نویسنده: ادوارد هاروتونیان

آوتیک ایساهاکیان

آوتیک ایساهاکیان، شاعر، نویسنده، فعال سیاسی و اجتماعی و عضو فرهنگستان علوم ارمنستان شوروی، در الکساندراپُل (گیومری کنونی) در ارمنستان به دنیا آمد. از آغاز جوانی به سبب فعالیت های سیاسی حاکمان روسیهٔ تزاری او را محکوم به زندان و تبعید کردند. از آن پس، زندگی او دور از وطن، در کشورها و شهرهای اروپایی، سپری شد.

اشعار او تجسم گرایش ها و آرمان های مردمی و فلسفی و جهان بینی ارمنیان است. آثار منثور او نیز سرشار از همین روح و مایه است. در آثار او افسانه ها، حکایت ها و داستان های کهن بازتابی گسترده دارند و به زبان ساده و روان مردم نگاشته شده اند. شماری از اشعار او که بیانگر دردها و تأثرات مردم است، تبدیل به سرود و ترانه شده و سال ها پس از درگذشت شاعر همچنان بر زبان ها جاری اند.

ایساهاکیان در 1936 در ارمنستان شوروی اقامت دایم گزید. او چنان مورد استقبال و اقبال مردم قرار گرفت که حتی در سال های دهشتناک تصفیه های خونین نیز از تعرض حکومت برکنار ماند، گو اینکه قلم او نتوانست از تعرض در امان باشد. وی از 1946 تا پایان عمر، ریاست انجمن نویسندگان ارمنستان را برعهده داشت.

در آثار او، مضمون های شرقی، به ویژه ایرانی، فراوان است. در این آثار در کنار گوته و هاینه، ابوالعلائ معرّی، حافظ، سعدی و خیام نیز حضور دارند. منظومهٔ ابوالعلاء معرّی از آثار بسیار مشهور اوست که در آن اعتراض شاعر نسبت به فشارها، نابرابری های اجتماعی، بی عدالتی ها و شرایطی که آزادی انسان ها را به بند می کشد، از زبان شاعر و فیلسوف عرب بازگو شده است.[1]

در این شماره قطعاتی چند از اشعار ایساهاکیان را که به فارسی برگردانده ایم تقدیم خوانندگان می کنیم:

در جاده های خلوتِ بیگانه، کاروان

با زنگ زنگ نرم جرس می رود به پیش.

ای کاروان، بایست! که از سرزمین من

این بانگ آشناست که می خواندم به خویش.

*****

اما به جز سکوت دریغا که هیچ نیست

در این پرآفتاب بیابان بی کران.

دردا که بی نصیب شدم از دیار خویش

وز یار خویش، مانده در آغوش دیگران.

*****

دیگر مرا به بوسهٔ زن اعتماد نیست،

آن اشک های گرم زیادش برفت زود.

ای کاروان، برو! که نمی خواندم کسی،

در زیر آسمان اژری از وفا نبود.

*****

ای کاروان، برو و مرا همرَهَت ببر!

در جاده های خلوتِ بیگانه،  بی درنگ.

هر جا زپا در افتی، سرم را فرو گذار

بر روی سنگ و صخره و بر خار و خاره سنگ.

1903م

——

سحرگاهان به اوج آسمان ها

به پرواز است قمری شادمانه،

خبر از محنت و غم نیست او را

ز نور و عشق می خواند ترانه.

*****

دلم اما همه تاریک و غمگین،

ز هر سو درد و ویرانی برآید،

ولی قمری به بالای سر من

سرود عشق و شادی می سراید.

 1905م

—–

بر فراز کوه های سرفراز

عشق خود را گریه کردم سرگران،

زاریم را باد کوهستان شنید،

برگرفت و برد با خود هر کران.

*****

در سکوت شب، کنون آید به گوش

های های گریه ام هر جا روی،

مشت بر در می زند همواره باد،

لیک هرگز بانگ او را نشنوی.

1906م

—–

با بال سیه فام کلاغان،

پاییز مه آلود رسیده است.

بدرود به دشت و خرمن گل،

بدرود به چشمه سار سرمست.

*****

توفان فنا به در زند مشت،

مشتش همه مشتی استخوان است:

ـ بگشای درت، چه می گریزی؟

این مالک مطلق جهان است.

*****

برخیز، که بر تکانَمَت برگ،

پاییز چو می رسد چنین است،

خوابت بپَراکَنَم به آنی،

پایان ره همه همین است.

1906م

—–

مرگ

کاروانی بی نشان و بی صدا

روز و شب

ره می سپارد،

می رود،

عالمی را می کند پامال خویش،

می دهد خاکسترش یکسر به باد،

همچنان تا جاودان

می رود،

ره می سپارد،

می رود.

 1906م

—–

این تک افتاده در این پهنهٔ دشت

گور بی نام و نشان چه کسی است؟

چه کسی خاک شد اینجا در خاک؟

چه کسی بر سر این سنگ گریست؟

*****

قرن ها می گذرند و به بهار

مرغ وا می کند از شوق زبان،

گرد او موج زنان سبزه و گل ـــ

چه کسی از غم او بود بجان؟

1909م

—–

آن خاره سنگ سنگین

اکنون کجا فتاده است؟

سنگی که بینی آخر

برخاک ما نهاده است.

*****

در زندگی، چه دانم،

افسرده حال و دلتنگ

ننشسته ام من آیا

یک روز بر همان سنگ؟

1909م

—–

آواره مانده ام

از سرزمین خویش،

یک راه ناشناس

می رانَدَم به پیش.

*****

پایان این رهِ

بی انتها کجاست؟

مائوای آخرم

آخر کجا، کجاست؟

*****

برف آمد و نشست

بر کوره راه ها،

یکسر جدا شدم

از یار و آشنا.

*****

در دور دست این

بخت سیاه من

شمعی نیفکَنَد

نوری به راه من.

*****

بیداد می کند

بوران و تندباد

دشمن به روز من

بی خانمان مباد!

1910م

—–

بر روی جویبار

بیدی فشانده موی

بر بسته دیده بر

آب روان جوی.

*****

‹‹…در عالم آنچه هست

بی وقفه و مدام

در حال رفتن است

تا مرگ و انهدام…››

*****

و افکنده سر به زیر

می گرید آشکار.

آب روان به جوی

سرمست و بی قرار.

1916م

—–

آرارات

بر قلهٔ سیمین آرارات

قرن آمده چون ژانیه، یک آن و گذشته است،

شمشیر بسی صاعقه، رخشان

بشکسته بر الماسِ درخشان و گذشته است،

چشمِ نگران، نسل پی نسل

افکنده بر آن گنبد تابان و گذشته است،

نوبت به تو چون رسیده، بنگر

تو نیز بر آن کوه سرافراز

و بگذر.

1926م

پی نوشت:

1- این منظومه را در کتاب حماسه اندوه، مجموعه ای از شعر ارمنی، ترجمهٔ آلک (خاچادوریان) (تهران: خوشه،1374) ملاحظه کنید.

فصلنامه فرهنگی پیمان شماره 38
سال دهم | زمستان 1385 | 152 صفحه
در این شماره می خوانید:

آوتیک ایساهاکیان

نویسنده: ادوارد هاروتونیان آوتیک ایساهاکیان، شاعر، نویسنده، فعال سیاسی و اجتماعی و عضو فرهنگستان علوم ارمنستان شوروی، در الکساندراپُل (گیومری کنونی) در ارمنستان به دنیا...

پلی به پهنای تاریخ

نویسنده: سیدحسین طباطبایی ((پلی به پهنای تاریخ)) سیدحسین طباطبایی حاوی خاطرات مبسوط همراهی وی با گروه شرکت کننده در دومین همایش پل فرهنگی ـ ادبی ایران ـ ارمنستان است....

هنر آوانس در ترجمه و تدوین سفرنامه برادران شرلی

نویسنده: احمد شعبانی مقدمه هر چند سفرنامهٔ برادران شرلی، که در زمان شاه عباس کبیر به ایران آمد، این توفیق و نیک بختی را یافت که در عهد ناصرالدین شاه به دست یکی از...

آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران

نویسنده: دکتر فریده معتکف در ایران باستان، احترام به عناصر اربعه ـ خاک، هوا، آتش و آب ـ از اصول اعتقادی ایرانیان بود و حتی، ایزدانی را خاص و موکل این عناصر می دانستند....

ارمنیان و تئاتر رشت

نویسنده: ایساک یونانسیان استان گیلان از دیرباز به لحاظ مزایای ویژه اش به هند ایران و از دیگر لحاظ به مظهر کمال و جمال و طراوت و زیبایی توصیف شده است و به علت دارا بودن...

نگاهی به تئاتر ارمنیان ایران

نویسنده: ژیلبرت مشکنبریانس تاریخ برگزاری اولین نمایش ها در ارمنستان به دوران پیش از میلاد مسیح باز می گردد. پلوتارکوس، تاریخ نویس یونانی، روایت می کند پادشاه ارمنستان،...

آرمانگرایی در انزوا

نویسنده: غلامحسین دولت آبادی نزدیک به چهل سال است که از مرگ شاهین سرکیسیان می گذرد اما هنوز هم دربارهٔ او بحث و گفت وگو می شود و از دستاوردهایش در تئاتر معاصر ایران سخن...

گروه تئاتر آرمن

نویسنده: گابریل تیکیدچیان آنچه می خوانید گزارش گونه ای است از آغاز تا پایان کار یک گروه کوچک تئاتری ارمنی و مروری است بر احوال اعضای گروه که کار هنری خود را با شور و...

پیرامون کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران

نویسنده: مینا رحمتی کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران دارای چهار بخش است. بخش نخست به سیری کوتاه در تاریخچهٔ تئاتر نوین ایران، سالشمار زندگی سرکیسیان و...

سرکیسیان و واگنر

نویسنده: لیدا بربریان هر چند شاهین سرکیسیان را به حق به منزلهٔ بنیانگذار تئاتر نوین ایران می شناسند اما او در عین حال مترجم، مقاله نویس و منتقد هم بود و شناخت قابل...

پدر تئاتر نوین ایران

نویسنده: زاوان قوکاسیان نوشته ای برای جمشید لایق انتشار کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران، به کوشش جمشید لایق، شایستهٔ ستایشی مضاعف است. یکی به دلیل عشق...

سفر شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران

نویسنده: علی اکبر علیراد فقط یک اتفاق باعث شد تا ویراستار کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران شوم. در نگاه اول، آنچه در کتاب مجذوبم کرد نه خاطرات این و آن...

بزرگ مرد تئاتر ایران

نویسنده: جمشید لایق امروز کمتر انسانی پیدا می شود که زندگی خصوصی و کارش آمیختهٔ هم باشند چنان که رسیدگی به یکی مستلزم فراغت از دیگری نباشد. برای سرکیسیان تئاترجدای از...

شاهین سرکیسیان

نویسنده: آربی آوانسیان از روزی که تئاتر ایران شاهین سرکیسیان را از دست داد نزدیک به چهل سال می گذرد... زمان عملکرد دو گانه دارد، هم مخرب و هم سازنده. این خود حقیقتی است...

سرکیسیان و هنر او

نویسنده: میشا هایراپطیان شاهین سرکیسیان از بنیانگذاران تئاتر ملی ایران است. او با فکری پویا و بینش و برداشتی علمی و همخوان با معیارهای تئاتر نوین جهانی به عرصهٔ تئاتر...

مراسم معرفی کتاب شاهین سرکیسیان، بنیانگذار تئاتر نوین ایران و قدردانی از نویسندگان آن

نویسنده: آرتویت زهرابیان چه بسیارند انسان های وارسته ای که تمام زندگی خود را بدون هیچ چشم داشتی وقف هنر کرده اند و تاریخ آنها را به دست فراموشی سپرده است اما هنر اصیل...