یکصدوسی ویکمین پیشوای دینی ارمنیان جهان، روز هشتم تیرماه سال گذشته (29 ژوئن1999)، در اجمیادزین ارمنستان، به رحمت ایزدی پیوست.

این مختصر، گزارش‌گونه ای است از زندگی و فعالیت های آن فقید بزرگوار.

گارِگین اول

جاثلیق (کاتولیکوس) گارِگین اول، در سال 1932 (1311ش) در شهرک کِسَب سوریه دیده به جهان گشود. نام اصلیش نشان سارگیسیان بود. نشان، دورۀ تحصیلات ابتدایی را درزادگاهش گذراند، سپس در مدرسۀ علوم دینی حوزۀ عالی سیلیسی[1] در آنتیلیاس لبنان به ادامۀ تحصیل پرداخت (1946).

در سال1952، هنگامی که با درجۀ «کشیش راهب» به خدمت کلیسا در می آید، مطابق آیین کلیسای مسیحی، به یادبود جاثلیق گارِگین هوسپیان پیشوای فقید حوزۀ عالی سیلیسی، نام گارِگین بر وی نهاده شد.

سه سال بعد، با دفاع از رسالۀ خود تحت عنوان «حکمت الهی در کلیسای ارمنی بر پایۀ سرودهای کلیسایی» صاحب عنوان «وارتاپت» شد و در مدرسۀ علوم دینی به سمت مدرس و معاون، به خدمت پرداخت. در سال1956، مدیریت مدرسه به وی محول گردید.

در سال های1957 -1959، در رشتۀ الهیات دانشگاه آکسفورد، به ادامۀ تحصیل پرداخت. پایان نامۀ تحصیلی او، تحقیقی تحت عنوان «شورای کالسِدون و کلیسای ارمنی» بود.

در سال1960، پس از پایان تحصیلاتش در آکسفورد و بازگشت به لبنان، بار دیگر عهده دار مقام مدیریت مدرسۀ علوم دینی آنتیلیاس شد. همزمان، به عنوان نمایندۀ حوزۀ عالی سیلیسی، در مجامع و همایش های بین کلیسایی و شورای بین المللی کلیساها شرکت می جست.

در سال1964، به پاس خدمات صادقانه اش، از سوی جاثلیق خورِن اول مقام اسقفی به وی اعطا شد و در سال1973، صاحب عنوان اسقف اعظم گردید.

اسقف گارِگین، در سال های 1971-1973، به عنوان خلیفۀ جامعۀ ارمنیان حوزۀ اصفهان در ایران به سر می برد. در سال 1973 به عنوان خلیفۀ جامعۀ ارمنیان حوزۀ شرق آمریکا برگزیده شد و تا سال 1977 در این سمت باقی ماند.

اسقف اعظم گارِگین سرگیسیان در سال های 1976-1977در جریان جنگ های داخلی لبنان، در امور یاری رسانی به جامعۀ ارمنیان لبنان نقش تعیین کننده ای ایفا کرد. در سال 1977 به عنوان جانشین و قائم مقام جاثلیق خورن اول برگزیده شد. پس از درگذشت جاثلیق خورن اول (1983)، باعنوان جاثلیق گارگین دوم، پیشوایی مذهبی ارمنیان را، در حوزۀ عالی سیلیسی به عهده گرفت و در مدت هجده سال رهبری خردمندانه، در راه اشاعه و اعتلای امور دینی، فرهنگی و عمرانی گام های مؤثری برداشت. از جمله اقدامات مهم او در این دوره، احداث بنای کتابخانه و موزۀ آنتیلیاس بود که نشانۀ بارز توجه خاص او نسبت به امور فرهنگی به شمار میرود.

با وقوع زمین لرزۀ ویرانگر هفتم دسامبر 1988 در ارمنستان، که بر اثر آن، ده ها هزار تن جان باختند و صدها هزار تن بیخانمان شدند، جاثلیق گارِگین دوم، دوش به دوش وازگِِن اول جاثلیق حوزۀ عالی اجمیادزین بهیاری آسیب دیدگان شتافت. وی پس از درگذشت جاثلیق وازگن اول (1995)، از سوی مجمع ملی – کلیسایی ارمنیان، به عنوان رهبر کل ارمنیان جهان برگزیده شد و به نام جاثلیق گارِگین اول عهده دار امور کلیسایی حوزۀ عالی اجمیادزین گردید.

از آن پس، جاثلیق گارِگین اول به سازماندهی امور کلیسایی، ایجاد برنامه های تعلیمات فراگیر مسیحی، مرمت و بازگشایی کلیساها و دیرها که در دورۀ حکومت شوروی اغلب از فعالیت بازمانده بودند، تجدید و تشکیل حوزه های خلیفه گری در ارمنستان و جوامع ارمنیان کشورهای مستقل مشترک المنافع، ایجاد نهادهای اجتماعی و افزایش و توسعۀ نشریات دینی و ارمنی شناسی همت گماشت. بر اثر مساعی وی، مدرسۀ علوم دینی گئورگیان، پس از یک وقفۀ هشتاد ساله، مرمت و بازسازی شد و در سال 1977 بازگشایی گردید.

وی صاحب تحقیقات و مقالات متعددی در زمینه های الهیات، ارمنی شناسی، فلسفه، اخلاق و ادبیات است و بیش از بیست کتاب و مقالات متعدد به زبان های ارمنی، انگلیسی، فرانسه تألیف کرده است.

در آوریل سال 1998، جاثلیق گارِگین اول برای شرکت در مراسم برگزاری یکصدمین سال تشکیل خلیفه گری ارامنه در آمریکا، عازم ایالات متحده شد. در جریان این سفر، پس از یک رشته معاینات پزشکی، تحت معالجات طولانی قرار گرفت و متحمل دو عمل جراحی مهم در اکتبر 1998 و فوریه 1999 شد. پس از بهبودی نسبی، در راه بازگشت به ارمنستان، در واتیکان، همراه با پاپ ژان پل دوم، در افتتاح نمایشگاه روم – ارمنستان که به مناسبت هزار و هفتصدمین سال پذیرش رسمی مسیحیت در ارمنستان، برپا شده بود شرکت کرد. پس از بازگشت به ارمنستان بیماریش شدت گرفت، سرانجام پیشوای ارامنه جهان، در عصر روز هشتم تیر ماه 1378 (29ژوئن1999) بدرود حیات گفت.

مراسم خاکسپاری جاثلیق گارِگین اول، روز هفدهم تیر ماه (هشتم ژوئیه)، با حضور هیئت های نمایندگی بسیاری از کشورها، از جمله ایران و هیئت های نمایندگی کلیساها و مراکز ادیان و مذاهب مختلف در اجمیادزین برگزار شد.

خداوند روان پاک این رهرو راه ایمان و خدمتگزار راستین و پر تلاش کلیسا و مردم را قرین رحمت فرماید.

پی‌نوشت:

1- حوزۀ عالی سیلیسی (کیلیکیه) یکی از دو حوزۀ مذهبی «کلیسای ارمنی» است. حوزۀ دیگر در اجمیادزین ارمنستان مستقر است. به لحاظ شرایط ویژۀ تاریخی و جغرافیایی این دو حوزه از گذشته‌های دور دارای عملکرد مستقل بوده‌اند. اکثریت ارمنیان جهان پیروان «کلیسای ارمنی» هستند. در ایران «کلیسای ارمنی» دارای سه حوزۀ خلیفه‌گری است و تابع حوزۀ عالی سیلیسی می‌باشد.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 9 و 10

سال سوم | پاییز و زمستان 1378 | 161 صفحه
در این شماره می خوانید:

ایران نامه

نشریۀ خاورشناسی ایران نامه، از سال 1372ش/1993م به زبان ارمنی در شهر ایروان، پایتخت جمهوری ارمنستان منتشر می شود. در شماره های گذشتۀ فصلنامه، فهرست مطالب تعدادی از شماره...

بر سر متولدین سال ۱۹۲۵ چه آمد؟

ترجمه: هرمیک آقاکیان می‌گویند، در آن سال همه چارلستون می‌رقصیدند، زن‌ها کلاه‌های کاسه مانندی بر سر می‌گذاشتند، لباس‌های کرپ دوشین می‌پوشیدند و گردنبندهای مروارید بلند...

هاکوب کاراپنتس

نویسنده: ا. قهرمان هاکوب کاراپتیان (با نام مستعار کاراپنتس) نویسندۀ شهیر ارمنی، در سال 1925/ 1304ش در شهر تبریز متولد شد. پدرش نقاش و مادرش معلم و بازیگر تئاتر بود....

قلعه کهن

ترجمه: سارینه امیرخانیان از روزگاران دور، از دوران‌های کهن، قلعه‌ای با چهل حصار، قلعه‌ای با هزار سر و هزار چشم، در مکانی بلند برپا ایستاده بود. در اطراف قلعه، هزاران...

در آغوش خورشید

ترجمه: ادوارد هاروتونیان کودکی یتیم و ژنده‌پوش، در پای دیوار خانۀ ثروتمندان کز کرده بود و دستش به سوی رهگذران دراز بود. نوبهار فرا رسیده بود، کوه‌های نزدیک، به سبزی...

آهو

ترجمه: خاچیک خاچر غروب یک روز پاییزی، هنگامی‌که با دوستم در ایوان خانه‌اش نشسته بودیم و با شیفتگی به آخرین تلألؤ آتشین خورشید بر کوهستان می‌نگریستیم و درختان جنگلی را...

لک لک سوگوار

ترجمه: آلنوش سهاکیان روی سپیدار بلند باغ ما، جایی که درخت به سه شاخۀ بزرگ تقسیم شده بود، یک جفت لکلک، آشیانه ساخته بودند؛ آشیان‌های بزرگ و محکم، به طوریکه با جوجه...

آوتیک ایساهاکیان

آوتیک ایساهاکیان شاعر و نویسندۀ نامدار ارمنی در شهر «الکساندراپُل» ارمنستان که اکنون «گیومری»(Giumri) [2] نامیده می شود، به دنیا آمد. دورۀ دبستان را در زادگاه خود...

و دریغا عشق

نویسنده:سیف الله گلکار به مناسبت انتشار کتاب «دعا برای آرمن» اثر ابراهیم یونسی مهرورزی و دوست داشتن ویژگی جانداران است. موجود زنده، زنده بودن خود را با عشق به نمایش می...

ارمنیان گیلان

تألیف دکتر علی فروحی و فرامرز طالبی رشت، نشر گیلکان، زمستان1377، 360 ص. نگارش تاریخ محلی به عنوان یکی از رده های تاریخ نویسی، از دیر باز در این سرزمین رایج بوده است....

صد سال شعر ارمنی

نویسنده: عبدالحسین فرزاد نگاهی به کتاب صد سال شعر ارمنی تدوین و ترجمۀ احمد نوری‌زاده نشر چشمه، تهران،1369، 1154 صفحه هنگامی که کتاب ارجمند صد سال شعر ارمنی، برای نخستین...

کتاب شناسی هنر و معماری ارمنیان به زبان فارسی

نویسنده: مرجان کشاورزی آنچه پیش رو دارید کتاب شناسی متون فارسی هنر و معماری ارمنیان است. ارمنیان با نزدیک به چهارصد سال سکونت در ایران، از خود آثاری غنی در هنر و معماری...

کلیسای استپانوس قدیس

نویسنده: ایرج افشار سیستانی جایگاه جغرافیایی کلیسای تاریخی استپانوس قدیس[1]، در کنارۀ جنوبی رود ارس، در حدود 16 کیلومتری باختر شهر مرزی جلفا، در درّۀ سرسبز و خرم درّّه...

گریگور نارکاتسی از دیدگاه روان شناسی براساس سوگنامه نارک

نویسنده: مسروپ بالایان / ترجمه: نیکید میرزایانس اشاره: گریگور نارکاتسی Grigor Narekatsi شاعر و عارف بلند آوازۀ ارمنی در سدۀ دهم میلادی (چهارم ه.ق) می زیست. برای اطلاع...

گریگور نارکاتسی

نویسنده: سارو بابومیان گریگور نارکاتسی، یکی از درخشانترین چهره های ادب ارمن، در ولایت واسپوراکان[2] ارمنستان، در روستایی واقع در ساحل جنوبی دریاچه وان متولد شد. چون بخش...

کارن یپه

ترجمه: کارولین اسمعیلیان کارن یِپِه برای ارمنیان ساکن سوریه، لبنان و بویژه ارمنیان شهر حلب نامی آشناست. برای بسیاری این نام یادآور دبیرستان ملی «کارن یپۀ» حلب است، اما...

نیکلا آدونتز

نویسنده: روبرت واهانیان تبریز پیشگفتار اطلاعات ایرانیان پارسی زبان دربارۀ بزرگان ادب و فرهنگ ارمنی و آثار و تألیفات آنان بسیار اندک است، حال آنکه تحقیقات پژوهشگران...

گارگین اول، پیشوای دینی ارمنیان جهان درگذشت

یکصدوسی ویکمین پیشوای دینی ارمنیان جهان، روز هشتم تیرماه سال گذشته (29 ژوئن1999)، در اجمیادزین ارمنستان، به رحمت ایزدی پیوست. این مختصر، گزارش‌گونه ای است از زندگی و...

درگذشت آرتاک مانوکیان خلیفه ارمنیان حوزه تهران

اسقف اعظم آرتاک مانوکیان، خلیفۀ ارمنیان حوزۀ تهران، روز 23 مهر 1378 ( 15اکتبر1999) پس از یک دورۀ کوتاه مدت بیماری، در تهران چشم از جان فروبست. خبر درگذشت او، جامعۀ...

ایرانیان در تبت

نویسنده: بی.ای.کولس ترجمه: محسن جعفری مذهب تبت که بر بام دنیا قرار گرفته است بر خلاف دیگر کشورهای آسیای جنوب شرقی چشم اندازی به امواج کف آلود اقیانوس های هند و آرام...

کوچ ناگزیر ارمنیان در سال های 1604 – 1605 میلادی و افسانۀ اروپایی شاه عباس اول

ادموند هرزیگ / ترجمه: شکوه السادات اعرابی هاشمی در نامۀ پیترو دِ لا واله(Pietro della Valle) به سینیور ماریو(Signor Mario)[2] چنین آمده است: «شاه عباس برای مردم، نه...

مینیاتورهای ایرانی سده هفدهم مکتب اصفهان در مجموعه های ایروان

نویسنده: رایا امیربگیان/ ترجمه: هرمیک آقاکیان نگارگری مکتب اصفهان که در سده‌های 16-17 میلادی در دربار شاه عباس اول (1587-1629م/996-1038هـ.ق.) بنیانگذاری شد، در رشد و...