنبویان

جونیـت جـنبویان[1]، منتقـد فیلم و مستنـدساز، در ‏‏1960م، در آنکارا متولد شد. او دانش آموختۀ رشته ‏اقتصاد از دانـشگاه بغازیچـی (بوسفور)[2] استانبـول است. با وجـود ‏این، سینما، فیلم و نویسندگی حرفۀ اصلی اوست. وی در ‏روزنامه ها و مجلات فراوانی به نقد فیلم می پردازد از جمله روزنامۀ بیرگون[3] و‌ مجلات سینه راما [4]،‌ سینما [5]،‌ ‏ملیت صانات[6]و …‏ .

جنبویان غیر از فیلم سازی و نقد فیلم، به طور هفتگی، در رادیو ‏آچیک[7] برنامه ای دارد که در آن به طور زنده ‏با دعوت از سینما گران و دست اندرکاران فیلم به نقد و ‏بررسی فیلم های روز می پردازند.‏

وی تاکنون در برخی از جشنواره های بین المللی عضوهیئت داوران بوده است. ‏از آن میان می توان جشنواره های زیر را نام برد:‏

ـ جشنوارۀ بین المللی ترومسو، نروژ، 2019م

ـ جشنوارۀ سن ‏پترزبورگ، 2015م

ـ جشنوارۀ مونترال، کانادا ، 2014م

ـ جشنوارۀ ونیز، ایتالیا ، 2012 م .

جنبویان چند سال پیش سفری به ارمنستان داشت و از ‏شهرهای ایروان،‌ گیومری[8]، اجمیادزین[9] و همچنین دریاچۀ سوان[10] ‏بازدید کرد.‏ او قصد دارد فیلمی مستند دربارۀ ارمنیان و ارمنستان بسازد.

در مدتی که در استانبول بودم، فرصتی پیدا ‏کردم که با جنبویان ملاقاتی داشته باشم و از نزدیک ‏با وی و‌ عقاید او آشنا و انگیزۀ وی را از ساخت مستند در مورد ارمنی ها و ‏ارمنستان جویا شوم. در ادامه شرح این گفت و گو را در اختیار خوانندگان فصلنامه می گذارم.

در ابتدا اصلیت جنبویان را جویا شدم.

جونیت جنبویان: من خـودم را تـرک می دانـم. البتـه پـدرم ترک و مادرم عـرب ‏بود. شایـد هم، ارمنـی باشـم [با خنـده] چون ‏در ترکیـه افراد زیادی هستنـد که اصلیت و تبارشان به ارمنـیان بازمـی گـردد. به دلیـل واقعـۀ هـولنـاک ‏‏1915م بسیاری از ارمنیان بازمانده به خانواده های ترک و ‏عـرب و کـرد پناه بردند و با آنان ازدواج کـردند. در ضمن، نام ‏خانوادگـی من پسونـد «یان» دارد، مانند قریب به ‏اتفاق نام های خانوادگی ارمنی. به همین دلیل، بسیاری تصورشان بر این ‏است که من ارمنی هستم [خندۀ مجدد]. اجازه دهید، در این ‏باره داستان دیگری تعریف کنم. روزی در منزل ‏بودم که دوستم با من تماس گرفت و گفت که تلویزیون را روشن کن ‏و برو روی شبکۀ سی ان ان ترک[11]. تلویزیون را روشن کردم. ‏مصاحبه ای بود با یک ارمنی ترکیه ای، از اهالی تارسوس[12]. ‏این شخص خیلی شبیه من بود. پدر و مادر من هم از همان ‏منطقه هستند [خنده مجدد].‏

در دسامبر 1988م، در شمال غربی ارمنستان و در نزدیکی ‏شهر گیومری، زلزله ای مهیب رخ داد، زلزله ای که طی آن ‏تقریباً بیشتر ساختمان های شهر تخریب شد و هزاران انسان ‏جان خود را از دست دادند. این واقعه تأثیری عمیق بر من ‏گذاشت چرا که زلزله ای شبیه این نیز در ترکیه به خانوادۀ ‏من آسیب رساند. در اوت 1999م زلزله ای در شهر ‏یالوا[13]،در شمال غربی ترکیه، در نزدیکی استانبول رخ داد. ‏پدر، مادر و پسر دوساله ام را در این زلزله از دست دادم. ‏این واقعه تأثیری غم انگیز در زندگی من داشت. وقتی به ‏ارمنستان سفر کردم و به شهر گیومری رفتم مجسمۀ یادبود ‏قربانیان این زلزله را دیدم و به یاد زلزلۀ شهر خودم و ‏آسیبی افتادم که به من و خانواده ام رسید.‏

واقعۀ تلخ دیگری نیز در زندگی من رخ داده است. در ‏‏1994م، در انفجار بمبی در استانبول در میدان تکسیم خواهرم را ‏از دست دادم. در این حادثه، دو نفر کشته شدند. یکی از آنها ‏خواهر من بود. این بمب گذاری معلول خشم کردها ‏علیه دولت ترکیه و از دست دادن جان خواهرم نیز معلول ‏این خشم بود.‏

● گریگور قضاریان: چگونه دربارۀ ارمنی ها و مسائل آنان کنجکاو شدید؟

جونیت جنبویان: من با هراند دینک[14]، دوست و همکار بودم. در روزنامۀ بیرگون، ‏با هم همکار بودیم. به علاوه، من در محلۀ ارمنی نشین شیشلی ‏استانبول بزرگ شدم و در دوران مدرسه نیز، بهترین دوستانم ‏ارمنی بودند.‏

‏● در تمام این مدت که با ارمنی ها معاشرت داشتید چه ‏ذهنیتی از آنان پیدا کرده اید؟

■ آدم های بسیار قابل اعتمادی هستند.‌ متواضع و دوستانه و صادق ‏هستند و می توان به آنها اعتماد کرد.‏

● چرا به ارمنستان سفر کردید؟

■   سازمان هراند دینک[15] در استانبول دست به ابتکار ‏جالبی زده است. هرساله تعدادی از روزنامه نگاران، ‏اندیشمندان و روشنفکران ترکیه را به ارمنستان می برد و ‏ برعکس، گروه هایی از روزنامه نگاران، هنرمندان و ‏روشنفکران ارمنستان برای بازدید به ترکیه می آیند. برنامۀ ‏جالبی است و طی این سفرها و بازدیدها، اندیشمندان دو ‏ملت با هم آشنا می شوند، به عقاید و نظرات یکدیگر گوش می دهند و با جامعۀ یکدیگر و زندگی در دو کشور آشنا می شوند.‏ من نیز از طریق این برنامه بود که به اتفاق یک گروه از اندیشمندان به ‏ارمنستان سفر کردم و در آنجا، با نهادهای فرهنگی و رسانه ای ‏و روشنفکران ارمنی آشنا شدم.‏

● برخورد ارمنی ها با شما در ارمنستان، وقتی متوجه می شدند که ترک هستید، چگونه بود؟

■ در مدت سفرم به ارمنستان، از شهرهای ایروان، ‏گیومری و اجمیادزین بازدید کردیم. به دریاچۀ سوان هم رفتیم. ‏برخورد بیشتر ارمنیان خوب بود. من با خیلی ها هم دوست شدم.‏

در مورد آیندۀ روابط ارمنستان و ترکیه چه نظری ‏دارید؟

■  به نظر من وضعیت فعلی نمی تواند تا ابد ادامه ‏داشته باشد. یک روز باید این وضعیت تغییر کند. البته، من زیاد ‏خوش بین نیستم. ترکیه باید جنایت هایی را که در 1915م صورت گرفته بپذیرد. البته، آن اتفاقات گذشته و آنچه را که در گذشته ‏از دست رفته است نمی توان برگرداند ولی دربارۀ اینکه به چه نحوی ‏باید برای آن غرامت پرداخت مشکل بتوان ‏نظر داد. پرداخت غرامت از سوی ترکیه باید به طرق دیگری باشد.‏ ما،‌ ترک ها و ارمنی ها، بیش از هر ملت دیگری ‏می توانیم یکدیگر را درک کنیم ولی گذشته ای وجود دارد که ‏مانند زهر است و برای این زهر باید پادزهری پیدا کنیم.‏

پی نوشت ها:

1.Cuneyt Ceneboyan

  1.  Bosphorus‏(‏Bogazici ‎‏)، از دانشگاه های معتبر ترکیه که در بخش ‏اروپایی استانبول قرار دارد. دانشجویان این دانشگاه ‏اگر با درجۀ عالی فارغ التحصیل شوند می توانند با استفاده ‏از بورس تحصیلی در دانشگاه های امریکا همانند هاروارد یا ‏پرینستون در دورۀ کارشناسی ارشد یا دکتری ادامۀ تحصیل دهند.‏
  2. Bir Gun ، روزنامه ای با گرایش چپ که در 2004 م به دست گروهی ‏از روشنفکران ترکیه تأسیس شد.‏

4.Sinerama

  1. Sinema
  2. Milliyet Sanat
  3. Açik Radyo، رادیویی مستقل که در 1995م شروع به فعالیت کرد و مرکز ‏آن در استانبول است. برنامه های این رادیو فقط برای استانبول و مناطق ‏حومۀ آن پخش می شود.
  4.  Gyumri، دومین شهر بزرگ ارمنستان پس از پایتخت، از نظر اهمیت فرهنگی ‏و تعداد جمعیت. گیومری نامی باستانی است. ‏گزنفون،‌ فیلسوف و مورخ یونانی قرن سوم وچهارم میلادی، نیز در ‏نوشته های خود از آن نام برده اما نخستین بار ‏در کتیبه های تاریخی اورارتویی، متعلق به قرن هشتم پیش از ‏میلاد، از منطقۀ گیومری، با نام کومایری، یاد شده.‏ نام این شهر بارها تغییر کرده است، در دوران پیش از ‏میلاد، به نام کومایری و بین سال های 1837ـ 1924م ‏آلکساندراپول( ‏Alexandropol‏) نامیده می شد. بین سال های 1924ـ‏‏1990م، در دوران اتحاد جماهیر شوروی، لنیناکان (‏Leninakan)‏ نام ‏داشت. پس از استقلال ارمنستان، در 1991م، به گیومری تغییر ‏نام یافت. گیومری مرکز استان شیراک در شمال غرب ارمنستان ‏است.‏
  1. Echmiadzin‎ ، واقع در استان آرماویر در مرکز ارمنستان و ‏چهارمین شهر ارمنستان از نظر جمعیت. این شهر یکی از شهرهای مهم ‏و پایتخت ارمنستان باستان بوده است. سریر مقدس ‏اجمیادزین یکی از مراکز کلیسای حواری ارمنی و مقر عالی ترین ‏مقام مذهبی این کلیسا است.

10.Sevan

  1. CNN Türk، شبکه ای تلویزیونی که از 1999م فعالیت خود را آغاز ‏کرده و نمونۀ بومی شدۀ ‏CNN‏ امریکاست. مرکز آن در استانبول ‏قرار دارد. این شبکه در 2016م و متعاقب کودتای ‏نظامی و ناموفق در ترکیه، مدتی به دستور مقامات‏تعطیل شد.
  2. Tarsus، طرسوس، تارسوس،‌ شهری در استان مرسین ترکیه. این شهر در 40 ‏کیلومتری آدانا و 15 کیلومتری مرسین در جنوب ‏ترکیه، در نزدیکی دریای مدیترانه واقع شده. پیش از قتل عام 1915م ‏ارمنیان، در این شهر نزدیک به چهار هزار ارمنی سکونت ‏داشتند که همگی یا مجبور به کوچ اجباری شدند یا آنها را قتل عام کردند.
  3. Yalova، شهری در شمال غرب ترکیه و مرکز استان یالوا در ساحل دریای ‏مرمره. در 1912م، بافت جمعیتی این شهر شامل حدود پانزده هزار یونانی، پنج هزار ترک و هزار ارمنی بود.
  4. Hrant Dink، روزنامه نگار ارمنی تبار ترکیه ای، متولد 1954م، که در 2007 م به دست یک ملی گرای ترک به ضرب گلوله در ‏استانبول ترور شد. دینک چهره ای شناخته شده درجامعۀ ارمنی ‏ترکیه و همچنین، در بین اندیشمندان ترکیه بود. وی برای ‏پشتیبانی از آشتی بین دو ملت ارمنی و ترک و همچنین، حمایت از ‏حقوق اقلیت ها در ترکیه شناخته شده بود. در 2018 م، ‏شهرداری استانبول یکی از خیابان های منطقۀ شیشلی استانبول ‏را به یاد این روشنفکر فقید نام گذاری کرد.‏
  5. org)‎‏)‏ hrantd dink Foundation، بنیاد بین المللی هراند دینک،‌که پس از ترور وی، به دست ‏جمعی از روشنفکران ترکیه در 2007 م تأسیس شد. هدف این بنیاد ‏آشناسازی دو ملت ارمنی و ترک و شناساندن مسائل این دو ‏ملت به یکدیگر است. مرکز این بنیاد در استانبول است.‏

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85 

سال بیست و دوم | پائیز 1397 | 176 صفحه
در این شماره می خوانید:

نگاهـی بـر بخـش نسخه های خطی ماتناداران

ترجمه :آرمیک نیکوقوسیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  اشاره ‏ ماتناداران در معنای لغوی به معنای مکانی برای نگهداری اسناد، متون خطی و ‏کتاب های ‏دست نویس قدیمی یا چاپی...

مطالعۀ تطبیقی نمادها در قالی های ارمنی باف و حجاری های ارمنیان در ایران

نویسنده: سیده عذرا یوسفی دازمیری[1] فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  اشاره ارمنیان از گذشته های دور تا کنون، چه در زادگاه خود ارمنستان و چه در ایران، همواره علاقه ای...

کاوشهای باستانشناسی در آرامگاه پادشاهان اشکانی ارمنستان

نویسنده:شاهن هوسپیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  پیش تر، در مقاله‌ای با عنوان « آرامگاه پادشاهان اشکانی ارمنستان»،[1] تاریخ و معماری محل ‏دفن پادشاهان اشکانی...

ویـشابـاکـار

نویسنده:شاهن هوسپیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  در 1909م،  نیکوغایوس (نیکولاس) مار[1]در رأس هیئتی کاوش های باستان شناختی در منطقۀ گارنی[2] انجام داد. طی این کاوش ها...

لشکرکشی نادرشاه به هندوستان

نویسنده:به کوشش دکتر آرتاک ماقالیان / ترجمۀ گارون سرکسیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  اشاره در شمارۀ 82 پیمان کتابی با نام متون تاریخی دورۀ نادرشاه به خوانندگان...

فرمان های شاهی با موضوع ارمنیان از سلطان حسین تا علی ‏مرادخان زند

نویسنده:سارا علی لو[1] فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  از مهم ترین اقدامات شاه عباس برای رونق و اعتلای اقتصادی ایران کوچاندن و آوردن ارمنیان از ‏زادگاهشان به ایران بود....

یادنامۀ صد و پنجاهمین سال تولد هوهانس تومانیان

هوهانس تومانیـان،شاعـر همۀ ارمنیـان   نویسنده: ادوارد هاروطونیانس فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85   ‏‏19 فوریۀ 2019م  صد و پنجاهمین سالروز تولد هوهانس تومانیان[1]،...

آلکساندر توپچیان و گوشه های پنهان واقعۀ اشغال بانک عثمانی ‏فصلی از تاریخ مبارزات مسلحانۀ ملت ارمن

نویسنده:دکتر قوام الدین رضوی زاده فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  اشاره                     ‏ روز چـهارشنبه 26 اوت 1896م،[1]حادثه ای استثنایی و غیرمترقبه به وقوع پیوست....

معرفی کتاب عملیات نِمِسیس‏ ماجرای اعدام انقلابی طلعت پاشا، عامل اصلی نسل کشی ارمنیان

نویسنده: دکتر کارن خانلری فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  نام کتاب: ‏عملیات نِمِسیس، ماجرای اعدام انقلابی طلعت پاشا، عامل اصلی نسل کشی ارمنیان نویسنده: ایساک یونانسیان...

آرامستان ارمنیان اصفهان موزه ای بی نظیر از سنگ قبرها

نویسنده: امیر جمشیدی فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  بخش « با خوانندگان...» را براي درج نظرات و انتقادات و پيشنهادات خوانندگان ‏خود شکل داده ايم. در اين بين، نامه اي از...

مـرد نکـونام نمیــرد هرگــز …

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 85  آمادۀ ارسال هشتاد و پنجمین شمارۀ فصلنامه به چاپخانه بوديم که خبر ‏ناگوار درگذشت نابهنگام ادیب گران قدر، استاد طهمورث ساجدی،...