نشانی: تهران، خیابان استاد مطهری، خیابان فجر (جم سابق)، کوچه نظری، پلاک 4
کدپستی: 48161-15887
تلفن: 88814288
دورنگار: 88841448
پست الکترونیک:
info@paymanonline.com
نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.

به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت واهه خوجایان، موسیقی دان نامی ایرانی

نویسنده: ادوارد هاروتونیان

در 12 آوریل 2003م/ 23 فروردین 1382ش، واهه خوجایان،[1] ویولنیست و رهبر ارکستر مجلسی شهر رِنو (رینو)‏، [2] در ایالت نِوادای امریکا، ‏که خود از بنیان گذاران آن ارکستر بود، در یک برنامۀ تودیعی، که در تالار نایتینگل[3] دانشگاه نوادا در رنو برگزار شد، ارکستر مجلسی را ‏رهبری کرد. این برنامه به مناسبت بازنشسته شدن او پس از 29 سال رهبری این ارکستر و برای تقدیر از خدمات او ترتیب داده شده ‏بود. در این برنامه آثاری از ویلیام بویس، الكساندر هاروتونیان و موتسارت اجرا شد.‏

 

Click to enlarge
اجرای ارکستر مجلسی شهر رِنو (رینو) به رهبری واهه خوجایان

 

پس از واهه خوجایان و در آستانۀ سی امین سال بنیان گذاری ارکستر مجلسی رنو، تئودور کوچار، موسیقی دان اوکراینی تبار امریکایی، ‏که از میان 140 پیشنهاد دهنده از چندین کشور برگزیده شده بود، رهبری این اركستر را بر عهده گرفت. ‏

Click to enlarge
واهه خوجایان

‏ واهه خوجایان، در 28 آبان 1308ش/ 1929م، در خانواده ای ارمنی، در تهران چشم به جهان گشود. وی در مدرسۀ ارامنۀ سپهر و ‏دبیرستان فیروز بهرام تحصیل کرد، سپس وارد هنـرستان عالی موسیقی تـهران شد. خوجـایان آمـوزش ویولن را نزد استـاد موسیقی، روبـن ‏گریگوریان، آغـاز و سپس در هنـرستان عالـی موسیقی زیر نظر همان استاد دنبال کرد؛ در این زمان با اركستر سمفونیك تهران نیز همكاری ‏می كرد و عضو اصلی دو كوارتت زهی در تهران بود.

خوجایان در 1328ش، روانـۀ ایتالیـا شد و در آکادمـی موسیقی سانتا چچیلیای رُم[4] در زمینۀ موسیقی به ادامۀ ‏تحصیل پرداخت. وی رشتۀ نوازندگی ویولن را در 1333ش و رشتۀ موسیقی مجلسی را در 1336ش، به پایان رساند. سپس، در سمت ‏دستیار مربی ویولن در آكادمی سانتا چچیلیا به فعالیت پرداخت. ‏

واهــه خوجایــان در سمــت نوازنــدۀ ویولن به ارکستر مجـلسی معروف ایتالیا با شهرت بین المللی به نام سوسییتا کورلی[5] پیوست.‏وی همراه با این گروه در اروپا و امریـکا بـه اجـرای ‏کنـسرت و ضبـط آثـار مـوسیـقی پرداخـت. او در ایتالـیا فعالیت های متعددی داشت، از جمله ‏ویولنـیست اول در کوارتـِت سازهـای زهی چیری[6] و کنسرت مایستر در ارکستر مجلسی تارتینی[7] بوده است. واهه خوجایان در کنار ‏نوازندگی ویولن، در رهبری ارکستر نیز درخشید.

خوجایان پس از کنسرتی در سان فرانسیسکو با سوسییتا کورلی، به دیدار برادر خود لئون، که سال ها مقیم شهر رنو در نوادا بود، رفت. ‏این شهر، که به نام بزرگ ترین شهر کوچک جهان شهرت یافته، با شیوۀ زندگی 24 ساعتۀ آن، بسیار مورد توجه وی قرار گرفت، به ‏طوری که در آینده، هنگامی که به امریکا مهاجرت کرد، در همین شهر مستقر شد و دوران میانسالی و سالمندی خود را در آنجا ‏گذراند.  ‏

 

Click to enlarge
 واهه خوجایان، رهبر ارکستر

 

واهه خوجایان پس از بازگشت به ایران در 1339ش/1960م، با سمت استاد ویولن در هنرستان عالی موسیقی به تدریس پرداخت و ‏رهبری اركستر هنرستان را نیز بر عهده گرفت. در 1345ش، با تأسیس شدن اركستر مجلسی رادیو و تلویزیون ایران، به رهبری این اركستر ‏منصوب شد. این ارکستر با رهبری او در جشن اول و دوم هنر شیراز شركت كرد.‏

خوجایان پس از چندین سال فعالیت پربار در ایران در 1348/1970م، به امریكا مهاجرت كرد و چنانكه گفته شد، در شهر رنو در ‏ایالت نوادا مستقر شد. وی در زمستان 1356ش، در سفری به ایران اركستر رادیو تلویزیون ملی ایران را در دو كنسرت رهبری كرد.‏

 

Click to enlarge
از راست: نفر اول گرگوری استون، رهبر ارکستر سمفونیک رنو و نفر سوم واهه خوجایان، ویولنیست اول

 

Click to enlarge
واهه خوجایان (چپ) در کنار اِفرِم زیمبالیست، نوازندۀ ویولن

 

رنو، که خوجایان نیمۀ دوم زندگی را در آن گذراند، از نظر جمعیت سومین شهر ایالت نوادا، پس از لاس وگاس و هندرسون است و در 2013م، 233 هزار نفر جمعیت داشته ‏است. خوجایان به زودی در میان نوازندگان محافل عمومی این شهر به چهره ای سرشناس تبدیل و کنسرت مایستر ‏ارکستر سییرا کولگیوم موزیکوم[8] و ارکستر فیلارمونیک رنو شد. در 1974م، با گردآوری گروهی از نوازندگان ‏حرفه ای و برگزیدۀ سازهای زهی، اركستر مجلسی رنو را تشکیل داد و در 1975م، رهبری آن را بر عهده گرفت. در 1977م، مدیریت برنامه های ‏اركستر نیز به وی واگذار شد و تا 2003م، در همین سمت باقی ماند. در طول سال ها تكنوازها و تکخوان های سرشناس بسیاری به صورت ‏میهمان در ارکستر مجلسی رنو شرکت کرده اند. وی با جدیت و پشتكار جایگاه ارزنده ای برای این ارکستر فراهم كرد و جوایز بسیاری را از آن ‏گروه و نوازندگان آن كرد. ‏

Click to enlarge
    واهه خوجایان

واهه خوجایان عضو كوارتت سازهای زهی تهران بود. در این گروه چهار نفره روبن گریگوریان (ویـولـن اول)، واهـه خـوجـایـان (ویـولـن دوم)، ‏دیمیتری كاراپتیان (ویولن سل) و روبن صافاریان (آلتو) شركت داشتند. این گروه در 1328ش/ 1949م، در باشگاه ارامنۀ تهران، اثری از پرویز محمود را ‏در می مینور به اجرا در آورد كه اجرای اول آن بود. این گروه چندی بعد همین اثر را در محافل ارمنیان آبادان و مسجد سلیمان اجرا کرد. ‏

واهه خوجایان از نوجوانی به فعالیت های اجتماعی علاقه نشان می داد. وی، که پیش از عزیمت به ایتالیا، در دورۀ ششم هیئت مدیرۀ باشگاه ‏آرارات (1328ش/1949م) و نیز در بخش موسیقی باشگاه فعالیت داشت، پس از بازگشت به ایران بار دیگر به باشگاه آرارات پیوست و در ‏‏1338 و 1339ش / 1959 و 1960م، در دوره های پانزدهم و شانزدهم به عضویت هیئت مدیرۀ باشگاه انتخاب شد؛ اما پیش از پایان دورۀ شانزدهم از فعالیت ‏در هیئت مدیره و گروه موسیقی باشگاه کناره گیری کرد. در 1347ش/1968م، واهه خوجایان عهده دار رهبری گروه کُر و کلاس سلفژ ‏باشگاه آرارات بود که پس از چندی با پیوستن گروه کُر آرمِن به باشگاه، گروه کُر آرارات به نام آرمن تغییر نام داد و رهبری آن را واهاگن ‏هاروطونیان و وازگِن پیرجانیان به عهده گرفتند. ‏

واهه خوجایان، به اتفاق لودویگ بازیل(1931ـ1990م) و آرمیک آقابگیان(1933ـ1962م)، که آنها نیز دانش آموختگان کنسرواتوار ‏سانتا چچیلیای رم بودند، گروه موسیقی های یرگ[9](آواز ارمنی) را بنیان گذاری کردند. این گروه در 1340ش/1961م در تهران آغاز به ‏کار کرد و فعالیت آن در سطح آکادمیک بود. در این گروه جوانان با استعدادی با تحصیلات عالی موسیقی گرد آمدند که با ‏ازخودگذشتگی به عرضۀ موسیقی علمی می پرداختند. رهبری گروه کُر را لودویگ بازیل بر عهده داشت و واهه خوجایان نوازندۀ ویولن ‏بود. از جملۀ دیگر اعضای گروه ‏ شاکه ماکاریان (سوپرانو)، هاگینت وارطانیان (سوپرانو)، تسوقیك بولوزیان(سوپرانو)، سدا آدامیان(متسوسوپرانو)، آرمیک ‏آقابگیان(باریتون)، ورام گورجیان (تنور)، گورگن موسسیان، واروژان هاخباندیان، هراچوهی ماکاریان، هاینوش ماکاریان، وازگِن ‏پیرجانیان (خواننده و نوازندۀ آلتو)، واهان آنانیان و هراچ مانوكیان (نوازندگان ویولن) بودند.‏

گروه های یرگ‏ در طول فعالیت چند سالۀ خود در دهۀ چهل کمک شایانی به گسترش موسیقی کلاسیک غربی و موسیقی کلاسیک و سنتی ‏ارمنی در جامعۀ ارمنیان تهران کرد و در پرورش جوانان با استعدادی که به گروه پیوسته بودند بسیار مؤثر واقع شد. ثمرۀ ‏فعالیت گروه سال ها در فرهنگ موسیقی جامعۀ ارمنیان تهران بازتاب داشته است. ‏

واهــه خوجـایان در 17 سپتامبـر 2015م / 26 شهریور 1394ش، در رنـو چشم از جهان فرو بست.‏

 

Click to enlarge
 

 

وی بسیـار پرتلاش و سرشار از انـرژی بود. انسانـی بـود شریـف، مـهربان، فروتـن، شكیـبا، بـا سخـاوت؛ هنرمنـدی با استعداد و ذوق ‏سرشار كـه شوق فراوانـی به پرورش استعدادهـای جوان و حـمایت از آنان داشت. ایجـاد و تداوم اركستـر مجـلسی رنـو و جایـگاه آن در ‏موسیقی مرهون پشتكار، ایثار و تلاش خستگی ناپذیر او بوده است.‏

                     ‏ یادش گرامی باد.‏ [10]

 

پی‌نوشت‌ها:

1- Vahe Khochayan

2-  Reno Chamber Orchestra (RCO)

3-  Nightingale concert hall

4-  Santa Cecilia

5-  Societa Corelli

6- Cirri Chamber Music

7- Tartini String Quartet

8-  Sierra Collegium Musicum

9-  Hay Yerg

10- با سپاس از آقای آرا زادوریان و هنرمندان گرامی، خانم ها لیدا بربریانس، شاكه ماكاریان و هراچوهی ماكاریان، كه در گردآوری مطالب و عكس های این مقاله ‏نگارنده را یاری كردند.  




نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.
Copyright © 2008-2014 Payman Cultural Quarterly Journal | Design and Developed by Narek Hartunian & Narbeh Bedrosian
تعداد بازدید: 68435