نویسنده: آربی آوانسیان


فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38

از روزی که تئاتر ایران شاهین سرکیسیان را از دست داد نزدیک به چهل سال می گذرد… زمان عملکرد دو گانه دارد، هم مخرب و هم سازنده. این خود حقیقتی است که باید نسبت به آن حساس، کنجکاو، موشکاف و صادق بود.

تئاتر اصیل، وفادار به بیان و هستی خود، برای کنجکاوی هنرجویان، پژوهشگران و تاریخ نویسان، به جز آنچه در خاطره ها مانده است، واقعاً چیز زنده ای باقی نمی گذارد. آیندگان برای آنکه رابطه و تجربه ای مستقیم با زمان سیال و زندهٔ تئاتر در گذشته داشته باشند جز مراجعه به گفتار و نوشته های شاهدان و حاضران کمک و مرجع دیگری ندارد.

به راستی چگونه می توان حضور و نَفَس گذشتگان را حس و زندگی کرد؟

به کمک این مجموعه که با کوشش و زحمت فراوان به همت جمشید لایق گردآوری شده خواننده می تواند پی به وجدان شریف کاری شاهین سرکیسیان ببرد.

خوانندهٔ این مجموعه در ابتدا، پس از برخورد با سخنان شاهدان امر، بی درنگ و بی اختیار به یاد حکایت فیل و نابینایان…، حکایتی که جلال الدین رومی در مثنوی معنوی آورده است، می افتد.

به راستی چرا همگی همه چیز را همچون نابینایان حکایت رومی در قالبی مجرد لمس و درک می کنیم؟

نمی دانیم آنچه مجرد لمس شود ما را به راه شناخت و حقیقت نخواهد برد.

برای ما روشن و مبرم نیست که در ذهن خود بینش مجرد ما رنگ و بوی به دور از واقعیت و حقیقت دارد.

خوشبختانه به زودی زبان الکن شـاهـیـن سرکیـسیـان بـه کـمـک مـا می رسد و همچون آتشی سوزان پاکی را از ناپاکی، دروغ را از راستی، غرور را از تـواضـع، صـداقـت، را از عـدم صداقت جاه طلبی را از… جدا کرده، به روح عریان انسان کالبد راستی و هـستـی می بـخـشد. و مـا بـه فـکر می افتیم…

چرا ما هرگز به این امر توجه نکرده ایم که آرلکن اروپایی، که نام از واژهٔ الکن عربی به خود گرفته و سیاه ایرانی هر دو همیشه، به یاری زبانی ناقص و مغلوط، نافذترین عملکرد را در صحنهٔ تئاتر داشته اند و از این طریق ما را به سوی حقیقت تلخ و شیرین برده اند. باید نیک بدانیم با به دست فراموشی سپردن دستور زبان، عادت و قالب های مرسوم شعر و حقیقت که خارج از زمان و مکان زندگی می کنند و در توان اعصاب ما نهفته اند با قدرت بیشتری حضور پیدا می کنند و به زندگی می یابند.

روح انسان برای تظاهرات خود احتیاج به یک وسیلهٔ بیان دارد و تئاتر اصیل که با روح انسان سر و کار دارد از این مسئله جدا نیست. تئاتر در لحن و لهجه های مختلف بیان و در قالب های گوناگون، متوقف نمی شود و سیال است.

در واقع، با در هم شکستن یک قالب بیانی بی روح و منجمد، زندگی در تئاتر از نو زاده می شود و بار دیگر در روال سیال خود جریان پیدا می کند.

آنتونن آرتو در کتاب خود، تئاتر و همزادش، مثالی دارد: محکومی که به خاطر اعتقاد و کردارش در تل آتش می سوزد و در عین حال از میان شعله ها برای ما نشانی از ایمانش را علم می کند. این تصویر به راستی گویای چکیده ای از حال سرکیسیان است که در مجموع مقاله هایش در نوشتهٔ تئاتر پیشرو ـ ژرژ ولودمیلا پی تویف برای جوهر هستی خود قالب، نمونه و همزاد گویایی یافته است.

آنچه در گفتار و نوشته های سرکیسیان جالب و زنده است بلافاصله و بی محابا، با جوشش درونی و عملکرد حس خلاق خود، به کمک نسل جدید تئاتر ایران می شتابد. بیان الکن او محدودیت های زبان را در هم شکسته، مسیر تئاتر را به خلاقیت هدایت می کند. این امر بسیار مهم را هرگز نباید از یاد برد، نَفَس او قدرتی واگیر دارد.

سخن بیهوده نخواهد رفت اگر گفته شود که شاهین سرکیسیان از طریق زبان الکن خود، تئاتر ایران را از راه تقلید جدا کرده، به مسیر آفرینش رهبری کرد و این امر تا به امروز صادق است.

منـشـاء آفـریـنـش ریـشـه در هـستی دارد و جـای تعجـب نیـست که شاهین سـرکیسـیان به تاریخ 5 آبان1345، در آخرین یادداشت خود، نوشته است:

((پایان باغ آلبالو یک شاهکار است)).

با این اشارهٔ ساده و گویا او محکی از خود برای ما به جا گذاشته است تا ما بتوانیم ببینیم که چگونه زندگی و کار او در واقع هسته ای از آخرین نمایش نامهٔ چخوف را در خود داشت و چگون او با مرگ خود، که گویا همزاد و تکرار صحنهٔ پایان نمایش نامهٔ چخوف است، در پایان زندگی خود، برای عده ای از ما آن را باز آفرید و زندگی بخشید….

پی نوشت ها:

1- این نوشتار سرآغاز کتاب شاهین سرکیسیان بنیانگذار تئاتر نوین ایران است.

*- تصاویر از کتاب شاهین سرکیسیان بنیانگذار تئاتر نوین ایران است.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38
سال دهم | زمستان 1385 | 152 صفحه
در این شماره می خوانید:

آوتیک ایساهاکیان

نویسنده: ادوارد هاروتونیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 آوتیک ایساهاکیان، شاعر، نویسنده، فعال سیاسی و اجتماعی و عضو فرهنگستان علوم ارمنستان شوروی، در الکساندراپُل...

پلی به پهنای تاریخ

نویسنده: سیدحسین طباطبایی فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 ((پلی به پهنای تاریخ)) سیدحسین طباطبایی حاوی خاطرات مبسوط همراهی وی با گروه شرکت کننده در دومین همایش پل فرهنگی...

هنر آوانس در ترجمه و تدوین سفرنامه برادران شرلی

نویسنده: احمد شعبانی فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 مقدمه هر چند سفرنامهٔ برادران شرلی، که در زمان شاه عباس کبیر به ایران آمد، این توفیق و نیک بختی را یافت که در عهد...

آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران

نویسنده: دکتر فریده معتکف فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 در ایران باستان، احترام به عناصر اربعه ـ خاک، هوا، آتش و آب ـ از اصول اعتقادی ایرانیان بود و حتی، ایزدانی را خاص...

ارمنیان و تئاتر رشت

نویسنده: ایساک یونانسیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 استان گیلان از دیرباز به لحاظ مزایای ویژه اش به هند ایران و از دیگر لحاظ به مظهر کمال و جمال و طراوت و زیبایی...

نگاهی به تئاتر ارمنیان ایران

نویسنده: ژیلبرت مشکنبریانس فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 تاریخ برگزاری اولین نمایش ها در ارمنستان به دوران پیش از میلاد مسیح باز می گردد. پلوتارکوس، تاریخ نویس یونانی،...

آرمانگرایی در انزوا

نویسنده: غلامحسین دولت آبادی فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 نزدیک به چهل سال است که از مرگ شاهین سرکیسیان می گذرد اما هنوز هم دربارهٔ او بحث و گفت وگو می شود و از...

گروه تئاتر آرمن

نویسنده: گابریل تیکیدچیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 آنچه می خوانید گزارش گونه ای است از آغاز تا پایان کار یک گروه کوچک تئاتری ارمنی و مروری است بر احوال اعضای گروه...

پیرامون کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران

نویسنده: مینا رحمتی فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران دارای چهار بخش است. بخش نخست به سیری کوتاه در تاریخچهٔ تئاتر نوین...

سرکیسیان و واگنر

نویسنده: لیدا بربریان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 هر چند شاهین سرکیسیان را به حق به منزلهٔ بنیانگذار تئاتر نوین ایران می شناسند اما او در عین حال مترجم، مقاله نویس و...

پدر تئاتر نوین ایران

نویسنده: زاوان قوکاسیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 نوشته ای برای جمشید لایق انتشار کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران، به کوشش جمشید لایق، شایستهٔ...

سفر شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران

نویسنده: علی اکبر علیراد فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 فقط یک اتفاق باعث شد تا ویراستار کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران شوم. در نگاه اول، آنچه در کتاب...

بزرگ مرد تئاتر ایران

نویسنده: جمشید لایق فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 امروز کمتر انسانی پیدا می شود که زندگی خصوصی و کارش آمیختهٔ هم باشند چنان که رسیدگی به یکی مستلزم فراغت از دیگری...

شاهین سرکیسیان

نویسنده: آربی آوانسیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 از روزی که تئاتر ایران شاهین سرکیسیان را از دست داد نزدیک به چهل سال می گذرد... زمان عملکرد دو گانه دارد، هم مخرب و...

سرکیسیان و هنر او

نویسنده: میشا هایراپطیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 شاهین سرکیسیان از بنیانگذاران تئاتر ملی ایران است. او با فکری پویا و بینش و برداشتی علمی و همخوان با معیارهای...

مراسم معرفی کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران و قدردانی از نویسندگان آن

نویسنده: آرتویت زهرابیان فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38 چه بسیارند انسان های وارسته ای که تمام زندگی خود را بدون هیچ چشم داشتی وقف هنر کرده اند و تاریخ آنها را به دست...