نویسنده: آرا پاپیان / ترجمه: تالین بندری

(( در 21 مارس 1921م، بلشویک  ها پیمانی را با کمال آتاتورک منعقد کردند که مطابق آن یک قسمت از خاک ارمنستان را به ترکیه، دو بخش دیگر را به آذربایجان و بخش های باقی مانده را نیز با نام ارمنستان شوروی کمونیستی به روسیه ضمیمه کردند)) [3]

آرا پاپیان

16 مارس سالگرد انعقاد پیمان روسی ـ ترکی مسکو است و این واقعاً سالگرد محسوب می شود چرا که همین پیمان بعدها مقدمۀ انعقاد قرارداد قارص شد (در تاریخ 13 اکتبر 1921م) که به تعبیر غلط برخی ها تعیین کنندۀ مرزهای بین ارمنستان و ترکیه است.

ده ها کتاب و صدها مقاله در مورد قرارداد مسکو نوشته شده لیکن هر چقدر هم که عجیب به نظر رسد قرارداد مزبور از دیدگاه حقوق بین الملل، در مورد اعتبار یا عدم اعتبار آن، هرگز مورد بررسی قرار نگرفته است. مطابق با راهنمای رسمی سازمان ملل متحد و کتابچۀ راهنمای کاربر (( قراردادهای بین المللی توافق نامه هایی هستند فی مابین اتباع حقوق بین الملل که از طریق آنها حقوق و تکالیف متقابل بین اعضای آن ایجاد، اصلاح یا فسخ می شوند)) . این مورد در کنوانسیون 1969م وین، در بخش مربوط به حقوق قراردادی نیز تصریح شده است.

بند الف مادۀ 2 کنوانسیون معاهده را به شرح ذیل تشریح می کند:

توافقی بین المللی بین دولت ها که به صورت مکتوب منعقد می شود و اصول حقوق بین الملل بر آن حاکم است. این بدان معناست که برای قانونی تلقی شدن یک قرارداد، قرارداد مزبور باید حتماً با حقوق بین الملل مطابقت داشته باشد و به این منظور دو طرف امضا کنندۀ قرارداد الزاماً باید نمایندۀ تام الاختیار دولت قانونی حکومتی باشند که از سوی حقوق بین الملل به رسمیت شناخته شده است.

همان گونه که در مقدمۀ قرارداد مسکو قید شده این قرارداد فی مابین دولت روسی اتحاد جماهیر شوروی و دولت مجلس ملی کبیر ترکیه منعقد و امضا شده است. از آنجایی که موقعیت هر قراردادی از موقعیت حقوقی دو طرف امضا کنندۀ آن ناشی می شود لذا در وهلۀ اول مشخص کردن موقعیت هریک از دو طرف در آن زمان (16 مارس 1921م) الزامی است.

موقعیت حکومت روسی اتحاد جماهیر شوروی در 1921م

در هنگام امضای قرارداد مذکور هنوز حکومت روسی اتحاد جماهیر شوروی به منزلۀ یک حکومت شناخته شده موجودیت نداشت لذا عضو و تابع حقوق بین الملل نیز به شمار نمی آمد و طبیعتاً حکومت آن حق امضای هیچ گونه قرارداد بین المللی را نداشت.

طبق قانون بین الملل، به رسمیت شناخته شدن آر.اس.اف.آر (RSFR) (دولت فدراتیو اتحاد جماهیر شوروی روسیه) تحت عنوان یو. اس.اس.آر (U.S.S.R) (هیئت حاکمۀ اتحاد جماهیر شوروی) صرفاً در 1924م و با به رسمیت شناخته شدن آن از سوی بریتانیای کبیر (1فوریۀ1924م) آغاز شده است.

تا 1924م این به رسمیت شناختن ها هیچ گونه پیامد حقوقی ای نداشته چرا که به رسمیت شناخته شدن ها خود از سوی دول غیر رسمی یا حکومت هایی که خودشان خودشان را به رسمیت شناخته بودند صورت گرفته است.

به منظور قانونی تلقی شدن هرگونه شناسایی این اقدام باید از سوی دول به رسمیت شناخته شده و مشمولان حقوق بین الملل صورت پذیرد؛ برای مثال، در 1920م، حکومت شوروی از سوی کشورهای بالتیک به رسمیت شناخته شد لیکن این شناسایی از سوی سایر دول هم پیمان مورد قبول واقع نشد.

چنین رویکردی، همچنین، با احکام دادگاهی و قضایی نیز تأیید می شد. در پروندۀ شکایت اتحاد جماهیر شوروی علیه سیبراریو، در 1923م، دادگاه ایالت متحدۀ امریکا دعوای حکومت شوروی را به استناد عدم رسمیت رد کرد. حکم دیگری مانند همین حکم با همان مفاد و مضمون و با همان استناد از سوی دادگاه عالی سوئد در پروندۀ شکایت دولت شوروی علیه اریکسون صادر شده است.

احکام فوق الذکر و ده ها حکم قضایی و تصمیمات دولتی دیگر همگی صحه بر این اصل حقوق بین الملل می گذارند که دولت ها بدون به رسمیت شناخته شدن قانوناً و از دیدگاه حقوقی موجودیت ندارند و متعاقباً قادر به انجام هیچ نوع اقدام حقوقی از قبیل امضای قرارداد، اعطای تابعیت یا محرومیت از آن، شرکت در مراحل دادرسی و غیره نیستند.

وضعیت دولت مجلس ملی ترکیه در 1921م

مطالب و موارد فوق در مورد حکومت و مسئولان شوروی در واقع کاملاً در مورد دولت به اصطلاح مجلس بزرگ ملی ترکیه، که طرف ترکی امضا کنندۀ قرارداد مسکوست، قابل انطباق و اطلاق است. لازم به ذکر است که حتی کمالیست ها نیز هیچ گونه تمایلی به معرفی و اعلام خود به منزلۀ نمایندگان تام الاختیار ترکیه در حضور دولت های قانونی و مشروع نداشتند. آنان قراردادها را نه به منزلۀ ترکیه یا دولت ترکیه بلکه به عنوان دولتی که جزئی از تشکیلات مجلس ملی کبیر ترکیه است امضا می کردند . مجلس ملی کبیر ترکیه با وضعیتی که داشت تشکیلاتی اجتماعی محسوب می شد که شامل نمایندگان سابق مجلس، سربازان و کارمندان رسمی بود. چنین تشکیلاتی همواره در کشورهای مختلف وجود داشته و همچنان هم وجود دارد که ارمنستان هم نمونه ای از این کشورهاست. گروه تحت رهبری مصطفی کمال آتاتورک هیچ گونه اساس حقوقی برای معرفی حکومت ترکیه در روابط بین الملل نداشت. بدون شک، تا نوامبر 1922م، یعنی تا زمان عزیمت سلطان محمد ششم از ترکیه، دولت وی تنها دولتی بود که اجازۀ ورود به روابط بین الملل را از سوی دولت ترکیه داشت و مطابق با مادۀ 7 قانون اساسی در دولت عثمانی منحصراً پادشاه بود که این قدرت را داشت که به هر شخصی نمایندگی و اختیار این را اعطا کند که از طرف کشور اقدامی را صورت دهد. به طور کلی حرکت کمالیست ها با پایمال شدن حقوق اساسی عثمانی و نقض حقوق بین الملل شروع شد و به جریان افتاد. این اقدامات عبارت اند از : شورش حکومت رسمی کشور علیه سلطان خلیف و همچنین نقض قرارداد آتش بس مودروس (30 اکتبر 1918م). مصطفی کمال، در واقع، در 1921م، یک مجرم کیفری فراری محسوب می شد و به همین دلیل در 11 آوریل 1920م با فتوای بالاترین مرجع دینی فرمانروایی کشور، یعنی شیخ الاسلام، به مجازات اعدام محکوم شده بود. در 11مه همان سال دادگاه جنگی ترکیه نیز حکم بر مجازات اعدام نامبرده را صادر کرده بود و این حکم، در 24 مه 1920م، از سوی سلطان نیز تأیید شده بود. تعقیب کیفری کمال و کمالیست ها در تاریخ 24 ژوئیۀ 1923م و متعاقب انتشار اعلامیۀ عفو مربوطه متوقف شد.

علاوه بر همۀ موارد فوق الذکر، بخش های مربوط به ارمنستان در قرارداد مسکو یکی دیگر از موارد نقض حقوق بین الملل به شمار می رود چرا که (( قراردادها صرفاً و منحصراً به طرفین امضا کننده مربوط و مرتبط می شوند و هیچ گونه حق یا تکلیفی برای شخص ثالث خارج از دو طرف قرارداد ایجاد نمی کنند مگر با اجازه و رضایت خود آن شخص)) . این اصل همچنین در مادۀ 34 کنوانسیون بخش حقوق قراردادی تصریح شده است: ((یک قراداد هیچ نوع حق و تکلیفی برای شخص ثالث ایجاد نمی کند مگر با موافقت و رضایت خود آن شخص)) .

بنابراین با توجه به مطالب یاد شده قرارداد مسکو:

الف) غیرقانونی و فاقد اعتبار است.

ب) قرارداد مزبور نمی توانسته هیچ نوع تکلیفی برای جمهوری ارمنستان ایجاد کند و به طریق اولی نمی توانسته در مورد مرزهای ارمنستان ـ ترکیه تصمیم گیرد (مادۀ 1 قرارداد) یا اینکه نخجوان را به منزلۀ کشور تحت الحمایه به آذربایجان تسلیم کند (مادۀ 3 قرارداد).

قرارداد مسکو با نقض آشکار برخی اصول اجباری و قواعد آمره ای، که از قرن ها پیش از برقراری حقوق بین الملل اجرا می شده، منعقد شده و همان گونه که در مادۀ53 کنوانسیون وین در بخش حقوق قراردادی تصریح شده (( قراردادی که در زمان انعقاد متناقض با اصول و قواعد آمرۀ حقوق بین الملل باشد باطل و فاقد اعتبار است)) .

پی نوشت ها:

Russo-Turkish treaty of Moscow (16th of March, 1921( 1ـ

2ـ آرا پاپیان در ششم ژوئن 1961م، در ایروان، پایتخت ارمنستان به دنیا آمد. تحصیلات عالیۀ خود را در رشته های شرق شناسی، علوم سیاسی، تاریخ و ادبیات، در دانشگاه های ایروان، مسکو و لندن به پایان رسانید. آرا پاپیان در صحنۀ سیاست در مقام های دبیر دوم سفارت ارمنستان در تهران (1992 ـ 1993م)، سرپرست امور ایران در بخش خاورمیانه، وزارت امور خارجۀ جمهوری ارمنستان (1994 ـ 1995م) و سفیر کیبرارمنستان در کانادا (2000 ـ2006م) انجام وظیفه نموده و در حال حاضر مدیر سازمان غیر دولتی ((همزیستی مسالمت آمیز)) (Modus Vivendi) می باشد.

3ـ جیمز جرارد، سفیر امریکا در آلمان (1913 ـ 1917م)

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 55
سال پانزدهم | بهار 1390 | 184 صفحه
در این شماره می خوانید:

نژادکشی ارمنیان،در مطبوعات معتبر جهانی

نویسنده: آرمینه آراکلیان نژادكشی ارمنیان و رفتار غیرانسانی سلاطین امپراتوری عثمانی با تبعۀ ارمنی تبار خود، در مطبوعات و رسانه های دنیا، انعكاسی وسیع و همیشگی داشته است....

تاریخ مجعول

نویسنده: روبن گالچیان یکی از دلایلی که لزوم پایه گذاری بازار مشترک اروپا یا آنچه را که امروزه اتحادیۀ اروپا می نامیم، داشتن اروپایی امن و آرام بود، جایی که کشورهای...

جنبش ملی دموکراتیک ارمنی ها و نژادکشی 1915

نویسنده: مسعود عرفانیان نام کتاب: جنبش ملی دموکراتيک ارمنی ها و نژادکشی 1915 نويسنده: رجب ماراشلی محل نشر: استانبول انتشارات: پری سال نشر: 2008 مقدمه: کشتار یا به عبارت...

حماسه داردانل

نویسنده: رافی آراکلیانس سركیس طروسیـان، در 1891م، در شهــر اِوِرك،[2] منطقــۀ كه سـاریای[3] ایالت آنــگورا، (آنكارای كنونی) در تركیه، به دنیا آمد. وی دوران تحصیلات...

گفت و گو با پروفسور آلفرد دِزایاس

نویسنده: گریکور قضاریان در دنیای حقوق بشر، تبعیض و جانبداری جایز نیست.وظیفۀ تركیه، عذرخواهی از ارمنیان و جبران خسارت است.وظیفۀ ارمنیان، روشنگری به جهانیان است....

فردیوف نانسن،حامی حقوق پایمال شده ملت ارمن

نویسنده: گریگور آراکلیان او بر این باور بود که انسان ماهیتاً تمایل بـه کسب دانش دارد و همین که عطش انسان بـرای کسب دانش به خاموشی گراید او دیگر یک انسان نیست. دهم اکتبر...

ساکنان ارمنی سیواس

نویسنده: آرپی مانوکیان سیواس در میان دشتی وسیع در نزدیکی رودخانۀ قزل ایرماق[3] و در ارتفاع 1285 متری از سطح دریا قرار دارد. از لحاظ ارتفاع دومین شهر در آناتولی مرکزی و...

گفت و گو با محقق ترک،حسن سلیم اوزرِتِم

نویسنده: گریکور قضاریان / ترجمۀ آرا اوانسیان در13 مرداد 1389، هم اندیشی یك روزه ای، از سوی مؤسسۀ مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز وزارت امور خارجه، با همكاری مؤسسه ترجمه و...

نامه سرگشاده رئیس انجمن نویسندگان ارمنستان،به یک نویسنده ترک

نویسنده: لِوون آنانیان / خاچیک خاچر دوستان وهمسایگان ایرانی محترم وعزیز، عنایت فرمایید و پیش از خواندن این نامه به کتاب های تاریخ دردسترستان مراجعه کنید، به نقشه های...

بررسی پیمان مسکو طبق حقوق بین الملل

نویسنده: آرا پاپیان / ترجمه: تالین بندری (( در 21 مارس 1921م، بلشویک  ها پیمانی را با کمال آتاتورک منعقد کردند که مطابق آن یک قسمت از خاک ارمنستان را به ترکیه، دو بخش...

آموزش و هنر در ارمنستان غربی

نویسنده: هاسمیک خاچاطوریان در قرن نوزدهم میلادی و خصوصاً، پس از تصویب قانون اساسی ملی، ارمنیان ارمنستان غربی اقدام به سازمان دهی امور داخلی خود از جمله تحصیل و تدوین...

نظامیان ارمنی در ارتش عثمانی

نویسنده: هاسمیک خاچاطوریان تاریخ سازمان یافتن و به قدرت رسیدن دولت عثمانی ارتباطی نزدیک با ترکیب قوای نظامی و قدرت یافتن آن دارد. دولت عثمانی همواره متصرفات خود را با...

نقش ارمنیان در معماری استانبول

نویسنده: چنگیز چاندار / ترجمه: استینه جان درمیان در چهارچوب برنامه های فرهنگی برگزار شده به مناسبت انتخاب استانبول به منزلۀ پایتخت فرهنگی اروپا در 2010م، از تاریخ...

موزه یادبود نژادکشی ارمنیان

نویسنده: شاهن هوسپیان پس از خاتمۀ سه دهه رعب و وحشت حاکم بر سراسر اتحاد جماهیر شوروی و آزادی زندانیان سیاسی بعد از سال های 1956م ارمنیان ساکن ارمنستان از فرصت به دست...

مروری تحلیلی بر فرایند شکل گیری پان ترکیسم

نویسنده: مهدی حسینی تقی آباد به گفتۀ یکی از صاحب نظران ((تعریف قابل قبول همه‌جانبه‌ای برای پان‌ترکیسم وجود ندارد. پان‌ترکیسم به مفهوم عام خود جنبشی ایدئولوژیک، سیاسی و...

ارمنیان دعوی مستدل و مشروعی برای درخواست خسارت دارند

نویسنده: آلفرد دِزایاس / ترجمه: نارک امیرخانیان بدون شک، ارمنیان دعوی مستدل و مشروعی برای الزام ترکیه به جبران خسارت های مادی و معنوی حاصل از نژادکشی سالیان 1915ـ 1923م...