اشاره

با کوچ اجباری ارمنیان میراث هنری ارمنی نیز به مکان جدید منتقل شد. هنرمندان ارمنی در جلفای نو با بهره گیری از میراث ‏هنری سرزمین آبا و اجدادی خود و تأثیرپذیری از هنر ایرانی دست به خلق آثار هنری گوناگون از جمله بنای کلیساها و عمارت های مجلل ‏زدند. ارمنیان، که در جلفای نخجوان دیری به نام سورپ آمِناپرکیچ[1] به معنای دیر ناجی مقدس همگان داشتند، در ‏‏1606م در جلفای اصفهان نیز دیری به همین نام بنا کردند و کلیسای کوچکی در آن ساختند که مدت پنجاه سال برجای بود. ساخت بنای کنونی کلیسای وانک، که به نام هوسِپ آرِماتاتسی نامیده می شود، در   1655م  آغاز شد و در 1664م به پایان رسید.‏

به دلیل اهمیتی که این دیر از نظر سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی برای ارمنیان داشته با گذشت زمان تغییراتی در ‏معماری اولیۀ آن ایجاد شده است. چاپخانه، کتابخانه، مرکز اسناد، برج ساعت، موزه و بنای یادبود نژادکشی ارمنیان بخش هایی هستند ‏که به مرور زمان به بنای اصلی اضافه شده اند.‏

دیر آمناپرکیچ مقدس طی مدت زمان کوتاهی تبدیل به مرکز دینی جامعۀ ارمنیان ایران و هندوستان شد و در حال حاضر، محل ‏اقامت خلیفۀ ارمنیان و مرکز خلیفه گری ارامنۀ اصفهان و جنوب ایران است.‏

مجموعۀ این دیر شامل کلیسای اصلی و صحن آن، ناقوس خانه، کتابخانه، موزه، برج ساعت، اتاق های مخصوص اقامت خلیفه و ‏همچنین، تالارهای اجتماعات و چاپخانه است که در مجموع این بناها در مجموع دارای مساحتی بالغ بر 8731 متر مربع است.‏

دیر آمِناپرکیچ مقدس، که به کلیسای وانک معروف است، در گذشته مرکز تربیت و آموزش روحانیان و خلیفه و درواقع حوزۀ علمیۀ مسیحی  ‏بوده است. این دیر شاهد رخداد های تاریخی بسیار بوده که در کتاب تاریخ جلفای ‏اصفهان[2] به طور مشروح از آنها یاد شده است. برخی از راهبانی که در این دیر پرورش یافته اند به عالی ترین مقام مذهبی، یعنی جاثلیقی (کاتولیکوسی) کل ارمنیان، برگزیده شدند و این دیر به راستی مرکز هدایت معنوی ارمنیان ساکن شبه قارۀ هند، جاوه و دیگر نقاط ارمنی نشین جهان ‏بوده است. اینک نیز بزرگ ترین موزۀ اصفهان در این دیر واقع شده وکتابخانۀ آن با جمع آوری اسناد و مدارک تاریخی، که طی چهارصد سال گذشته صورت گرفته، از مهم ترین مراکز ارمنی شناسی محسوب می شود.‏

آرامگاه های شماری از بزرگان ارمنی و دیگر مسیحیان ساکن اصفهان نیز در صحن و رواق این کلیسا قرار دارد که در صفحات آتی فهرستی از برخی از سنگ قبرهای ثبت شده ارائه می کنیم.   ‏

کلیسای وانک مرکز خلیفه گری اصفهان و کانون ارتباط ارمنیان اصفهان و جنوب ایران با  دیگر نقاط جهان است.

سال جاری مصادف است با سیصد و پنجاهمین سال احداث کلیسای وانک، به همین مناسبت مراسم دینی باشکوه و همایش هایی در محل کلیسای وانک و باشگاه فرهنگی ـ ورزشی آرارات اصفهان برگزار شد. ‏

[1]1. ‎‎Surp Amenaperkich Vank

[2]. ‏هاروتون درهوهانیان، تاریخ جلفای اصفهان، ترجمه لئون میناسیان و محمد علی موسوی فریدنی (اصفهان: زنده رود با مشارکت نقش خورشید، 1379‏).

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 70
سال هجدهم | زمستان 1393 | 304 صفحه
در این شماره می خوانید:

کلیسای وانک اصفهان و جایگاه آن در گردشگری بین المللی و ایران

نویسنده: گریگور قضاریان اشاره گردشگری پدیده ای اجتماعی و اقتصادی است که نقش آن را در دنیای مدرن امروز نمی توان نادیده ‏گرفت.‏ از منظر اقتصادی گردشگری صنعتی عظیم و رو به...

معماری مجموعه کلیسای وانک اصفهان

نویسنده: واروژان آراکلیان در این نوشتار می کوشیم تا سبک نوین و بی بدیلی را که در عرصۀ ‏معماری ارمنی پدید آمده و ریشه در فرهنگ والای جلفای قدیم دارد، به اختصار معرفی...

بناها،یادواره ها و تندیس های واقع در محوطه کلیسای وانک اصفهان (دیر آمناپرکیچ مقدس)

کتابخانه و مرکز اسناد و نسخ خطی‎ ‎ در بخش شمالی دیر آمناپرکیچ مقدس، روبه روی کلیسای هُوسِپ آرِماتاتسی مقدس، در مجاورت ساختمان موزه، ساختمان ‏کتابخانه قرار دارد که...

خلیفه گری ارامنه اصفهان و جنوب ایران و نهادهای وابسته

مقدمه نهادهای کلیسایی، که ادارۀ امور دینی و اجتماعی جوامع گوناگون ارمنیان پراکنده در جهان را بر عهده دارند، خلیفه گری نامیده می ‏شوند. در رأس خلیفه گری خلیفه یا پیشوای...

تاریخچه کلیسای وانک اصفهان (دیر آمناپرکیچ مقدس)

نویسنده: شاهن هوسپیان در زمان شاه عباس اول (996- 1038 ق / 1587 – 1629م) دور جدید جنگ های ایران و عثمانی آغاز و سپاه ایران در1012ق/ 1603م مجبور به عقب نشینی شد. شاه عباس...

سیصد و پنجاهمین سالگرد احداث کلیسای وانک اصفهان (دیر آمناپرکیچ مقدس)

اشاره با کوچ اجباری ارمنیان میراث هنری ارمنی نیز به مکان جدید منتقل شد. هنرمندان ارمنی در جلفای نو با بهره گیری از میراث ‏هنری سرزمین آبا و اجدادی خود و تأثیرپذیری از...

چگونگی سکونت ارمنیان در جلفای نو

نویسنده: آرپی مانوکیان هم زمان با سال های پایانی سدۀ پانزدهم میلادی مشرق زمین شاهد ظهور دو قدرت سیاسی نوین بود: امپراتوری عثمانی که در اوج قرار داشت و ‏ایران صفوی که...

موزه کلیسای وانک اصفهان

نویسنده: زویا خاچاطور تاریخچۀ موزۀ کلیسای وانک قدمت موزۀ کلیسای وانک، البته نه در شکل و وسعت کنونی آن، به بیش از صد سال، یعنی، سال های 1323ـ ‏‏1324ق/ 1905 ـ1906م، باز...

همایش «کلیسای وانک،نماد همزیستی مسالمت آمیز ادیان توحیدی»

به مناسبت سیصدوپنجاهمین سالگرد تأسیس کلیسای هوسپ آرِماتاتسی دیر آمناپرکیچ مقدس (کلیسای ‏وانک) جلفای اصفهان، به دعوت شورای خلیفه  گری ارامنۀ اصفهان و هیئت برگزار کنندۀ...

مراسم سیصد و پنجاهمین سالگرد ساخت کلیسای وانک در جلفای نو اصفهان

مراسم سیصد و پنجاهمین سالگرد ساخت کلیسای وانک در جلفای اصفهان به همت خلیفه  گری ارامنۀ اصفهان در تاریخ 26ـ 29 مهر 1393ش/ 18ـ21 اکتبر 2014م، با حضور روحانیان عالی رتبۀ...