سال بیست و دوم | تابستان 1397 | 264 صفحه

جهت مشاهده و ورق زدن صفحات
روی تصویر زیر کلیک کنید.

در این شماره می خوانید:


1- مقاله ها

  • در مسیر شکل گیری نخستین جمهوری ارمنستان (1918م) | آرپی مانوکیان
  • نخستین جمهوری ارمنستان و دستاوردهای آن (1918 – 1920م) | ادوارد هاروطونیانس
  • بررسی ساختار سیاسی جمهوری ارمنستان (1918 – 1920م) | آرام شاه نظریان
  • سقوط جمهوری ارمنستان از منظر سیاست خارجی | دکتر کارن خانلری
  • دولت ها و شخصیت های تاثیرگذار در نخستین جمهوری ارمنستان | ایساک یونانسیان

2- شخصیت های سیاسی

  • آرام مانوکیان،بنیان گذار جمهوری ارمنستان | رافی آراکلیانس
  • بوقوس نوبارپاشا | رافی آراکلیانس

3- ادبیات

  • روح آزادی | آودیس آهارونیان / ترجمه دکتر قوام الدین رضوی زاده
  • بازگشت | روبن هوسپیان / ترجمه ادوارد هاروطونیانس

ســرمقــاله

سال 2019م مصادف است با صد و پنجاهمین سالگرد تولد هوهانس تومانیان و سوقومون ‏سوقومونیان (کومیتاس) و فرصتی ‏مضاعف برای اهالی فصلنامه پیمان برای هم آوایی با ارمنیان ایران ‏و جهان، به منظور بزرگداشت مسروپ ماشتوتس، پدر زبان ارمنی و ‏برگزاری جشن پاییزی فرهنگ کهن ‏ارمنی.‏

‏«‏Ճանաչել‏ ‏զիմաստութիւն և զխրատ, իմանալ‏ ‏զբանս‏ ‏հանճարոյ‏  …‏‎ »

‏«درک دانش و خرد،  شناخت کلام نابغه ها …»‏

این نخستین جمله از امثال و حکم حضرت سلیمان است که در 405م به قلم مسروپ ماشتوتس، پدیدآورنده حروف ارمنی و ‏نخستین معلم و مترجم زبان ارمنی، ترجمه و برای نخستین بار با حروف ارمنی ‏نوشته شد. ‏این جمله به حق زینت بخش و سرفصل ‏بسیاری از نوشته ها شده اما شاید همه توان درک مفهوم ‏واقعی آن و توسل به پیام آن را نداشته اند. امید آنکه مناسبت سالگرد تولد دو ‏‏نابغه فرهنگ و ادب ارمنی و پرتو دانش این دو  دلیلی دیگر برای تعمق در پیام این نخستین جمله  ‏باشد.‏

این دو گوهر دنیای فرهنگ و ادب ارمنی در 1869م چشم به جهان گشودند، یکی در آسیای میانه ‏و دیگری 200 فرسنگ ‏دورتر، در غرب آسیای صغیر. هوهانس تومانیان در روستای دسِق استان ‏لوری ارمنستان کنونی و سوقومون سوقومونیان در ‏شهر کوتاهیه در عمق خاک عثمانی متولد شدند. این حکم سرنوشت است که ‏ارمنیان حتی در ‏خاستگاه قوم خود غریب به دنیا  می آیند و این توان تمدن قوم ارمن است که فرزندانش را ‏در هر گوشه از دنیا می یابد ‏و آنان را با رشته فرهنگ به ملت ارمنی پیوند می زند.‏

صد و پنجاهمین سالگرد تولد تومانیان و کومیتاس مناسبتی است برای بازنگری در میراث ‏فرهنگی آن دو معلم بزرگ و ‏فرصتی دوباره برای بیعت با آرمان آنان.‏ تولد در یک سال تنها وجه اشتراک این دو گوهر نبود.  نقطه عطف زندگی هوهانس و ‏سوقومون ‏هم در یک زمان اتفاق افتاد. هوهانس نخستین شعر خود را در دوازده سالگی سرود و سوقومون در ‏همین سن راهی دنیای روحانیت ‏در اجمیادزین شد. معنویات هم در شکل‌دهی به شخصیت هردو نقشی مشابه ‏داشت. پدر هوهانس کشیش روستا بود و سوقومون ‏خود در 21 سالگی خرقه کشیشان را ‏بر تن کرد. هر دو عمر خود را وقف احیای فرهنگ شفاهی قوم ارمن کردند. هر دوی آنان ‏گنجینه هایی را مملو از آداب بی غل وغش مردمی، فرهنگ ناگشوده و سنت های بکر ارمنیان فراهم آوردند ‏و هردو آغازی را در ‏تمدن ارمنیان رقم زدند که پایانی برای آن متصور نیست.‏

در شماره 35 فصلنامه پیمان (بهار1385)، نگاهی داشته ایم به زندگی پربار سوقومون سوقومونیان که پس از پیوستن به ‏جامعه ‏روحانیان مرسلی ارمنی به نام دینی کومیتاس تعمید یافت. از آنجایی که حجم محدود ‏فصلنامه پیمان مجال اختصاص فضایی شایسته ‏مقام هر دوی این گران مایگان را فراهم نمی آورد بخشی از ‏این شماره را تنها به زندگی و آثار هوهانس تومانیان اختصاص می دهیم تا در ‏فرصتی دیگر به ‏تفصیل به شرح گنجینه کومیتاس بپردازیم.‏

هوهانس تومانیان، شاعر، نویسنده،حماسه سرا، مترجم و فعال اجتماعی ـ سیاسی، فعالیت ادبی خود ‏را در دوران دبستان با ‏سرودن شعری به نام «پاره تن» با مضمون عشق و درس و مشق آغاز کرد و در طول عمر ‏کوتاه خود، ‏گنجینه ای از واقعیت های زندگی سنتی روستاییان، لحظه های خوش و ناخوش، رؤیاها، آمال و ‏آلام اقشار گوناگون ملت ارمنی را در قالب ‏رباعیات، منظومه ها، داستان های کوتاه و بلند و حماسه های اساطیری فراهم آورد. ترجمه آثار ادبی بزرگان ملل دیگر و انتشار نقدهای ‏ادبی نیزاز جمله ‏کارهای ادبی پر  ارزش اوست.‏ ارمنیان او  را شاعر همه ارمنیان می دانند.‏

ترجمه برخی از رباعیات و داستان های کوتاه هوهانس تومانیان همراه با زندگی نامه او ـ شامل ‏شرح ایام حضور پربار وی در میان ‏انبوه آوارگانی که از نژادکشی 1915م جسته و به ایروان پناه ‏آورده بودند و میانجیگری  او در برخوردهای خونین بین ارمنیان، تاتارها و ‏ترک های قفقاز ـ در این ‏شماره تقدیم شده است. همچنین، بنا بر‏ روال همیشگی، این شماره نیز شامل بخش های گوناگون « باستان ‏شناسی»، « تاریخ»، « گفت‌و‌گو با صاحب نظران»، « تاریخ فرهنگ و هنر»، « معرفی کتاب» و « با خوانندگان» است.‏