نویسنده: آربی آوانسیان

از روزی که تئاتر ایران شاهین سرکیسیان را از دست داد نزدیک به چهل سال می گذرد… زمان عملکرد دو گانه دارد، هم مخرب و هم سازنده. این خود حقیقتی است که باید نسبت به آن حساس، کنجکاو، موشکاف و صادق بود.

تئاتر اصیل، وفادار به بیان و هستی خود، برای کنجکاوی هنرجویان، پژوهشگران و تاریخ نویسان، به جز آنچه در خاطره ها مانده است، واقعاً چیز زنده ای باقی نمی گذارد. آیندگان برای آنکه رابطه و تجربه ای مستقیم با زمان سیال و زندهٔ تئاتر در گذشته داشته باشند جز مراجعه به گفتار و نوشته های شاهدان و حاضران کمک و مرجع دیگری ندارد.

به راستی چگونه می توان حضور و نَفَس گذشتگان را حس و زندگی کرد؟

به کمک این مجموعه که با کوشش و زحمت فراوان به همت جمشید لایق گردآوری شده خواننده می تواند پی به وجدان شریف کاری شاهین سرکیسیان ببرد.

خوانندهٔ این مجموعه در ابتدا، پس از برخورد با سخنان شاهدان امر، بی درنگ و بی اختیار به یاد حکایت فیل و نابینایان…، حکایتی که جلال الدین رومی در مثنوی معنوی آورده است، می افتد.

به راستی چرا همگی همه چیز را همچون نابینایان حکایت رومی در قالبی مجرد لمس و درک می کنیم؟

نمی دانیم آنچه مجرد لمس شود ما را به راه شناخت و حقیقت نخواهد برد.

برای ما روشن و مبرم نیست که در ذهن خود بینش مجرد ما رنگ و بوی به دور از واقعیت و حقیقت دارد.

خوشبختانه به زودی زبان الکن شـاهـیـن سرکیـسیـان بـه کـمـک مـا می رسد و همچون آتشی سوزان پاکی را از ناپاکی، دروغ را از راستی، غرور را از تـواضـع، صـداقـت، را از عـدم صداقت جاه طلبی را از… جدا کرده، به روح عریان انسان کالبد راستی و هـستـی می بـخـشد. و مـا بـه فـکر می افتیم…

چرا ما هرگز به این امر توجه نکرده ایم که آرلکن اروپایی، که نام از واژهٔ الکن عربی به خود گرفته و سیاه ایرانی هر دو همیشه، به یاری زبانی ناقص و مغلوط، نافذترین عملکرد را در صحنهٔ تئاتر داشته اند و از این طریق ما را به سوی حقیقت تلخ و شیرین برده اند. باید نیک بدانیم با به دست فراموشی سپردن دستور زبان، عادت و قالب های مرسوم شعر و حقیقت که خارج از زمان و مکان زندگی می کنند و در توان اعصاب ما نهفته اند با قدرت بیشتری حضور پیدا می کنند و به زندگی می یابند.

روح انسان برای تظاهرات خود احتیاج به یک وسیلهٔ بیان دارد و تئاتر اصیل که با روح انسان سر و کار دارد از این مسئله جدا نیست. تئاتر در لحن و لهجه های مختلف بیان و در قالب های گوناگون، متوقف نمی شود و سیال است.

در واقع، با در هم شکستن یک قالب بیانی بی روح و منجمد، زندگی در تئاتر از نو زاده می شود و بار دیگر در روال سیال خود جریان پیدا می کند.

آنتونن آرتو در کتاب خود، تئاتر و همزادش، مثالی دارد: محکومی که به خاطر اعتقاد و کردارش در تل آتش می سوزد و در عین حال از میان شعله ها برای ما نشانی از ایمانش را علم می کند. این تصویر به راستی گویای چکیده ای از حال سرکیسیان است که در مجموع مقاله هایش در نوشتهٔ تئاتر پیشرو ـ ژرژ ولودمیلا پی تویف برای جوهر هستی خود قالب، نمونه و همزاد گویایی یافته است.

آنچه در گفتار و نوشته های سرکیسیان جالب و زنده است بلافاصله و بی محابا، با جوشش درونی و عملکرد حس خلاق خود، به کمک نسل جدید تئاتر ایران می شتابد. بیان الکن او محدودیت های زبان را در هم شکسته، مسیر تئاتر را به خلاقیت هدایت می کند. این امر بسیار مهم را هرگز نباید از یاد برد، نَفَس او قدرتی واگیر دارد.

سخن بیهوده نخواهد رفت اگر گفته شود که شاهین سرکیسیان از طریق زبان الکن خود، تئاتر ایران را از راه تقلید جدا کرده، به مسیر آفرینش رهبری کرد و این امر تا به امروز صادق است.

منـشـاء آفـریـنـش ریـشـه در هـستی دارد و جـای تعجـب نیـست که شاهین سـرکیسـیان به تاریخ 5 آبان1345، در آخرین یادداشت خود، نوشته است:

((پایان باغ آلبالو یک شاهکار است)).

با این اشارهٔ ساده و گویا او محکی از خود برای ما به جا گذاشته است تا ما بتوانیم ببینیم که چگونه زندگی و کار او در واقع هسته ای از آخرین نمایش نامهٔ چخوف را در خود داشت و چگون او با مرگ خود، که گویا همزاد و تکرار صحنهٔ پایان نمایش نامهٔ چخوف است، در پایان زندگی خود، برای عده ای از ما آن را باز آفرید و زندگی بخشید….

پی نوشت ها:

1- این نوشتار سرآغاز کتاب شاهین سرکیسیان بنیانگذار تئاتر نوین ایران است.

*- تصاویر از کتاب شاهین سرکیسیان بنیانگذار تئاتر نوین ایران است.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38
سال دهم | زمستان 1385 | 152 صفحه
در این شماره می خوانید:

آوتیک ایساهاکیان

نویسنده: ادوارد هاروتونیان آوتیک ایساهاکیان، شاعر، نویسنده، فعال سیاسی و اجتماعی و عضو فرهنگستان علوم ارمنستان شوروی، در الکساندراپُل (گیومری کنونی) در ارمنستان به دنیا...

پلی به پهنای تاریخ

نویسنده: سیدحسین طباطبایی ((پلی به پهنای تاریخ)) سیدحسین طباطبایی حاوی خاطرات مبسوط همراهی وی با گروه شرکت کننده در دومین همایش پل فرهنگی ـ ادبی ایران ـ ارمنستان است....

هنر آوانس در ترجمه و تدوین سفرنامه برادران شرلی

نویسنده: احمد شعبانی مقدمه هر چند سفرنامهٔ برادران شرلی، که در زمان شاه عباس کبیر به ایران آمد، این توفیق و نیک بختی را یافت که در عهد ناصرالدین شاه به دست یکی از...

آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران

نویسنده: دکتر فریده معتکف در ایران باستان، احترام به عناصر اربعه ـ خاک، هوا، آتش و آب ـ از اصول اعتقادی ایرانیان بود و حتی، ایزدانی را خاص و موکل این عناصر می دانستند....

ارمنیان و تئاتر رشت

نویسنده: ایساک یونانسیان استان گیلان از دیرباز به لحاظ مزایای ویژه اش به هند ایران و از دیگر لحاظ به مظهر کمال و جمال و طراوت و زیبایی توصیف شده است و به علت دارا بودن...

نگاهی به تئاتر ارمنیان ایران

نویسنده: ژیلبرت مشکنبریانس تاریخ برگزاری اولین نمایش ها در ارمنستان به دوران پیش از میلاد مسیح باز می گردد. پلوتارکوس، تاریخ نویس یونانی، روایت می کند پادشاه ارمنستان،...

آرمانگرایی در انزوا

نویسنده: غلامحسین دولت آبادی نزدیک به چهل سال است که از مرگ شاهین سرکیسیان می گذرد اما هنوز هم دربارهٔ او بحث و گفت وگو می شود و از دستاوردهایش در تئاتر معاصر ایران سخن...

گروه تئاتر آرمن

نویسنده: گابریل تیکیدچیان آنچه می خوانید گزارش گونه ای است از آغاز تا پایان کار یک گروه کوچک تئاتری ارمنی و مروری است بر احوال اعضای گروه که کار هنری خود را با شور و...

پیرامون کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران

نویسنده: مینا رحمتی کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران دارای چهار بخش است. بخش نخست به سیری کوتاه در تاریخچهٔ تئاتر نوین ایران، سالشمار زندگی سرکیسیان و...

سرکیسیان و واگنر

نویسنده: لیدا بربریان هر چند شاهین سرکیسیان را به حق به منزلهٔ بنیانگذار تئاتر نوین ایران می شناسند اما او در عین حال مترجم، مقاله نویس و منتقد هم بود و شناخت قابل...

پدر تئاتر نوین ایران

نویسنده: زاوان قوکاسیان نوشته ای برای جمشید لایق انتشار کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران، به کوشش جمشید لایق، شایستهٔ ستایشی مضاعف است. یکی به دلیل عشق...

سفر شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران

نویسنده: علی اکبر علیراد فقط یک اتفاق باعث شد تا ویراستار کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران شوم. در نگاه اول، آنچه در کتاب مجذوبم کرد نه خاطرات این و آن...

بزرگ مرد تئاتر ایران

نویسنده: جمشید لایق امروز کمتر انسانی پیدا می شود که زندگی خصوصی و کارش آمیختهٔ هم باشند چنان که رسیدگی به یکی مستلزم فراغت از دیگری نباشد. برای سرکیسیان تئاترجدای از...

شاهین سرکیسیان

نویسنده: آربی آوانسیان از روزی که تئاتر ایران شاهین سرکیسیان را از دست داد نزدیک به چهل سال می گذرد... زمان عملکرد دو گانه دارد، هم مخرب و هم سازنده. این خود حقیقتی است...

سرکیسیان و هنر او

نویسنده: میشا هایراپطیان شاهین سرکیسیان از بنیانگذاران تئاتر ملی ایران است. او با فکری پویا و بینش و برداشتی علمی و همخوان با معیارهای تئاتر نوین جهانی به عرصهٔ تئاتر...

مراسم معرفی کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران و قدردانی از نویسندگان آن

نویسنده: آرتویت زهرابیان چه بسیارند انسان های وارسته ای که تمام زندگی خود را بدون هیچ چشم داشتی وقف هنر کرده اند و تاریخ آنها را به دست فراموشی سپرده است اما هنر اصیل...