نویسنده: دافنه آبیل / ترجمه: آرمینه آراکلیان

در تالار تسای[2] دانشگاه هاروارد،[3] در شب دوشنبه، 16 نوامبر 2009م، اتفاقی بی سابقه به وقوع پیوست. حدود دویست نفر ، که در میان آنان دانشجویان ترک، افرادی از جامعۀ ارمنی شهر بوستون[4] آمریکا، و هنری مورگنتاوو[5] ( نوۀ سفیر امریکا در سال های پایانی امپراتوری عثمانی، که نام پدر بزرگش را بر او نهاده اند) نیز حضور داشتند، شنوندۀ سخنان سخنران اصلی گردهمایی، حسن کمال،[6] نوۀ کمال پاشا،[7] یکی از سه طراح اصلی نژادکشی علیه ارمنیان، در قلمرو عثمانی، در 1915م، بودند.

این نشست را با نام رفع اختلاف میان ارمنیان و ترکها پاملا اشتاینر[8] ( نبیرۀ هنری مورگنتاوو) ،دانشجوی دکترای علوم انسانی و پروفسور آیلین بابیت،[9] از دانشکدۀ حقوق و دیپلماسی دانشگاه تافتس[10] صحنه گردانی می کردند. دکتر تانر آکچام[11] محقق و تاریخ دان معروف ترک و استاد دانشگاه کلارک[12] درمسائل نژادکشی ارمنیان، نیز در مرحلۀ پرسش و پاسخ به جمع سخنرانان پیوست.

هنگامی که حسن کمال، که پدر بزرگش دستور کشتار هزاران ارمنی را در 1915م صادر کرده بود، به ذکر روند آشنا شدنش با جزئیات نژادکشی ارمنیان پرداخت سکوت مطلق تالار را فرا گرفته بود. تنش و برخورد عواطف حضار کاملاً محسوس بود. او از ریشه های خانواده اش صحبت کرد، از اینکه کمال پاشا محور داستان خانوادۀ آنها بوده است.

حسن کمال در 1944م، دراستانبول، به دنیا آمد. او در دانشگاه آنکارا، در رشتۀ علوم سیاسی تحصیل کرد اما اظهار می کند: (( ما چیزی در مورد وقایع 1915م، در مورد آنچه که بر ارمنیان، کردها و علوی ها[13] گذشته و چیزی در مورد صفحات وحشتناک تاریخ نیاموخته بودیم )) .

او می گوید: (( من در مورد جنگ جهانی اول و همکاری ارمنیان با دشمن شنیده بودم. آنها باید تبعید می شدند.این داستان نه فقط در میان خانواده بلکه در مدرسه نیز پیچیده بود)) .

هنگامی که حسن کمال حرفۀ روزنامه نگاری را برگزید و خصوصاً، در شش سال اخیر، به او هشدار دادند که بدون محافظ به لبنان سفر نکند. پس از ترور هراند دینک، دوست روزنامه نگارش و سردبیر و مؤسس روزنامۀ آگوس[14] او می بایست از جلیقۀ ضد گلوله استفاده می کرد. حسن کمال، که اینک یک روزنامه نگار موفق است، فقط در 21 سالگی توانست از لا به لای تاریخ مخدوش شده به دست دولت کنونی ترکیه پی به حقایق تلخ برد. چشمان او را تانر آکچام، محقق و تاریخ دان معروف ترک و هراند دینک، روزنامه نگار فقید و هم فکر او، باز کرده بودند.

نخستین بار در ترکیه تانر آکچام، در کتابی که در 1991م منتشر کرد، از کشتار ارمنیان این کشور در 1915م با عنوان نژادکشی نام برد. این موضوع کنجکاوی حسن کمال را برای دانستن آنچه که واقعاً در 1915م رخ داده برانگیخت.

این آغازی بود برای پایان دادن به ادامۀ حیات در دروغ و پی بردن به حقیقت. آکچام قلب های ما را به یک گذشتۀ غم انگیز گشود. در سال 2000م، مرحله ای جدید برای ترکیه شروع شد. ترکیه خواهان هماهنگی با ا تحادیۀ اروپا شد.

حسن کمال و آکچام هر دو خائن به حساب آمدند.

آگوس، روزنامه ای که به سر دبیری هراند دینک از 1996م انتشار می یافت، منبع دیگری برای آموزش حسن کمال شد.

کمال یاد آور شد که مراجع قضایی ترکیه از برقراری اولین کنفرانسی که در 2005م برای تحلیل نژادکشی ارمنیان برنامه ریزی شده بود ممانعت کردند و اینکه پس از آن کنفرانس های متعددی در همین مورد تشکیل شده که آخرین آنها کنفرانس کشتار در آدانا در همین ماه بوده است.

سپس، از صدها هزار نفری یاد کرد که در مراسم تدفین هراند دینک، در خیابان های استانبول یک صدا فریاد بر آورده بودند که (( ما همگی ارمنی هستیم)) . او از سی هزار ترکی یاد کرد که یادداشت معذرت خواهی از ارمنیان را، برای هر آنچه در 1915م اتفاق افتاده بود، امضا کرده بودند.

او گفت: (( نگاهم در مورد مسائل 1915م کاملاً تغییر کرده. من حتی در ملاقات با نوۀ ترورکنندۀ پدر بزرگم، در 1922م ، از او درخواست کردم که به استانبول بیاید و با چهرۀ دیگر وقایع آشنا شود)) .

حسن کمال در 2006م به ارمنستان سفر کرد و در ایروان با بازدید از بنای یادبود کشته شدگان 1915م آن را گرامی داشت.

او پس از قتل هراند دینک، در مقاله ای در روزنامۀ ملیت[15] نوشت که بیایید از آلام یکدیگر با خبر و برای یکدیگر احترام قائل شویم.

حسن کمال در پایان سخنانش گفت: (( بیایید رنج یکدیگر را درک کنیم. نمی توان از تاریخ فراری بود. نباید تاریخ را انکار کرد و قربانی درد پنهان خود بود. راه رسیدن به شناخت حقایق تنها از طریق مردم سالاری میسر است)) .

اعتراف به وقوع نژادکشی از دهان شخصی چون حسن کمال، حقیقتاً واقعه ای غیرمنتظره بود.

پی نوشت ها:

Daphne Abeel, ((Tension, Emotion at Harvard Turkish-Armenian Forum)), Armenian Mirror Spectator (Cambridge,1ـ Massachusetts, 21 Nov.2009).

Tsai Auditorium 2ـ

Harvard University 3ـ

Boston 4ـ

Henry Morgenthau 5ـ

Hasan Cemal 6ـ

Cemal Pasha 7ـ

Pamela Steiner 8ـ

Eileen Babbitt 9ـ

Tufts University10ـ

Taner Akcham 11ـ

Clark University 12ـ

Alawites 13ـ

Agos 14ـ

Milliyet 15ـ

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 51
سال چهاردهم | بهار 1389 | 200 صفحه
در این شماره می خوانید:

ارمنی تباران استانبول

نویسنده: آرپی مانوکیان نوشتار حاضر نگاهی بسیار اجمالی به سرگذشت و حیات ارمنیان ساکن استانبول دارد. جامعۀ ارمنیان استانبول درطی تاریخ مهاجرت و سکونت خود به این شهر از...

دادگاه ناتمام

نویسنده: گریگور قضاریان اشاره جنگ جهانی اول تحولات و تغییرات عظیمی در بسیاری از کشورهای دنیا پدید آورد از جمله، امپراتوری مضمحل عثمانی که با پایان جنگ شاهد تغییرات...

تاریخ،فراموشی و انکار

نویسنده: دکتر نادر انتخابی (( دو امکان بیشتر نبود، یا آنها ترکان را از پهنۀ زمین محو می‌کردند یا خود به دست ترکان نابود می‌شدند. در انتخاب جای تردید نبود. عِرقِ ترکی‌ام...

سوقومون تهلریان

نویسنده: آرمیک نیکوقوسیان در 30 اکتبر 1918م، جنگ اول جهانی با پیروزی متفقین به پایان رسید و دولت ترکیۀ عثمانی به منزلۀ متحد آلمان نازی اقدام به امضای معاهدۀ آتش بس...

نشستی دوستانه با تانر آکچام

نویسنده: گریگور قضاریان اشاره دکتر تانر آکچام در 1953م در شهر آرداهان ترکیه به دنیا آمد. تحصیلات اولیۀ دانشگاهی را در دانشگاه فنی خاورمیانه، آنکارا، در رشتۀ اقتصاد به...

تغییر و تحریف اسامی مکان های ارمنی و ارمنستان

نویسنده: دکتر ادوارد دانییلیان / ترجمه: ژیلبرت مشکنبریانس در جهان بینی و نگرش ملی ارمنیان اسامی مکان ها به منزلۀ مجموعه ای به هم پیوسته از نظر طبیعی و جغرافیایی ارزشی...

کودکستان ها در ارمنستان غربی

نویسنده: آنوشیک ملکیان در قرن نوزدهم میلادی، با تصویب قانون اساسی در ترکیۀ عثمانی(1863م)،[1] ارمنیان ارمنستان غربی،[2] با وجود ممنوعیت ها و محدودیت های بی شمار، در صدد...

آرمین وگنر

نویسنده: ادوارد هاروتونیان در مجتمع یادبود قتل عام ارمنیان، در ایروان، سمت چپ خیابانی که به این بنا منتهی می شود، دیواری سنگی بنا شده به درازای حدود صد متر که بر روی آن...

رونمایی کتاب اقدام شرم آور

نویسنده: استینه جان درمیان اشاره دکتر تانر آکچام،[1] نامی آشنا برای ارمنیان جهان است، تاریخ دان و جامعه شناس ترک تباری که با شجاعت کشتار ارمنیان را در 1915م، به دست...

گزارش مراسم یادبود نود و پنجمین سالگرد نژادکشی ارمنیان

نویسنده: کارینه داودیان 24 آوریل، سالروز گرامیداشت اولین نژادکشی قرن بیستم است، فاجعه ای كه لكه ای ننگین بر تاریخ بشریت حك كرد. ارمنیان هر ساله، به منظور گرامیداشت یاد...

سیاه برگی دیگر

نویسنده: سدیک داویدیان نام کتاب: دو ملت نزدیک و دو همسایۀ دور نویسنده: هراند دینک مترجم: مگردیچ سومونجیان انتشارات لوساگن، ایروان، 2009 اشاره سدیك داویدیان در تهران...

نامه سرگشاده تانر آکچام به سران وقت ترکیه

نویسنده: تانر آکچام /  ترجمه: استینه جان درمیان آقایان، شمایی که توانسته اید سلطۀ بی چون و چرای ارتش را بر سیاست از بین ببرید. شمایی که موفق شده اید قدرت مطلق نظامیان...

نژادکشی ارمنیان و انعکاس آن در روزنامه های وقت جهان

نویسنده: کاتیام م.پلتکیان / ترجمه: رافی آراکلیانس نژاد كشی واژۀ Genocide را رافائل لمکین،[2] حقوقدان لهستانی، براساس آنچه در دهه های نخستین قرن بیستم بر ارمنیان گذشت و...

نژادکشی

نویسنده: آحمد آلتان / ترجمه: آرمینه آراکلیان همه در مقابل تلویزیون ها منتظر نتیجۀ بازی هستند. تیم ملی فوتبال تركیه میزبان تیم ملی ارمنستان است.چه می گذرد؟ یكی از...

تنش و برخورد عواطف در نشست ترک ها و ارمنیان در دانشگاه هاروارد

نویسنده: دافنه آبیل / ترجمه: آرمینه آراکلیان در تالار تسای[2] دانشگاه هاروارد،[3] در شب دوشنبه، 16 نوامبر 2009م، اتفاقی بی سابقه به وقوع پیوست. حدود دویست نفر ، که در...