(به مناسبت صدمین سالگرد  تشکیل دادگاه های نظامی ترکیه علیه عاملان نژادکشی ارمنیان)

نویسنده: احمد کاردین / ترجمه: ایساک یونانسیان

سخن مترجم

سال 2019م مصادف است با صدمین سالگرد تشکیل دادگاه های نظامی ترکیه که پس از پایان جنگ ‏جهانی اول و شکست ترکیه عثمانی تحت فشار نیروهای متفقین در ترکیه برگزار شد. هدف از تشکیل این دادگاه ها  محاکمه ‏عاملان نژادکشی ارمنیان و سران حزب اتحاد و ترقی بود که کشور را وارد جنگ کرده بودند.‏

در همان روزها، احمد پهلوان کاردین، سردبیر روزنامه علمدار ترکیه، نامه ای سرگشاده ‏به ژنرال مصطفی ناظم پاشا، رئیس دادگاه نظامی، ارسال کرد که در ادامه ترجمه آن تقدیم خوانندگان ‏می شود.‏ این نامه در شماره 25 آوریل 1919م در روزنامه علمدار و به زبان عثمانی به چاپ رسید. ‏سردبیر روزنامه علمدار در این نامه به تبعیدها، وحشیگری ها و کشتار ارمنیان در سرتاسر ‏امپراتوری عثمانی اشاره کرده و نام چند تن از مسئولان این جنایت را بر شمرده است. وی از رئیس دادگاه می ‏خواهد که به دقت به اظهارات شاهدان گوش دهد و آن را بررسی کند و تمام عاملان جنایات روی داده را به ‏اشد مجازات محکوم سازد.‏

متن نامه احمد پهلوان کاردین به مصطفی ناظم پاشا

ریاست محترم دادگاه، یک صدا می توانیم اعلام کنیم که شما فردی منصف و عادل هستید و این صفاتی است که شما از ملت ما ‏به ارث برده اید. از این رو، می خواهم با شما گفت و گویی بسیار شفاف و بدون تعارف داشته باشم.‏

بنده به دلیل تبعید ناخواسته در نظام گذشته شاهد تبعید و کشتارهای بسیاری در آناتولی بوده ام. این تبعید ها در شهرهای سینوپ(2)، موش(3)و آنکارا شدت بیشتری داشت. در آن نواحی، منطقه ای وجود دارد که ‏شمار ارمنیان تبعید و کشته شده آن به هزاران نفر می رسد.‏(4)

آیا در آن منطقه اجرای طرح تبعید و کشتارهای برنامه ریزی شده فقط به کما ل بیگ و تِفیک بیگ ‏خلاصه می شود؟ من شخصاً اسامی بیست تن را در اختیار دارم که در اجرای این برنامه سهیم بوده اند.‏‏ حال چه چیز این موضوع را حائز اهمیت می کند؟

سربرگ روزنامۀ علمدار،1912م

در دادگاه قبلی، طی محاکمه کمال بیگ نام های مختلفی به میان آمد. لازم بود ‏شما، که به عدل و انصاف شهره هستید، به آن نام ها توجه و هرچه سریع تر آنها را بازداشت و ‏محاکمه می کردید. سؤالم این است که به چه دلیل به این موضوع توجه نکرده اید؟

چگونه ممکن است ما ـ که یک فرد عادی و غیر مسئول بودیم و در موش، در تبعید به سر ‏می بردیم ـ در آن زمان از جزء به جزء رفتار و جنایات عاملان تبعید و کشتار ارمنیان شهر طرابوزان مطلع شدیم در ‏حالی که تا به امروز آن دادگاه محترم، که تمام امکانات حکومتی را در اختیار دارد، بررسی این جنایت ها را تمام ‏نکرده و هنوز، وارد جزئیات آن نشده است؟

عالی جناب، ما در سینوپ ملوانان بسیاری را دیدیم که از طرابوزان اسباب و اثاثیه به ‏استانبول منتقل می کردند. از آنان اطلاعات و جزئیات بسیار دقیقی را درباره تبعید و کشتار وحشیانه ‏شهروندان ارمنی مان در طرابوزان به دست آوردیم که جمال عظمی، والی آنجا و عوامل تشکیلات ‏مخصوص(5) عامل آن بودند.‏

مشخص شد که همین افراد زنان و حتی، کودکان ارمنی را با وعده مهاجرت به کشور رومانی سوار قایق ‏کرده و پس از یک ساعت دور شدن از ساحل، تمامی آنان را در دریا غرق کرده اند. وقتی هم که بعضی ‏از آنان کوشیده اند برای نجات جان خود، دستشان را به قایق ها برسانند با تبر انگشتان آنان را قطع ‏کرده اند.‏

ما شخصاً شاهد این جنایت های خونین و هولناک نبوده ایم اما به اتفاق چند تن از دوستان به دقت صحبت های بیش از چهل، پنجاه ملوان را گوش کرده ایم اما مگر می شود در یک لحظه تمام آن جنایت های ‏وحشتناکی را که در طرابوزان اتفاق افتاده بود درک کنیم؟

در آن زمان، جمال ‏عظمی، بِسیم بیگ، رئیس اداره گمرک طرابوزان، را که به با وجدان بودن شهره است، از کار برکنار کرد زیرا وی تمام این جنایت ها را به نهادهای مافوقش گزارش کرده بود.‏

اما فرد دوم را، که جوانی به نام کِنان(6) است، در منزل رفیق خالد بیگ ملاقات کردم. کِنان بیگ را از ‏سمت بازرس ویژه کشتارهای طرابوزان برکنار کرده بودند و وی پس از آن به استانبول باز گشته بود. این جوان ‏شجاع با دستور خلیل بیگ، وزیر دادگستری وقت ترکیه، فراخوانده شده بود تا در خصوص جنایت های ‏صورت گرفته علیه ارمنیان شهادت دهد. کِنان بیگ تنها به وظیفه اداری خود اکتفا نکرده بلکه شخصاً ‏از وقایع و صحنه هایی که خود شاهد بوده عکس گرفته است. این شخص برای من ‏تعریف کرد که خود وی در آماسیا(7) شاهد جنایت های شخصی خون خوار به نام مِحمِت کاباش بوده که امروز ‏نامی از وی در دادگاه های شما شنیده نمی شود.‏

تمنا داریم که از این پس به دقت تمام شهادت های شاهدان را بررسی کنید و در دادگاه های بعدی ‏تمام شاهدانی را که از قلم افتاده اند برای شهادت به دادگاه فرا بخوانید.‏

امیدواریم توضیحاتی که در دادگاه داده خواهد شد اثبات کند که مردم بی گناه ما هیچ نقشی در این ‏جنایت ها نداشته اند و تنها، این گروه راهزن و جنایتکار بوده اند که دست به این اعمال وحشتناک زده اند. ‏امیدوارم آنان مجازات شوند و به سزای اعمالشان برسند.‏

خارجی ها مارا متهم می کنند که این جنایتکاران را مخفی کرده ایم و از آنان محافظت می کنیم  در حالی ‏که حتی به فکر مردم ما نرسیده که این جنایتکاران را مخفی کنند زیرا مسئول کشتارهای رخ داده مردم ‏نیستند بلکه اعضای جنایتکار حزب اتحاد و ترقی هستند. مردم ما بی گناه هستند و تنها، راه اثبات حقیقت ‏محاکمه دقیق این جنایتکاران است.‏

روزنامه علمدار، ‏25 آوریل 1919م

پی‌نوشت‌ها:

www.akunq.net /am 1-

2-Sinop ، نام یکی از 81 استان ترکیه‎ ‎است. مرکز آن هم سینوپ‎نام دارد ‎در کنار دریای سیاه واقع شده است.‏

3-Muş ، یکی از شهرهای قدیمی و ارمنی نشین ترکیه واقع در شرق ترکیه کنونی ‏

4- منظور منطقه یوزگات ترکیه است.

5-ترک های جوان برای پیشبرد برنامه های پاک سازی ترکیه از غیر ترک ها و مقابله با تجزیه طلبی اقوام تحت سلطه حکومت ‏عثمانی در 1911ـ1913م تشکیلات مخصوص را بنیان گذاشتند. این سازمان وابسته به وزارت جنگ بود و ‏تحت رهبری انور پاشا به ریاست بهاء الدین شکیر و فرماندهی سلیمان عاطف بیگ،سلیمان عسکری، دکتر ناظم و عزیز ‏بیگ قرار داشت. تشکیلات مخصوص با اینکه نهادی وابسته به وزارت جنگ بود اما کمیته مرکزی حزب اتحاد و ترقی ‏زمام امور آن را در دست داشت و این موضوع از ترکیب اعضای آن پیداست که همگی از کمیته حزب اتحاد و ترقی بودند.‏

6-کِنان بازرس ویژه بود که در10 مه 1919م، در دادگاه بررسی جنایت های عاملان نژادکشی در طرابوزان شهادت داده ‏بود.

7-Amasya ، شهری در شمال ترکیه

منابع:

بایگانی مؤسسه مطالعات ترکیه و ارمنستان غربی،ایروان.

www.akunq.net/am

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 87

سال بیست و سوم | بهار 1398 | 184 صفحه
در این شماره می خوانید:

قـارص زادگاه یقیشه چارنتس و گئورگ گورجی اف

نویسنده: رافی آراکليانس ‎‏«من مي دانم که او وجود دارد ... وجود داشت، کهنه مثل خون من... ‏ ‏ او آنجاست. مي بينمش. لمسش مي کنم و وقتي مي خوابم و به آغوش ‏ مي کشمش رنگ...

واسپـوراکان سرزمین یادمان های فرهنگ و تمدن ارمنی

نویسنده: آرپی مانوکيان خيزش خاندان هاي بزرگ ارمني، که از مدت ها پيش در برابر خلفاي عرب و امپراتوري بيزانس آغاز شده بود، پس از 455سال فرمان برداري از قدرت ‏هاي زمانه و...

اسنـاد، حقـایق و انـکار

مروري بر کتاب فرمان کشتار اثر تانر آکچام نویسنده:آرميک نيکوقوسيان   نگاهي مختصر بر نژاد‌کشي ارمنيان نژادکشي ارمنيان(1) از سوي‌ حاکمان وقت حکومت عثماني، يعني حزب اتحاد و...

نامه سردبیر روزنامه علمدار ترکیه به دادگاه نظامی استانبول در 1919م

(به مناسبت صدمين سالگرد  تشکيل دادگاه هاي نظامي ترکيه عليه عاملان نژادکشي ارمنيان) نویسنده: احمد کاردين / ترجمة: ايساک يونانسيان سخن مترجم سال 2019م مصادف است با صدمين...

صحت نامه های بهاءالدین شکیر،رئیس تشکیلات مخصوص ترک های جوان،درخصوص دستور نابودی ارمنیان

نویسنده: تاتر آکچام / ترجمة ايساک يونانسيان پروفسور تانر آکچام، مورخ و نويسندة ترک، سال هاست که در خصوص مسئلة نژادکشي ارمنيان تحقيق ‏و مطالعه مي کند. چندين کتاب نيز در...

بازسازی کلیسای سورپ خاچ مرهمی بر سرگذشت رمزآلود و محزون ارمنیان

(گفت و گو با زاکاريا ميلدان اوغلو، معمار ارمني تبار ترکيه) نویسنده: گريگور قضاريان مقدمه کليساي سورپ خاچ (صليب مقدس) بنايي با بيش از هزار سال قدمت، واقع در جزيرة...

بوگدان سلطانف

نویسنده: شاهن هوسپيان هنرمندان ارمني جلفاي اصفهان از اوايل قرن هفدهم ميلادي با هنر نقاشي دورة صفوي آشنا شدند. اين موضوع هم زمان با نفوذ هنر ‏نقاشي اروپايي به داخل ايران...

کتاب بانک عثمانی

 در سي و دومين نمايشگاه بين‌المللي کتاب تهران نویسنده: دکتر قوام الدين رضوي زاده اشاره نخستين بار در 15آوريل 2019 م بود که پيامي از خانم هاسميک خچيکيان، مسئول تدارک ‏...

بزرگداشت ‎‏ نقش ارمنیان در تئاتر ایران‏

روابط عمومي مؤسسة ترجمه و تحقيق هور مراسم بزرگداشت نقش ارمنيان در تئاتر ايران و تجليل از دست اندرکاران ارمني تئاتر ‏کشور در 25 خرداد 1398ش، در تالار کوميتاس باشگاه...