نویسنده: تیگران بوغوسیان

واهان دریان

چهرهٔ تابناک و بی همتای شعر غنایی ارمنستان و به حق بزرگ ترین شاعر لیریک ارمنی معاصر، واهان دریان[1] در سال1885 م در گنجه، از روستاهای گرجستان، چشم به جهان گشود. وی تحصیلات ابتدایی را در دهکدهٔ زادگاهش و سپس در تفلیس گذرانید، آنگاه در سال1899 م برای ادامه و تکمیل تحصیلات رهسپار مسکو گردید. دِریان با موفقیت چشمگیری امتحانات ورودی مدرسهٔ عالی لازاریان را گذراند، وارد سال سوم شرق شناسی آن شد و در سال1906 م آن را به پایان رساند، وارد دانشگاه مسکو گردید و به تحصیل در رشتهٔ زبان شناسی اشتغال ورزید و از آن پس تحصیلات عالیهٔ خود را در رشتهٔ شرق شناسی در دانشگاه سنت پیترزبورگ ادامه داد. دِریان بر زبان و ادبیات روس مسلط بود و به نویسندگانی چون پوشکین، بریوسف، لرمانتف و بلوک ارادت خاص داشت. در سال1908 م در تفلیس اولین مجموعهٔ اشعار وی تحت عنوان رویاهای پگاهی به زیور چاپ مزین گشت. یکی از منتقدان ادبی آن زمان به نام آرسن دِردِریان این شاعر را بازگو کنندهٔ احساسات پاک و بی آلایش انسانی و نخستین مجموعه شعری او را از نظر شیوایی و بکر بودن دارای ارزش هنری فوق العاده خواند و آن را پدیده ای تابناک در اعتلای ادبیات ارمنی و غنا بخشیدن به شعر ارمنی دانست. دِریان شاعری بود بسیار ظریف و نازک طبع و ما این را از عنوان اشعارش درک می کنیم، از جمله شب پاییزی، تنهایی، آوای غم، یک شب زمستان، رویا، طلوع آفتاب و غیره. بجز شاعران بزرگ ارمنی چون هُوانس تومانیان و آوِدیک ایساهاکیان و نیز برخی از شاعران نامدار روس، شاید بتوان گفت بیشتر از همه پُل وِرلن شاعر سمبولیست فرانسوی بر وی تأثیر نهاده، و بدان خاطر که ورلن نیز همچون دِریان دارای روحی لطیف بود سرشار از عشق به طبیعت و وصف زیبایی های آسمانی آن.

در سال1915 م هنگامی که دِریان در سنت پیترزبورگ به سر می برد، طبیعت چهرهٔ ناسازگار خود را به وی نشان داد و بیماری سل حیات شاعر جوان را به بازی گرفت و سرانجام در هفتم ژانویه سال1920 م، وی در 35 سالگی در آسایشگاهی در شهر اورنبورگ چشم از جهان فرو بست.

دفترهای شعر دِریان عبارت اند از رویاهای پگاهی، شب خاطره ها، داستان طلایی، زنجیر طلایی، بازگشت، سرزمین نائیری، و بهشت گربه. همهٔ این دفترها در زمان حیات شاعر به چاپ رسیده اند و پس از مرگش تنها 150 شعر چاپ نشده از وی به جای ماند.

آودیک ایساهاکیان،شاعر و نویسندهٔ بزرگ ارمنی، دربارهٔ واهان دِریان می نویسد: ‹‹مرگ نابهنگام واهان دریان برای ادبیات ارمنی دردی است فراموش ناشدنی و زخمی است که هرگز التیام نخواهد یافت… وی با رنگی تازه و آهنگی نو ترانه های عشق و آزادگی و وصف زیبایی و شکوه طبیعت را سرود. دریان به شعر ارمنی روحی تازه دمید و زبانی بس غنی بدان بخشید».

چند سروده از واهان دِریان

به مزارم نزدیک نشوید

و نه برایم گل بیاورید و نه سوگوار شوید

چه، در من اشتیاق گریه بیدار خواهد گشت،

اما از چشمانم حتی قطره ای اشک فرو نخواهد چکید.

مرا در سرزمین های دوری به خاک سپارید

که هیچ جنبش و زمزمه ای نباشد

و بگذارید پیرامونم را سکوتی جاودانه فراگیرد،

هیچ کس مرا به یاد نیاورد و همگان فراموشم کنند.

به مزارم نزدیک نشوید،

بگذارید قلب خسته ام آرام خفتد.

بگذارید دور از هیاهوی زندگانی تنها مانم،

و احساس نکنم که عشق و اشک و رویایی هست…

از کتاب رویاهای پگاهی (1904م)

وداع

تو به سانِ ستاره ای رنگ باخته می روی

و خسته و خاموش دور می شوی،

اما نمی دانم به کجا؟

من چونان برگی که از گل فتد

تنها و غمگین می روم.

تو با قلبی شکسته و چشمانی گریان

گریزان از برم دور می شوی،

لیک نمی دانم به کدام سو می روی.

من نیز تنها و بی فرجام

به دیاری دگر ره می سپارم،

لیک در قلبم دردی جانکاه و جاودانه

آشیانه کرده است…

از کتاب رویاهای پگاهی (1904م)

بازگشت

روزی زندگی ام را جاودانه نفرین خواهم کرد

و با گام های خسته، و امیدی رنگ باخته

راه خانه ات را در دوردست ها خواهم یافت

و با دستانی نحیف در خانه ات را خواهم کوفت.

تو غمین و خسته بر من لبخند خواهی زد

و آرام در را به رویم خواهی گشود.

درد تاریک قلبم را در خواهی یافت

و اشک هایت به آرامی سرازیر خواهند شد.

مهر خواهرانه ات قلبم را

از نور شادی لبریز خواهد ساخت

و من زانوان مقدست را به آغوش می کشم

و از شادیِ بازیافتنت خواهم گریست.

از کتاب رویاهای پگاهی (1904م)

آواز غم

باران سرد و مهآلود می گرید

و روحم آواز غم را سر می دهد.

آینده، گذشته و حال در هم آمیخته

و روزهای درخشان و آفتابی

در ظلمتی مرگبار فرورفته اند.

روزها، برای گریز از زندگی اندوهبارم

من آرام و غمگین آوارگی ها می کنم،

دیگر حرف هایت را به یاد نمی آورم

و در برابرت نابینا، ناشنوا و سرگشته ام.

باران سرد و مه آلود می گرید

و روحم آواز غم را سر می دهد.

از کتاب شب و خاطره ها (1909م)

دو روح

منم، تویی، من و تو،

در این شب رؤیایی

ما تنهاییم، من و تو،

من هم توام، من نیستم…

نیستند روزهای دژم،

نیست وقت و زمان،

ما دو روحیم ـ من و تو،

همیشه با هم، همیشه تنها…

ما رنج و غم گذشته ها را

در کنار هم فراموش کرده ایم و

آسمان عشق ما را

نوری آرام و دل انگیز فرا گرفته است…

منم، تویی، من و تو،

در این شب رویایی

ما تنهاییم ـ من و تو،

من هم توام، من نیستم…

(1912)

پی نوشت ها:

Vahan Derian1-

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 30
سال هشتم | زمستان 1383 | 136 صفحه
در این شماره می خوانید:

نقش اندیشمندان ارمنی در آشنایی ایرانیان با اندیشه مدرن (بخش دوم)

نویسنده: محمدحسین خسروپناه مُبلغان سوسیال دموکراسی در سال های آغازین سدهٔ بیستم میلادی، چندین محفل و گروه سوسیال دموکرات در شهرهای تبریز، تهران و رشت تشکیل شد. در بین...

آیین های کلیسا

نویسنده:  اسقف اعظم آرداک مانوکیان/ ترجمه: میشا هایراپطیان کلمهٔ آیین در زبان ارمنی به معنای ‹‹راز›› نیز می آید و مفهوم دینی آن عبارت است از دریافت ندیده ها و یا نشان...

آرگام آیوازیان، پژوهشگر نستوه سرزمین ممنوع

نویسنده: ادوارد هاروتونیان سال1383 ش (2004م) چهارصدمین سال مهاجرت اجباری ارمنیان مناطق شمالی رود ارس به نواحی مرکزی ایران است؛ مردم بی دفاعی که به زور شمشیر، ناگزیر شهر...

سومه نزد ارمنیان

نویسنده: روبرت پطروسیان / ترجمه: علیرضا سلیمانزاده سومه ایزد، گیاه، و نوشیدنی نشاط آوری بوده که تقریباً در 120 سرود از 1028 سرود ریگ ودای هندی (متعلق به اواسط هزارهٔ...

طرح فرهنگی «گل» در فرهنگ ایران و ژاپن

نویسنده: سهیلا شهشهانی انسان شناسی رشته ای است که به زندگی روزمرهٔ انسان ها می پردازد. وسعت موضوعی موجب شده انسان شناسان در قالب نظریه هایی که هر دوره بدانها رسیده اند،...

میلاد زرتشت و تاریخ ایران باستان

نویسنده: رسول ضیایی تاریخ زندگانی زرتشت، تاریخ پادشاهان اساطیری ایران و بستگی های این دو با یکدیگر معمایی است که شاید هرگز نتوان پاسخی روشن و قطعی برای آن یافت؛ نگارنده...

جلفای اصفهان از صفویه تا قاجاریه

نویسنده: شهرام امیری تاریخ عبارت است از شناخت عرف و عادات، جنگ ها، پیروزی ها، آشفتگی ها، دگرگونی ها، و در یک کلام، بررسی آنچه بشر در طی قرون متمادی اندیشیده است. ما در...

سیلوا کابودیکیان

نویسنده: ادوارد هاروتونیان سیلوا کابودیکیان، بانوی کهنسال شعر و ادب ارمنی، در سال1919 م در ایروان به دنیا آمد. در سال1941 م دورهٔ دانشکدهٔ زبان و ادبیا ت ارمنی دانشگاه...

هامو ساهیان

نویسنده: تیگران بوغوسیان هامایاگ گریگوریان متخلص به هامو ساهیان[1] در سال1914م در دهکدهٔ لُر از منطقهٔ سیسیان ارمنستان متولد شد. وی پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی برای...

واهان دریان

نویسنده: تیگران بوغوسیان چهرهٔ تابناک و بی همتای شعر غنایی ارمنستان و به حق بزرگ ترین شاعر لیریک ارمنی معاصر، واهان دریان[1] در سال1885 م در گنجه، از روستاهای گرجستان،...